Adhyaya 139
भूमिदान-प्रसङ्गः । काश्यपी-पृथिवी तथा उतथ्य-वरुण-संवादः (Land-gift episode; Pṛthivī Kāśyapī; Utathya–Varuṇa dispute)
Upa-parva: Dāna-Dharma / Exempla of Gift and Moral Authority (episode including Kaśyapa, Pṛthivī-Kāśyapī, and Utathya–Varuṇa)
Vāyu narrates to the king an instructive sequence on moral authority over resources and relationships. First, King Aṅga intends to offer the earth as dakṣiṇā to Brahmins. The Earth (Pṛthivī), personified as Brahmā’s daughter, recoils at being ‘given away’ and seeks to depart from earthhood; Kaśyapa intercepts and enters/stabilizes her, after which she becomes known as Pṛthivī Kāśyapī, symbolizing dharmic grounding through sage-authority. The narration then shifts to Utathya of the Aṅgiras line and Bhadrā, daughter of Soma, given in marriage to Utathya. Varuṇa desires Bhadrā and takes her to his wondrous aquatic city. Informed by Nārada, Utathya demands her return through a message; Varuṇa refuses. Utathya, angered, employs ascetic potency to ‘drink up’ the waters, pressuring the water-lord; he further commands the earth to reveal dry ground, producing an arid tract and causing the sea to recede, and he curses the region’s auspiciousness while directing the river Sarasvatī to become unseen and move toward the desert. Under these conditions Varuṇa returns Bhadrā; Utathya accepts her, releases Varuṇa from distress, and asserts that his tapas secured restitution. The chapter’s didactic force is that dharma regulates gifts, possession, and seizure: even cosmic powers are bounded by ethical accountability and must restore what is wrongfully taken.
Chapter Arc: भीष्म के उपदेश-प्रवाह में ‘धर्म का गुप्त रहस्य’ उद्घाटित होता है—स्कन्ददेवक-रहस्य के अंतर्गत एक ऐसा विधान, जो पाप-शोधन और परलोक-आधिपत्य का वचन देता है। → विष्णु-प्रवचन के रूप में विधि का सूक्ष्म अनुशासन सामने आता है: पौर्णमासी की रात्रि, चन्द्रोदय का क्षण, ताँबे का पात्र, मधु-मिश्रित पक्वान्न—और ठीक उसी समय सोम के लिए बलि-समर्पण। साधक के मन में प्रश्न उठता है: क्या इतना ‘छोटा’ कर्म इतना ‘बड़ा’ फल दे सकता है? → विधान का महात्म्य निर्णायक रूप से घोषित होता है—यह बलि मरुतों और वसुओं द्वारा ग्रहण की जाती है; सोम का वर्धन होता है और ‘महोदधि’ तक की वृद्धि का रूपक देकर कर्म-फल की व्यापकता स्थापित की जाती है। → श्रवण-पाठ का भी फल बताया जाता है: श्रद्धा से सुनने/पढ़ने वाले को विघ्न और भय नहीं सताते, पाप का स्पर्श नहीं होता; वह पापों को धोकर परत्र आधिपत्य पाता है और पुनर्जन्म में भी शौर्य-सम्पन्न होता है।
Shlokas
Verse 1
अपन काल छा | अत-७#-र- चतुस्त्रिंशर्दाधिकशततमो< ध्याय: स्कन्ददेवका धर्मसम्बन्धी रहस्य तथा भगवान् विष्णु और भीष्मजीके द्वारा माहात्म्यका वर्णन स्कन्द उवाच ममाप्यनुमतो धर्मस्तं शृणुध्वं समाहिता: । नीलषण्डस्य शुंगाभ्यां गृहीत्वा मृत्तिकां तु यः:
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ທຳມະຮູບແບບໜຶ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ອະນຸມັດ ບັດນີ້ຈະປະກາດ—ຈົ່ງຟັງດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈໍ່. ຜູ້ໃດຍົກດິນເຜົາຂຶ້ນດ້ວຍ “ເຂົາ” ສອງຂ້າງ (ສ່ວນທີ່ນູນອອກ) ຂອງກ້ອນດິນສີຟ້າ (ນີລະສັນດະ) …»
Verse 2
शोधयेदशुभ॑ सर्वमाधिपत्यं परत्र च
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຊຳລະຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດທັງປວງ—ທັງໃນການໃຊ້ອຳນາດໃນໂລກນີ້ ແລະໃນສະພາບໃນໂລກຫນ້າ»
Verse 3
इदं चाप्यपरं गुह्ं सरहस्यं निबोधत
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຮຽນຮູ້ຄຳສອນອື່ນອີກນີ້—ເປັນຄວາມລັບ ແລະມີເຫດຜົນພາຍໃນປະກອບ. ໃນວັນເດືອນເຕັມ ໃນຂະນະທີ່ດວງເດືອນຂຶ້ນ ຖ້າຜູ້ໃດນຳອາຫານຫວານປົນນ້ຳເຜິ້ງໃສ່ພາຊະນະທອງແດງ ແລ້ວຖວາຍເປັນບະລິ (bali) ແດ່ໂສມະ (ດວງເດືອນ) ຈົ່ງຟັງດ້ວຍສັດທາເຖິງຜົນບຸນອັນຍືນຍົງຂອງກຳດີນັ້ນ. ບະລິທີ່ເຂົາຖວາຍ ຖືກຮັບໂດຍພວກສາດຍະ, ຣຸດຣະ, ອາທິຕຍະ, ວິສະເວເທວະ, ອັສວິນຄູ່, ຝູງມະຣຸດ ແລະວະສຸ; ແລະໂດຍການນັ້ນ ດວງເດືອນແລະມະຫາສະໝຸດກໍຖືກກ່າວວ່າເພີ່ມພູນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ພັນລະນາທຳມະອັນນຳຄວາມສຸກ ພ້ອມຄວາມໝາຍລັບຂອງມັນ»
Verse 4
प्रगृह्मौदुम्बरं पात्र पक््वान्नं मधुना सह | सोमस्योत्तिष्ठमानस्य पौर्णमास्यां बलिं हरेत्
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ເອົາພາຊະນະໄມ້ອຸດຸມບະຣະ (udumbara) ໃນຄືນເດືອນເຕັມ ໃນຂະນະທີ່ດວງເດືອນຂຶ້ນ ຄວນຖວາຍເປັນບະລິ (bali) ອາຫານສຸກປົນນ້ຳເຜິ້ງແດ່ໂສມະ (ດວງເດືອນ). ນີ້ຖືກສອນວ່າເປັນທຳມະທີ່ປິດບັງ: ການນະມັດສະການທີ່ງ່າຍ ແຕ່ເຕັມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ສອດຄ່ອງກັບລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ; ໂດຍນັ້ນຜູ້ບູຊາໄດ້ບຸນທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະຊ່ວຍເສີມຄວາມເພີ່ມພູນ ແລະສະຫວັດດີພາບອັນເກີດຈາກດວງເດືອນ»
Verse 5
तस्य धर्मफल नित्यं श्रद्दधाना निबोधत । साध्या रुद्रास्तथादित्या विश्वेदेवास्तथाश्विनौ
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຟັງດ້ວຍສັດທາ ແລະຄວາມໃສ່ໃຈ ເຖິງຜົນທຳມະອັນຍືນຍົງຂອງການນັ້ນ. ພວກສາດຍະ, ຣຸດຣະ, ອາທິຕຍະ, ວິສະເວເທວະ ແລະອັສວິນຄູ່ ກໍຮັບສ່ວນຈາກມັນເຊັ່ນກັນ»
Verse 6
मरुतो वसवश्चैव प्रतिगृह्नन्ति तं बलिम् । सोमश्न वर्धते तेन समुद्रश्चन महोदधि:
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ພວກມາຣຸດ ແລະ ວະສຸ ຍ່ອມຮັບເອົາບະລິນັ້ນແທ້. ໂດຍບະລິນັ້ນ ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ເພີ່ມພູນ ແລະ ມະຫາສະມຸດ—ມະໂຫທະທິ—ກໍເຕີບໃຫຍ່. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າໄດ້ພັນລະນາທຳອັນເປັນມົງຄຸນ ແລະ ເປັນຄວາມລັບ ທີ່ນຳຄວາມຜາສຸກ».
Verse 7
एष धर्मो मयोद्दिष्ट: सरहस्य: सुखावह:
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນທຳທີ່ຂ້າໄດ້ຊີ້ແນະ—ມີນັຍະລັບຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ນຳຄວາມຜາສຸກ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຄຳສອນລັບອັນທີສອງກ່ຽວກັບທຳ. ໃນວັນເດືອນເຕັມ ໃນຂະນະທີ່ພຣະຈັນຂຶ້ນ ຖ້າຜູ້ໃດນຳອາຫານຫວານປົນນ້ຳເຜິ້ງໃສ່ພາຊະນະທອງແດງ ແລ້ວຖວາຍເປັນບະລິແດ່ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ຈົ່ງຟັງດ້ວຍສັດທາເຖິງຜົນອັນຍືນຍົງຂອງທຳປະຈຳວັນທີ່ເຂົາໄດ້ຮັບ. ບະລິທີ່ເຂົາຖວາຍນັ້ນ ບໍ່ແຕ່ໂສມະເທົ່ານັ້ນທີ່ຮັບ ແຕ່ຍັງມີພວກສາດຫຍະ, ຣຸດຣະ, ອາທິຕຍະ, ວິສະເວເທວະ, ອັສວິນຄູ່, ຝູງມາຣຸດ ແລະ ວະສຸ ກໍຮັບເຊັ່ນກັນ; ແລະໂດຍການນີ້ ພຣະຈັນ ແລະ ມະຫາສະມຸດ ຖືກກ່າວວ່າເພີ່ມພູນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າໄດ້ພັນລະນາທຳອັນເປັນປະໂຫຍດ ພ້ອມດ້ວຍເຫດຜົນລັບຂອງມັນ»។
Verse 8
विष्णुरुवाच धर्मगुह्मानि सर्वाणि देवतानां महात्मनाम् | ऋषीणां चैव गुह्मानि यः पठेदाह्विकं सदा
ພຣະວິສະນຸ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດອ່ານສະເໝີທຸກມື້ ຄຳສອນລັບເຫຼົ່ານີ້ແຫ່ງທຳ—ທີ່ພວກເທວະ ແລະ ຣິສີຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ໄດ້ສອນ—ຫຼືຟັງດ້ວຍສັດທາ ບໍ່ຈັບຜິດ ແລະ ມີໃຈແນ່ວແນ່ຈຸດດຽວ ອຸປະສັກຈະບໍ່ອາດຄອບງຳເຂົາໄດ້ ແລະ ຄວາມຢ້ານກໍບໍ່ມາຮອດເຂົາ»។
Verse 9
शृणुयाद् वानसूयुर्य: श्रद्धधान: समाहित: । नास्य विध्न: प्रभवति भयं चास्य न विद्यते
ສະກັນດະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຟັງ: ຜູ້ໃດບໍ່ມີໃຈຮ້າຍ ແລະ ບໍ່ຈັບຜິດ ຟັງດ້ວຍສັດທາ ແລະ ໃຈທີ່ຮວບຮວມ ອຸປະສັກຈະບໍ່ອາດມີອຳນາດເຫນືອເຂົາໄດ້ ແລະ ຄວາມຢ້ານກໍບໍ່ເກີດແກ່ເຂົາ»។
Verse 10
् / (७ १) प, 4 ७4 | जे (0५ ७७६३३३७७७७३७७०४ ७७ जे २३७०० (९७). _/-* 6-3 9 5 च्ज्ल ज ० 2 55 ५ -सक्क ताक ५७] ; ५७. ।॒ बन ये च धर्मा: शुभा: पुण्या: सरहस्या उदाहता: । तेषां धर्मफलं तस्य यः पठेत जितेन्द्रिय:,यहाँ जिन-जिन पवित्र एवं कल्याणकारी धर्मोंका रहस्योंसहित वर्णन किया गया है, उन सबका जो इन्द्रियसंयमपूर्वक पाठ करेगा, उसे उन धर्मोका पूरा-पूरा फल प्राप्त होगा
«ບັນດາທຳອັນເປັນມົງຄຸນ ແລະ ມີບຸນ ທີ່ໄດ້ຖືກພັນລະນາໄວ້ທີ່ນີ້ ພ້ອມດ້ວຍເຫດຜົນລັບຂອງມັນ—ຜູ້ໃດອ່ານ/ສຶກສາມັນ ໂດຍຊະນະເໜືອອິນທຣີຍະ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນຄົບຖ້ວນຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ»។
Verse 11
नास्य पापं प्रभवति न च पापेन लिप्यते | पठेद् वा श्रावयेद् वापि श्रुत्वा वा लभते फलम्
ສະກັນດະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຜູ້ນັ້ນ ບາບບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະກໍບໍ່ຖືກບາບເປື້ອນ. ຈະອ່ານທ່ອງເອງ ຫຼືໃຫ້ຜູ້ອື່ນອ່ານ ຫຼືແມ່ນແຕ່ຟັງ ກໍໄດ້ຮັບຜົນຂອງມັນ».
Verse 12
भुज्जते पितरो देवा हव्यं कव्यमथाक्षयम् । उसके ऊपर कभी पापका प्रभाव नहीं पड़ेगा, वह कभी पापसे लिप्त नहीं होगा। जो इस प्रसंगको पढ़ेगा, दूसरोंको सुनायेगा अथवा स्वयं सुनेगा, उसे भी उन धर्मोंके आचरणका फल मिलेगा। उसका दिया हुआ हव्य-कव्य अक्षय होगा तथा उसे देवता और पितर बड़ी प्रसन्नतासे ग्रहण करेंगे ।।
ສະກັນດະກ່າວວ່າ: «ເທວະດາ ແລະ ບັນພະບຸລຸດ ຍ່ອມຮັບປະທານເຄື່ອງບູຊາ—ຮະວະຍະ (havya) ແລະ ກະວະຍະ (kavya)—ຢ່າງບໍ່ສິ້ນສຸດ. ຜູ້ໃດໃນວັນບຸນອັນສັກສິດ ມີວິໄນ ແລະ ໃຈບໍລິສຸດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດໄດ້ຟັງຄວາມລຶກລັບແຫ່ງທຳ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການນັບຖືຈາກເທວະດາ ິສີ ແລະ ບັນພະບຸລຸດເສມອ; ຄວາມຮັ່ງມີຈະຕິດຕາມ ແລະ ຄວາມເນື່ອງໃນທຳຈະໝັ້ນຄົງ».
Verse 13
ऋषीणां देवतानां च पितृणां चैव नित्यदा । भवत्यभिमत: श्रीमान् धर्मेषु प्रयतः सदा
ສະກັນດະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດອຸທິດຕົນໃຫ້ແກ່ທຳເສມອ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນທີ່ພໍໃຈ ແລະ ເປັນທີ່ຍອມຮັບຂອງິສີ ເທວະດາ ແລະ ບັນພະບຸລຸດຢູ່ເສມອ. ຜູ້ນັ້ນມີຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ຍືນຫຍັດໃນການປະພຶດຊອບຢ່າງໝັ້ນຄົງ».
Verse 14
कृत्वापि पापकं कर्म महापातकवर्जितम् | रहस्यधर्म श्रुत्वेमं सर्वपापै: प्रमुच्यते,मनुष्य महापातकको छोड़कर अन्य पापोंका आचरण करके भी यदि इस रहस्य- धर्मको सुन लेगा तो उन सम्पूर्ण पापोंसे मुक्त हो जायगा
ສະກັນດະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດເຄີຍກະທໍາບາບ—ຕາບໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນບາບໃຫຍ່ອັນຮ້າຍແຮງ—ເມື່ອໄດ້ຟັງທຳລຶກລັບນີ້ ກໍຈະພົ້ນຈາກບາບເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ».
Verse 15
भीष्म उवाच एतद् धर्मरहस्यं वै देवतानां नराधिप । व्यासोद्दिष्टं मया प्रोक्ते सर्वदेवनमस्कृतम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ນີ້ແທ້ແມ່ນຄວາມລຶກລັບອັນເປັນແກ່ນສານຂອງທຳ ທີ່ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍນັບຖື. ວະຍາສະໄດ້ຊີ້ນໍາໄວ້ ແລະ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວຖວາຍແກ່ພຣະອົງແລ້ວ—ເປັນສິ່ງທີ່ເທວະດາທັງປວງຄວນນົບນ້ອມ».
Verse 16
अभिषेक त्र्यहं कुर्यात् तस्य धर्म निबोधत । स्कन्दने कहा--देवताओ! अब एकाग्रचित्त होकर मेरी मान्यताके अनुसार भी धर्मका गोपनीय रहस्य सुनो। जो मनुष्य नीले रंगके साँड़की सींगोंमें लगी हुई मिट्टी लेकर इससे तीन दिनोंतक स्नान करता है
ສະກັນດະກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ປະກອບພິທີອະພິເສກເປັນເວລາສາມມື້; ຈົ່ງເຂົ້າໃຈທຳຂອງມັນ. ແມ່ນແຕ່ໂລກທັງປວງເຕັມໄປດ້ວຍແກ້ວມະນີ ແລະແມ່ນແຕ່ຄຳສອນນີ້ເປັນປັນຍາອັນສູງສຸດ ຜູ້ຮູ້ທຳກໍຄວນຕັດສິນວ່າ: ‘ນີ້ແຫຼະແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນຟັງ’».
Verse 17
एक ओर रत्नोंसे भरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वी प्राप्त होती हो और दूसरी ओर यह सर्वोत्तम ज्ञान मिल रहा हो तो उस पृथ्वीको छोड़कर इस सर्वोत्तम ज्ञानको ही श्रवण एवं ग्रहण करना चाहिये। धर्मज्ञ पुरुष ऐसा ही माने ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຂ້າງໜຶ່ງໄດ້ຮັບໂລກທັງປວງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍແກ້ວມະນີ ແລະອີກຂ້າງໜຶ່ງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນສູງສຸດນີ້ ກໍຄວນປະລະໂລກນັ້ນ ແລ້ວຟັງແລະຮັບເອົາປັນຍານີ້. ຜູ້ຮູ້ທຳຄວນຕັດສິນເຊັ່ນນັ້ນ. ທຳນີ້ບໍ່ຄວນຖວາຍແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ, ຜູ້ເປັນນາສະຕິກ (ບໍ່ເຊື່ອ), ຜູ້ທຳລາຍທຳ, ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ, ຜູ້ໃຊ້ການໂຕ້ຖຽງບິດເບືອນເພື່ອປົກປິດຄວາມຊົ່ວ, ຜູ້ກຽດຊັງຄູ (ກຸຣຸ), ຫຼືຜູ້ຍຶດຕິດໃນອັດຕາແຫ່ງກາຍ; ບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍໃຫ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ».
Verse 26
यावच्च जायते मर्त्यस्तावच्छूरो भविष्यति । वह अपने सारे पापोंको धो डालता है और परलोकमें आधिपत्य प्राप्त करता है। फिर जब वह मनुष्ययोनिमें जन्म लेता है, तब शूरवीर होता है
ສະກັນດະປະກາດວ່າ: «ຕາບໃດທີ່ຄົນຍັງເກີດເປັນມະຕະຍະຢູ່, ຕາບນັ້ນເຂົາຈະເກີດມາພ້ອມຈິດໃຈວິລະຊົນຊ້ຳໆ. ດ້ວຍຜົນອັນຊຳລະຂອງການປະພຶດ, ເຂົາລ້າງບາບທັງປວງ ໄດ້ອຳນາດໃນໂລກໜ້າ; ແລ້ວເມື່ອກັບມາເກີດເປັນມະນຸດອີກ ກໍມີຄວາມກ້າຫານແລະອຸດົມວິລະຊົນອີກຄັ້ງ».
Verse 133
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें महादेवजीका धर्मसम्बन्धी रहस्यविषयक एक सौ तैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ຈົບລົງແລ້ວ ບົດທີ 133 ວ່າດ້ວຍຫຼັກການລັບແຫ່ງທຳ ທີ່ມະຫາເທວະໄດ້ກ່າວໄວ້ ໃນພາກທານະທຳ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະວະ ແຫ່ງມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ.
Verse 134
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि स्कन्ददेवरहस्ये चतुस्त्रिंशयदाधिकशततमो<ध्याय:
«ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ອະນຸສາສະນະປະວະ ໃນພາກທານະທຳ ໃນເລື່ອງລັບວ່າດ້ວຍພຣະສະກັນດະ ບົດທີ 139 ຈົບລົງແລ້ວ».
Frequently Asked Questions
Whether land and persons can be treated as transferable property: Aṅga’s proposed earth-gift and Varuṇa’s seizure of Bhadrā both test the limits of ownership, asserting that dharma constrains transfer and demands consent and restitution.
Moral legitimacy outweighs sheer power: tapas and dharma operate as supra-political constraints, ensuring that resources (earth/water) and relationships (marriage) remain ordered through accountability and corrective return.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the chapter functions primarily as an exemplum whose ‘reward’ is implicit—ethical clarity about dāna, non-appropriation, and the necessity of restitution within dharmic governance.