Adhyaya 125
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
Upa-parva: Āstīka-parva (contextual segment: Martial Exhibition at the Kuru arena)
Vaiśaṃpāyana describes a polarized assembly whose affection divides between the Kuru prince and Bhīma, producing loud, ocean-like tumult. Observing the risk of disorder, Bhāradvāja’s son Aśvatthāman restrains the two champions, preventing a confrontation born of arena-provocation. Drona then enters the arena, silences the instruments, and directs attention to Arjuna (Phalguna), praised as foremost among weapon-knowers and likened to divine prowess. Arjuna appears with auspicious rites completed, equipped with bow, full quiver, and golden armor, prompting renewed acclaim; Kuntī’s emotional response is noted. Dhṛtarāṣṭra asks Vidura about the uproar; Vidura identifies Arjuna and explains the cause. The chapter proceeds to a technical display of astras: elemental emissions (fire, water, wind, rain-clouds), entry into the earth, creation of mountains, and disappearance through an antardhāna weapon, alongside rapid transformations of position and scale. Precision archery follows—multiple arrows released with single-shot continuity, and repeated hits on moving targets—culminating in a comprehensive exhibition across sword, bow, and mace. As the crowd quiets, a new thunder-like sound arises at the gate; spectators turn, and Drona is seen encircled by the five Pāṇḍavas, while Aśvatthāman restrains the armed, rising Duryodhana, containing the next surge of confrontation.
Chapter Arc: उत्तरफाल्गुनी के शुभ मुहूर्त में, वन-आश्रम के भीतर ब्राह्मण-भोज और स्वस्तिवाचन की हलचल के बीच, नियति चुपचाप पाण्डु के द्वार पर आ खड़ी होती है—कुन्ती क्षणभर के लिए असावधान होती है। → फल-पुष्पों से लदे पलाश, तिलक, आम, चम्पक, पारिभद्रक आदि वृक्षों से भरे वन का सौंदर्य एक ओर है, और दूसरी ओर शाप-बंधित पाण्डु का भीतर-भीतर बढ़ता आकर्षण। धर्मात्मा राजा अपनी पत्नी माद्री के साथ संगम करता है—पर ‘कालधर्म’ (नियत-नियम) के विरुद्ध उठाया गया यह कदम शाप को जाग्रत कर देता है। → शाप का फल तत्क्षण उतरता है: पाण्डु का प्राणान्त। शोक-विह्वल माद्री कुन्ती से विनती करती है कि वह अकेली लौटे और बालकों को संभाले; फिर वह अपने पति की चिता पर आरूढ़ होकर सतीत्व का व्रत चुनती है—चिताग्नि में प्रवेश ही अध्याय का दहकता शिखर है। → तपस्वी ऋषि कुन्ती और माद्री को (और विशेषतः कुन्ती को) धैर्य बँधाते हैं—‘बालपुत्रा’ कुन्ती को जीवित रहकर पुत्रों की रक्षा करनी है। पुरोहित प्रेतकर्म में पारंगत होकर तिल, घृत, दधि, तण्डुल, उदकुम्भ आदि से विधिवत अन्त्येष्टि-क्रियाएँ आरम्भ कराता है। → पाण्डु-माद्री के दाह-संस्कार के बाद अब प्रश्न शेष है—वन में जन्मे ये बालक किसके संरक्षण में, किस मार्ग से, और किस अधिकार के साथ हस्तिनापुर की राजनीति में लौटेंगे?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २३ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) है ० बक। ] अतिफऑशाड< चतुर्विशर्त्याधकशततमो< ध्याय: राजा पाण्डुकी मृत्यु और माद्रीका उनके साथ चितारोहण वैशम्पायन उवाच दर्शनीयांस्तत: पुत्रान् पाण्डु: पज्च महावने । तान् पश्यन् पर्वते रम्ये स्वबाहुबलमाश्रित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນກວ້າງໃຫຍ່ນັ້ນ ພະຣາຊາປານດຸ ໄດ້ເຫັນບຸດຊາຍທັງຫ້າຜູ້ງາມສະງ່າ. ເມື່ອຊົມເບິ່ງພວກເຂົາຢູ່ເທິງຍອດພູອັນຮື່ນຮົມ ພະອົງກໍພັກອາໄສຢູ່ນັ້ນດ້ວຍໃຈສະບາຍ ອາໄສແຕ່ກໍາລັງແຂນຂອງພະອົງເອງ—ເປັນພາບຂອງກະສັດໃນຖິ່ນພະເລີນທີ່ຍັງຮັກສາກຽດສັກສີ ແລະ ພາລະກິດ ດ້ວຍການພຶ່ງຕົນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອໍານາດຮາຊະສົມບັດ.
Verse 2
(पूर्णे चतुर्दशे वर्षे फाल्गुनस्य च धीमत: । तदा उत्तरफन्गुन्यां प्रवृत्ते स्वस्तिवाचने ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອປີທີສິບສີ່ຂອງຜູ້ມີປັນຍາ ຟາລກຸນະ (ອາຣຊຸນ) ສຳເລັດລົງ ແລະ ພິທີອວຍພອນມົງຄຸນ (svasti-vācana) ໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນດາວ ອຸດຕະຣະຟາລກຸນີ, ກຸນຕີ—ໝົກມຸ່ນຢູ່ກັບການລ້ຽງອາຫານພຣາຫມັນ—ໄດ້ລືມໜ້າທີ່ປົກປ້ອງພະຣາຊາປານດຸ. ນາງພ້ອມກັບປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນ ໄດ້ບໍລິການພຣາຫມັນດ້ວຍມືຂອງນາງເອງ. ໃນເວລານັ້ນເອງ ປານດຸຜູ້ຖືກກາມະຫຼອກລວງ ໄດ້ເອີ້ນມາດຣີ ແລະ ພານາງໄປດ້ວຍ. ເປັນຄາວໜຶ່ງໃນລະດູໃບໄມ້ຜຸດ, ເມື່ອປ່າທັງຜືນບານສະພັ່ງດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະ ຄວາມຫອມຫວານຊວນໃຫ້ສັດທັງປວງເຄີຍໃຈ; ພະຣາຊາໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໃນປ່າກັບພຣະມະເຫສີຂອງພະອົງ.
Verse 3
पलाशैस्तिलकैश्षूतैश्वम्पकैः पारिभद्रकै: । अन्यैश्न बहुभिव॑क्षे: फलपुष्पसमृद्धिभि:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປ່ານັ້ນປະດັບດ້ວຍຕົ້ນປາລາຊະ, ຕິລະກະ, ມ່ວງ, ຈຳປາກະ, ແລະ ຕົ້ນໄມ້ຄ້າຍປາຣິຊາຕະ, ພ້ອມດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆອີກຫຼາຍ ທີ່ອຸດົມດ້ວຍໝາກແລະດອກ ເພີ່ມພູນຄວາມງາມໃຫ້ແກ່ປ່າ. ເມື່ອພະຣາຊາປານດຸເຫັນພົງໄພນັ້ນ—ມີຫ້ວຍນ້ຳຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ສະຫຼອງບົວອັນງາມ—ໃຈຂອງພະອົງກໍຖືກກາມະກະຕຸ້ນໃຫ້ໄຫວວຽນຂຶ້ນ.
Verse 4
जलस्थानैश्व विविधै: पप्मिनीभिश्न शोभितम् | पाण्डोर्वनं तत् सम्प्रेक्ष्य प्रजज्ञे हूदि मन्मथ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປ່ານັ້ນງາມສະຫງ່າດ້ວຍບ່ອນນ້ຳຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ສະຫຼອງບົວທີ່ບານເຕັມ. ເມື່ອພະຣາຊາປານດຸເບິ່ງເຫັນມັນ ກາມະ (ມັນມະຖະ) ກໍເກີດຂຶ້ນໃນພຣະຫົວໃຈ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອໃຈຖືກກະຕຸ້ນໂດຍຄວາມພໍໃຈແຫ່ງອາຣົມໃນສະຖານທີ່ງາມ ກໍອາດພາແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີວິໄນໄປສູ່ຕັນຫາ ແລະ ຜົນຕາມມາຂອງມັນ.
Verse 5
प्रहृष्मनसं तत्र विचरन्तं यथामरम् । त॑ माद्रयनुजगामैका वसनं बिभ्रती शुभम्,वे मनमें हर्षोल्लास भरकर देवताकी भाँति वहाँ विचर रहे थे। उस समय माद्री सुन्दर वस्त्र पहने अकेली उनके पीछे-पीछे जा रही थी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພະອົງເດີນທ່ອງທ່ຽວດ້ວຍໃຈທີ່ຊື່ນບານຍິນດີ ດັ່ງເທວະດາໃນຫມູ່ອະມະຕະ. ໃນເວລານັ້ນ ມາດຣີ ນຸ່ງຜ້າອັນງາມ ແລະ ເປັນມົງຄຸນ ໄດ້ຕາມພະອົງໄປພຽງລຳພັງ—ທຸກກ້າວຍ່າງ—ດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອັນສງົບງຽບ.
Verse 6
समीक्षमाण: स तु तां वयःस्थां तनुवाससम् | तस्य काम: प्रववृथे गहने5ग्निरिवोद्गत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະປານດຸ ເບິ່ງໄປຫານາງຜູ້ຍັງໜຸ່ມ ນຸ່ງເຄື່ອງບາງໆ, ຄວາມປາຖະໜາແຫ່ງກາມກໍລຸກໂຊນໃນພຣະຫົວໃຈ—ດັ່ງໄຟປ່າທີ່ລຸກຂຶ້ນກະທັນຫັນໃນປ່າທຶບ.
Verse 7
रहस्येकां तु तां दृष्टवा राजा राजीवलोचनाम् । न शशाक नियमन्तुं तं कामं कामवशीकृत:,एकान्त प्रदेशमें कमलनयनी माद्रीको अकेली देखकर राजा कामका वेग रोक न सके, वे पूर्णतः: कामदेवके अधीन हो गये थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຣາຊາເຫັນນາງມາດຣີ ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ ຢູ່ລຳພັງໃນບ່ອນລັບ, ພຣະອົງກໍບໍ່ອາດຫ້າມກະແສກາມນັ້ນໄດ້; ເພາະພຣະອົງຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງກາມແລ້ວ.
Verse 8
तत एनां बलादू राजा निजग्राह रहो गताम् । वार्यमाणस्तया देव्या विस्फुरन्त्या यथाबलम्
ແລ້ວພຣະຣາຊາເມື່ອພົບນາງຢູ່ລຳພັງໃນບ່ອນລັບ ກໍຈັບນາງດ້ວຍກຳລັງ. ນາງຜູ້ສູງສົງນັ້ນພະຍາຍາມສຸດກຳລັງເພື່ອຫຼຸດພົ້ນ ແລະຫ້າມປາກຫ້າມມືພຣະອົງຊ້ຳໆ.
Verse 9
स तु कामपरीतात्मा तं शापं नान्वबुध्यत । माद्रीं मैथुनधर्मेण सो5न्वगच्छद् बलादिव
ແຕ່ພຣະຈິດຂອງພຣະອົງຖືກກາມຄອບງຳ ຈຶ່ງບໍ່ຮັບຮູ້ຄຳສາບນັ້ນ. ດັ່ງຖືກພະລັງບັງຄັບ, ພຣະອົງເຂົ້າໄປຫາມາດຣີດ້ວຍເຈດຈຳນົງແຫ່ງການຮ່ວມສົມພັນ—ລະທິ້ງຄວາມຢ້ານກົວອັນເກີດຈາກຄຳສາບ ແລະເຄື່ອນໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງຕົນ ພາຍໃຕ້ແຮງກົດດັນຂອງຊະຕາແລະກາມ.
Verse 10
जीवितान्ताय कौरव्य मन्मथस्य वशं गत: । शापजं भयमुत्सृज्य विधिना सम्प्रचोदित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ, ພຣະອົງຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງກາມ. ພຣະອົງລະທິ້ງຄວາມຢ້ານກົວອັນເກີດຈາກຄຳສາບ ແລະຖືກຊະຕາກຳຜັກດັນໃຫ້ເຄື່ອນໄປ, ຈຶ່ງກະທຳສິ່ງທີ່ນຳໄປສູ່ຈຸດຈົບແຫ່ງຊີວິດຂອງພຣະອົງ».
Verse 11
तस्य कामात्मनो बुद्धि: साक्षात् कालेन मोहिता । सम्प्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रणष्टा सह चेतसा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈິດຂອງລາວທີ່ຖືກກາມຕັນຫາຂັບດັນ ຖືກກາລະ (ຊະຕາ) ບັງຕາໂດຍກົງ. ເມື່ອມັນກວນປັ່ນກຸ່ມອິນທຣີຍະທັງປວງໃຫ້ວຸ່ນວາຍຢ່າງຮຸນແຮງ ປັນຍາວິນິດໄສນັ້ນກໍພິນາດໄປ—ພ້ອມກັບກຳລັງແຫ່ງການຄິດໄຕ່ຕອງ ແລະ ສະຕິພາຍໃນ.
Verse 12
स तया सह संगम्य भार्यया कुरुनन्दन: । पाण्डु: परमधर्मात्मा युयुजे कालधर्मणा,कुरुकुलको आनन्दित करनेवाले परम धर्मात्मा महाराज पाण्डु इस प्रकार अपनी धर्मपत्नी माद्रीसे समागम करके कालके गालमें पड़ गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຮ່ວມສຳພັນກັບພຣະມະເຫສີແລ້ວ ພານດຸ—ຜູ້ເຮັດໃຫ້ວົງກຸຣຸຊື່ນບານ ແລະ ຜູ້ມີຈິດໃນທຳມະອັນສູງ—ກໍຖືກຜູກເຂົ້າກັບຄວາມຕາຍ ຕາມທຳມະແຫ່ງກາລະ.
Verse 13
ततो माद्री समालिड्र्य राजानं गतचेतसम् । मुमोच दुःखजं शब्दं पुन: पुनरतीव हि,तब माद्री राजाके शवसे लिपटकर बार-बार अत्यन्त दुःखभरी वाणीमें विलाप करने लगी
ຕໍ່ມາ ມາດຣີ ໄດ້ກອດກຸມພຣະຣາຊາຜູ້ທີ່ຈິດສຳນຶກດັບໄປແລ້ວ ແລະ ປ່ອຍສຽງຮ້ອງໄຫ້ອັນເກີດຈາກຄວາມໂສກ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ຢ່າງຫນັກໜ່ວງ.
Verse 14
सह पुत्रैस्तत: कुन्ती माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ । आज म्मु: सहितास्तत्र यत्र राजा तथागत:
ຕໍ່ມາ ກຸນຕີ ພ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍຂອງນາງ ແລະ ເຈົ້າຊາຍພານດະວະສອງອົງຜູ້ເກີດແຕ່ມາດຣີ ກໍມາຮອດພ້ອມກັນ ຍັງສະຖານທີ່ທີ່ພຣະຣາຊາພານດຸນອນຢູ່—ຊີວິດສິ້ນສຸດແລ້ວ.
Verse 15
ततो माद्रयत्रवीद् राजन्नार्ता कुन्तीमिदं वच: । एकैव त्वमिहागच्छ तिष्ठन्त्वत्रैव दारका:,जनमेजय! यह देख शोकातुर माद्रीने कुन्तीसे कहा--“बहिन! आप अकेली ही यहाँ आयें। बच्चोंको वहीं रहने दें”
ຕໍ່ມາ ມາດຣີ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກທົ່ວທ້ນ ໄດ້ກ່າວກັບກຸນຕີວ່າ: “ເອື້ອຍເອີຍ ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ຄົນດຽວເຖີດ; ໃຫ້ເດັກນ້ອຍຢູ່ທີ່ນີ້ເທົ່ານັ້ນ.”
Verse 16
तच्छुत्वा वचन तस्यास्तत्रैवाधाय दारकान् । हताहमिति विक्रुश्य सहसैवाजगाम सा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງນາງ ກຸນຕີກໍໃຫ້ເດັກນ້ອຍຢູ່ທີ່ນັ້ນທັນທີ ແລະຮ້ອງດ້ວຍຄວາມທຸກໂສກວ່າ “ໂອ້! ຂ້າພະເຈົ້າພິນາດແລ້ວ!” ຈາກນັ້ນກໍຮີບຮ້ອນໄປຫາມາດຣີໃນທັນທີ.
Verse 17
दृष्टवा पाण्डुं च माद्रीं च शयानौ धरणीतले । कुन्ती शोकपरीताज़्ी विललाप सुदु:ःखिता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພານດຸ ແລະ ມາດຣີ ນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ກຸນຕີກໍຖືກຄວາມໂສກເຂົ້າຫ້ອມລ້ອມທຸກດ້ານ ແລະດ້ວຍຄວາມທຸກທ້ອນຢ່າງຫນັກ ນາງກໍແຕກຮ້ອງຄໍາຄວນ.
Verse 18
रक्ष्यमाणो मया नित्यं वीर: सततमात्मवान् । कथं त्वामत्यतिक्रान्त: शापं जानन् वनौकस:
ກຸນຕີ ກ່າວວ່າ: “ມາດຣີເອີຍ! ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຄຸ້ມຄອງພຣະຣາຊາຜູ້ກ້າຫານ ແລະຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງນັ້ນຢູ່ເປັນນິດ. ແຕ່ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ ພຣະອົງ—ທັງທີ່ຮູ້ຄໍາສາບຂອງລະສີຜູ້ຢູ່ໃນປ່າ—ຈຶ່ງຍັງລ່ວງລໍ້າຂໍ້ຫ້າມ ແລະບັງຄັບຮ່ວມສົມພັນກັບເຈົ້າ?”
Verse 19
ननु नाम त्वया माद्रि रक्षितव्यो नराधिप: । सा कथ॑ं लोभितवती विजने त्वं नराधिपम्,'माद्री! तुम्हें तो महाराजकी रक्षा करनी चाहिये थी। तुमने एकान्तमें उन्हें लुभाया क्यों?
ກຸນຕີ ກ່າວວ່າ: “ມາດຣີເອີຍ! ເຈົ້າຄວນຈະປົກປ້ອງພຣະຣາຊາ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ ເຈົ້າຈຶ່ງລໍ້ລວງພຣະອົງ ໃນຍາມທີ່ພຣະອົງຢູ່ລໍາພັງໃນທີ່ສະຫງົບ?”
Verse 20
कथं दीनस्य सततं त्वामासाद्य रहोगताम् | त॑ विचिन्तयत:ः शापं प्रहर्ष. समजायत
ກຸນຕີ ກ່າວວ່າ: “ພຣະອົງເຄີຍເປັນຜູ້ເສົ້າໝອງ ແລະຫມົດກໍາລັງ ເພາະຄິດຄໍາສາບນັ້ນຢູ່ເປັນນິດ. ແລ້ວເມື່ອພົບເຈົ້າຢູ່ລໍາພັງໃນທີ່ສະຫງົບ ຄວາມຍິນດີອັນເກີດຈາກຕັນຫາ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນພຣະທັຍຂອງພຣະອົງໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 21
धन्या त्वमसि बाह्नलीकि मत्तो भाग्यतरा तथा | दृष्टवत्यसि यद् वक्त्रं प्रह्ृष्टस्य महीपते:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າຍິງແຫ່ງບາຮນະລີກະ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີບຸນວາສະນາແທ້—ແມ່ນແທ້ ຍັງໂຊກດີກວ່າຂ້າ—ເພາະເຈົ້າໄດ້ເຫັນພະພັກຂອງພະມະຫາກະສັດ ທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ»។
Verse 22
माद्रयुवाच विलपन्त्या मया देवि वार्यमाणेन चासकृत् । आत्मा न वारितो<नेन सत्यं दिष्टं चिकीर्षणा
ມາດຣີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະເຫສີ, ຂ້າໄດ້ຮ້ອງໄຫ້ຄ່ຳຄວນ ແລະພະຍາຍາມຫ້າມພະມະຫາກະສັດຊ້ຳໆ. ແຕ່ພະອົງບໍ່ອາດຫ້າມພະອົງເອງໄດ້; ເນື່ອງດ້ວຍໂມຫະ ພະອົງຮາວກັບຈະຕັ້ງໃຈໃຫ້ເຫດຮ້າຍທີ່ເກີດຈາກຄຳສາບນັ້ນ ກາຍເປັນຄວາມຈິງຕາມຊະຕາ»។
Verse 23
वैशम्पायन उवाच (तस्यास्तद् वचन श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्नितापिता । पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुम: ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອກຸນຕີໄດ້ຍິນຄຳຂອງມາດຣີ ນາງຖືກໄຟແຫ່ງຄວາມໂສກເຜົາໄໝ້ ແລະລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນທັນທີ ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກຕັດຮາກ. ນາງນອນຢູ່ຢ່າງໄຮ້ສະຕິ ບໍ່ໄຫວຕົວເລີຍ. ມາດຣີຍົກກຸນຕີຂຶ້ນ ຜູ້ຈິດໃຈຖືກຄວາມມືດມົນຄອບງຳ ແລະກ່າວວ່າ “ມາເຖີດ, ມາເຖີດ” ນຳນາງໄປໃຫ້ເຫັນກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ (ປານດຸ). ກຸນຕີລຸກຂຶ້ນ ແລະລົ້ມກົດຢູ່ທີ່ພະບາດອີກຄັ້ງ. ພະພັກຂອງພະອົງມີຮອຍຍິ້ມຈາງໆ ແລະຮາວກັບຈະກ່າວຖ້ອຍຄຳ. ແລ້ວດ້ວຍຄວາມຫຼົງງົວ ກຸນຕີກອດພະອົງ ແລະຮ້ອງໄຫ້ຄ່ຳຄວນ ອິນຊີທັງປວງວຸ້ນວາຍ. ມາດຣີກໍກອດກະສັດ ແລະຄ່ຳຄວນຢ່າງເຈັບປວດ»។
Verse 24
अन्विष्यामीह भर्तारिमहं प्रेतवशं गतम् | उत्तिष्ठ त्वं विसृज्यैनमिमान् पालय दारकान्
ກຸນຕີ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ນີ້ແຫຼະ ຂ້າຈະຕາມຫາສາມີຂອງຂ້າ ຜູ້ໄດ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕາຍ. ເຈົ້າຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ—ປ່ອຍພະອົງໄວ້—ແລະປົກປ້ອງເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານີ້. ເມື່ອໄດ້ລູກຊາຍແລ້ວ ຈຸດປະສົງໃນໂລກຂອງຂ້າກໍສຳເລັດ; ບັດນີ້ ຂ້າປາຖະໜາສະຖານະ “ພັນລະຍາຂອງວີຣະຊົນ” ໂດຍຕາມພະສາມີເຂົ້າໄປໃນໄຟປະກອບພິທີສົບ»។
Verse 25
माद्रयुवाच अहमेवानुयास्यामि भर्तारमपलायिनम् । न हि तृप्तास्मि कामानां ज्येष्ठा मामनुमन्यताम्
ມາດຣີ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າເອງນີ້ແຫຼະຈະຕາມສາມີຂອງຂ້າ—ຜູ້ບໍ່ເຄີຍຫັນຫຼັງໜີ. ເພາະຂ້າຍັງບໍ່ອິ່ມໃນຄວາມສຸກແຫ່ງຄວາມຮັກ. ເຈົ້າເປັນຜູ້ໃຫຍ່; ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ພະມະເຫສີຜູ້ເປັນພີ່ ອະນຸຍາດໃຫ້ຂ້າ»។
Verse 26
मां चाभिगम्य क्षीणो5यं कामाद् भरतसत्तम: । तमुच्छिन्द्यामस्य कामं कथं नु यमसादने
Vaiśampāyana said: “Having approached and united with me, this best of the Bharatas has perished, consumed by desire. How, then, in Yama’s abode (the realm of the dead), might I cut off and bring to an end his craving?”
Verse 27
न चाप्यहं वर्तयन्ती निर्विशेषं सुनेषु ते । वृत्तिमार्ये चरिष्यामि स्पृशेदेनस्तथा च माम्,आये! मैं आपके पुत्रोंके साथ अपने सगे पुत्रोंकी भाँति बर्ताव नहीं कर सकूँगी। उस दशामें मुझे पाप लगेगा
Vaiśampāyana said: “Nor can I, while living among your sons, behave toward them with the same impartial affection I would show my own. If I were to force such conduct, O noble lady, it would stain me with moral fault.”
Verse 28
तस्मान्मे सुतयो: कुन्ति वर्तितव्यं स्वपुत्रवत् मां च कामयमानो<यं राजा प्रेतवशं गत:
Therefore, O Kuntī, you must treat my sons as you would your own. This king, desiring me, has gone under the power of death. Hence you must live on and nurture my sons too, just as your own children. Apart from this, know that this great king met death while holding only the wish for me—so his end is bound up with that desire.
Verse 29
वैशम्पायन उवाच (ऋषयस्तान् समाश्चास्य पाण्डवान् सत्यविक्रमान् | ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विन: ।।
Vaiśampāyana said: The ascetic seers, having consoled the Pāṇḍavas of steadfast valor, also reassured Kuntī and Mādrī and spoke: “O fortunate ladies, your sons are still young; therefore you must not abandon your bodies in any way. We shall escort these Pāṇḍavas—scorchers of foes—to the Kuru realm. Dhṛtarāṣṭra is greedy for wealth gained through unrighteous means; thus he will never treat the Pāṇḍavas as is proper. “Kuntī has protectors in the Vṛṣṇis and in King Kuntibhoja; Mādrī has as her brother the mighty chariot-warrior Śalya, foremost among the strong. To die with one’s husband is indeed said to yield great fruit—there is no doubt of it—yet for you two this would be exceedingly hard, so declare the best of the twice-born. “When a virtuous woman’s husband has died, she remains firm in the vow of chastity, worn by yamas and niyamas and by auspicious disciplines of mind, speech, and body—by vows, fasts, and observances such as the kṛcchra and cāndrāyaṇa; sleeping on the ground, avoiding alkaline and salty foods, eating only once. In whatever manner, she strives to dry the body, so that sense-desires may be destroyed. “But a woman whose awareness is struck down by pleasures, intent only on nourishing the body, wastes this human frame and surely attains a great hell. Therefore one should discipline and ‘dry’ the body so that the objects of desire perish. “Thus, thinking constantly on her husband, the auspicious woman uplifts her husband; and she saves herself and her son as well. Therefore, for you both, continuing to live is what is truly fitting.”
Verse 30
दारकेष्वप्रमत्ता च भवेथाशक्ष हिता मम । अतोजन्यन्न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हि किंचन
Vaiśampāyana said: “Be vigilant in regard to the children, and, seeking their welfare, raise and protect them with care. Beyond this, I see nothing else that needs to be conveyed to you.”
Verse 31
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं चिताग्निस्थं धर्मपत्नी नरर्षभम् । मद्रराजसुता तूर्णमन्वारोहदू यशस्विनी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມາດຣີ—ທິດາແຫ່ງກະສັດມັດຣະ ແລະເປັນພັນລະຍາອັນຊອບທຳ—ໄດ້ຂຶ້ນສູ່ກອງໄຟປະກອບພິທີສົບຢ່າງວ່ອງໄວ ຕາມຫຼັງປານດຸ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງບຸລຸດ ຜູ້ນອນຢູ່ກາງໄຟແຫ່ງຈິຕານັ້ນ.
Verse 123
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डवोंकी उत्पत्तिविषयक एक सौ तेईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 123 ແຫ່ງສຳພະວະປະຣະວະ ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ ແຫ່ງ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ອັນກ່າວເຖິງກຳເນີດແລະການປະສູດຂອງປານດະວະ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 124
(ततः पुरोहित: स्नात्वा प्रेतकर्मणि पारग: । हिरण्यशकलान्याज्यं तिलान् दधि च तण्डुलान् ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະປຸໂຣຫິດ—ເມື່ອອາບນ້ຳແລ້ວ ແລະເປັນຜູ້ຊຳນານໃນພິທີສຳລັບຜູ້ຕາຍ—ໄດ້ຮວບຮວມຊິ້ນຄຳ, ນ້ຳມັນເຄື່ອງ (ກີ), ງາ, ນົມສົ້ມ, ແລະເຂົ້າ ພ້ອມທັງໝໍ້ນ້ຳ ແລະຂວານ; ແລ້ວດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງນັກຕະປະສະ ໄດ້ນຳໄຟສັກສິດແຫ່ງອັດສະວະເມດະມາ. ກາສຍະປະໄດ້ຈັດການທຸກຢ່າງຮອບດ້ານຕາມຫຼັກພິທີ ແລະໃຫ້ປະກອບພິທີສົບແກ່ປານດຸຜູ້ລ່ວງລັບ. ຕໍ່ມາ ຢຸດທິສຖິຣະ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ ນຸ່ງເຄື່ອງໃໝ່ ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງ ໄດ້ຖວາຍນ້ຳອຸທິດທີ່ນັ້ນ ຕາມຄຳຊີ້ນຳຂອງປຸໂຣຫິດ. ນັກຕະປະສະຜູ້ພຳນັກຢູ່ສະຕະສຶງຄະ ພ້ອມດ້ວຍຈາຣະນະ ແລະຣິສີ ໄດ້ສຳເລັດພິທີຫຼັງຄວາມຕາຍທັງປວງທີ່ພຶງກະທຳແກ່ກະສັດຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນ ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມພິທີ. ດັ່ງນີ້ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອາດິປະຣະວະ, ສຳພະວະປະຣະວະ ບົດທີ 124 ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is governance of collective emotion: whether public admiration and rivalry are allowed to escalate into immediate confrontation, or are restrained by teacherly and institutional authority to preserve order and legitimacy.
Force and excellence are socially constructive only when disciplined; the chapter models how authority re-directs volatile public sentiment toward regulated demonstration, preventing factional pride from becoming immediate violence.
No explicit phalaśruti is stated here; its meta-function is structural—establishing Arjuna’s recognized competence and the court’s early mechanisms of conflict containment within the epic’s broader ethical causality.