Shloka 24
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
तिर्यग्योन्या: शूद्रताम भ्युपैति शूद्रो वैश्य॑ क्षत्रियत्वं च वैश्य: । वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्ग पुण्यं ब्राह्मण: साधुवृत्त:
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdro vaiśyaṃ kṣatriyatvaṃ ca vaiśyaḥ | vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṃ svargaṃ puṇyaṃ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ ||
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: ສັດທີ່ເກີດໃນຍົນິສັດ (ຕິຣະຍັກຍົນິ) ເມື່ອມັນຍົກຕົນຂຶ້ນສູ່ທາງສູງ ກ່ອນອື່ນຈະໄດ້ສະຖານະເປັນ ຊູດຣະ (Śūdra)។ ຊູດຣະ ໄດ້ເກີດໃນພວກ ໄວຊະ (Vaiśya); ໄວຊະ ໄດ້ເກີດໃນພວກ ກະສັດຕຣິຍະ (Kṣatriya); ແລະ ກະສັດຕຣິຍະ ຜູ້ຖືກສັນລະເສີນເນື່ອງຈາກຄວາມປະພຶດຊອບ ໄດ້ເກີດເປັນ ພຣາຫມະ (Brāhmaṇa)។ ຈາກນັ້ນ ພຣາຫມະຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນຄຸນຄວາມດີ ຈຶ່ງໄປສູ່ສະຫວັນອັນເປັນບຸນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ວ່າ “ການຍົກສະຖານະ” ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຊື່ຊັ້ນ, ແຕ່ເປັນເສັ້ນທາງທາງສິນທຳ ທີ່ຖືກກຳນົດໂດຍຄວາມປະພຶດ ແລະບຸນກຳທີ່ສະສົມ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ladder of rebirth: upward movement from non-human birth through human social categories is linked to merit and especially to good conduct (vṛtta/ācāra). The culminating reward is not merely higher birth but the attainment of puṇya-bearing svarga for the sādhuvṛtta Brāhmaṇa.
Vyāsa is speaking in Anuśāsana Parva, giving didactic instruction about dharma and the fruits of conduct. Here he outlines a schematic progression of births—animal to Śūdra to Vaiśya to Kṣatriya to Brāhmaṇa—and then heaven for the Brāhmaṇa established in good conduct.