Shloka 8
Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ
Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony
भीष्मजी कहते हैं--राजन! मैं परम बुद्धिमान महादेवजीके गुणोंका वर्णन करनेमें असमर्थ हूँ। जो भगवान् सर्वत्र व्यापक हैं
bhīṣma uvāca—rājan! ahaṁ paramabuddhimān mahādevasyāpi guṇān varṇayitum aśaktaḥ. yo bhagavān sarvatravyāpī san sarvatra (sarvātmatvāt) na dṛśyate; yo brahma-viṣṇv-indrāṇām api sraṣṭā prabhuś ca; brahmādyaiḥ devaiḥ piśācāntaiś ca ya upāsyate; yaḥ prakṛter api paraḥ puruṣāc ca vilakṣaṇaḥ; yaṁ yogavidaḥ tattvadarśina ṛṣayaḥ cintayanti; yo ’vināśī paraṁ brahma sad-asat-svarūpaś ca; yena devādhidevena prajāpati-śivena svatejasā prakṛtiṁ puruṣaṁ ca kṣobhayitvā brahmaṇaḥ sṛṣṭiḥ kṛtā—tasya devadevasya buddhimataḥ mahādevasya guṇān varṇayituṁ garbha-janma-jarā-mṛtyu-yuktaḥ kaḥ manuṣyaḥ samarthaḥ? ko hi śakto bhavaṁ jñātuṁ madvidhaḥ parameśvaram, ṛte nārāyaṇāt putra śaṅkha-cakra-gadādharāt?
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ແມ່ນແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າ—ຜູ້ຖືກນັບວ່າມີປັນຍາ—ກໍບໍ່ອາດພັນລະນາຄຸນຂອງມະຫາເທວະໄດ້. ພຣະອົງສະພັງພະຍາບານຢູ່ທົ່ວທຸກແຫ່ງ ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນທົ່ວໄປ ເພາະພຣະອົງເປັນອາດຕະມັນພາຍໃນຂອງສັດທັງປວງ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ສ້າງ ແລະເຈົ້ານາຍແມ່ນແຕ່ພຣະພຣະຫມາ, ພຣະວິສນຸ, ແລະພຣະອິນທຣະ. ຕັ້ງແຕ່ເທວະທັງຫຼາຍມີພຣະພຣະຫມາເປັນຫົວ ຈົນເຖິງປິສາດ ລ້ວນນະມັດສະການພຣະອົງ. ພຣະອົງເຫນືອກວ່າປະກຣິຕິ ແລະຍັງແຕກຕ່າງຈາກປຸຣຸສະ; ຣິສີຜູ້ຮູ້ໂຍຄະ ແລະຜູ້ເຫັນຕັດຕະວະ ພາກັນພິຈາລະນາພຣະອົງ. ພຣະອົງເປັນອະວິນາສ ເປັນພຣະພຣະຫມັນອັນສູງສຸດ ມີສະພາບຄອບຄຸມທັງສັດ ແລະອະສັດ. ພຣະເທວະເທວະ ປຣະຊາປະຕິ-ສິວະ ໄດ້ໃຊ້ເຕຊະຂອງພຣະອົງກະຕຸ້ນປະກຣິຕິ ແລະປຸຣຸສະ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ການສ້າງຂອງພຣະພຣະຫມາເລີ່ມຕົ້ນ. ມະນຸດໃດ—ຜູ້ມີຄັນ, ເກີດ, ແກ່, ແລະຕາຍ—ຈະສາມາດພັນລະນາຄຸນຂອງມະຫາເທວະຜູ້ປັນຍານັ້ນໄດ້ຄົບຖ້ວນ? ແທ້ຈິງ ລູກເອີຍ, ນອກຈາກນາຣາຍະນະ—ຜູ້ຖືສັງຂະ, ຈັກຣະ, ແລະຄະທາ—ແລ້ວ ໃຜຈະຮູ້ຕັດຕະວະຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ ສິວະ ໄດ້ເຫມືອນຂ້າພະເຈົ້າ?»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches humility before the divine: Śiva’s nature is all-pervading, transcendent of categories like Prakṛti and Puruṣa, and ultimately identical with the supreme Brahman. Because human beings are bound by birth and death, they cannot fully grasp or describe him; only the highest divine standpoint—here identified with Nārāyaṇa—can truly know that Supreme Lord.
Bhīṣma, instructing the king in Anuśāsana Parva, praises Mahādeva and admits his own inability to exhaustively describe Śiva’s attributes. He situates Śiva as the lord even of major deities and as the cosmic principle behind creation, then concludes that only Nārāyaṇa (Viṣṇu), marked by conch, discus, and mace, can truly know Śiva’s full reality.