Adhyaya 107
गान्धारीपुत्रोत्पत्तिः — The Birth of Gāndhārī’s Hundred Sons (and Yuyutsu); Omens and Counsel on Succession
Upa-parva: Kuru-vaṃśa-sambhava (Birth and Lineage of the Kuru Heirs)
Vaiśaṃpāyana recounts to Janamejaya the parallel emergence of the Kuru heirs: Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons through Gāndhārī, and Pāṇḍu’s five sons through divine agencies for dynastic continuity. Janamejaya asks for procedural details—how the hundred were born, the time involved, the birth of a son from a vaiśyā, and the circumstances of Gāndhārī’s marriage and conduct. The narrative explains that Gāndhārī, having pleased Vyāsa, receives a boon for one hundred sons. After carrying a prolonged pregnancy (two years) and hearing of Kuntī’s son’s birth, she miscarries a solid mass of flesh. Vyāsa intervenes with an incubation protocol: one hundred jars filled with ghee and cooling water, into which the mass is divided into thumb-sized embryos, guarded and later opened at the appointed time. In sequence, the Kauravas are born, with Duryodhana emerging as the first among them, while Yudhiṣṭhira is identified as elder by birth order among the cousins. At Duryodhana’s birth, Dhṛtarāṣṭra convenes brāhmaṇas, Bhīṣma, and Vidura to ask about kingship succession. Ominous signs occur; advisers warn that the child will become a cause of dynastic ruin and recommend renunciation for collective welfare, illustrating a policy aphorism about sacrificing the lesser for the greater good. Dhṛtarāṣṭra declines due to attachment. The chapter closes by noting the near-simultaneous birth of the hundred sons and one daughter (Duḥśalā), and the birth of Yuyutsu in the same year from a vaiśyā attendant.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को एक प्राचीन, तपोबल-सम्पन्न ब्राह्मण माण्डव्य की कथा सुनाते हैं—जो आश्रम-द्वार पर वृक्ष के नीचे ऊर्ध्वबाहु मौनव्रत धारण कर कठोर तप में स्थित है। → दीर्घकाल तप करते हुए माण्डव्य के आश्रम पर दस्यु आ पहुँचते हैं; उसी समय उनका पीछा करते राज-रक्षक सैनिक मार्ग पूछते हैं। तपोधन माण्डव्य न ‘साधु’ कहते हैं, न ‘असाधु’—मौन में रहते हैं; यह मौन आगे चलकर उनके लिए विपत्ति का बीज बनता है। → राज-व्यवस्था के दण्ड-तंत्र में माण्डव्य पर दस्युओं से संलिप्तता का संदेह बैठता है और उन्हें शूल पर चढ़ा दिया जाता है; पर धर्मात्मा ब्रह्मर्षि दीर्घकाल तक शूलस्थ, निराहार रहकर भी मरते नहीं—यह अन्याय और तपोबल का तीव्रतम टकराव है। → माण्डव्य के तपोबल से विचलित मुनिगण रात्रि में शकुन-रूप धारण कर आते हैं और पूछते हैं कि ऐसा महादुःख किस पाप के कारण प्राप्त हुआ; कथा का केंद्र अब बाह्य दण्ड से हटकर ‘कारण’ और ‘दोष’ की खोज की ओर मुड़ता है। → मुनियों का प्रश्न—“ब्रह्मन्, आपने कौन-सा पाप किया है कि शूल पर यह दुःखभय प्राप्त हुआ?”—अगले प्रसंग में माण्डव्य के उत्तर और धर्म-न्याय की कसौटी का संकेत देकर अध्याय को अधर में छोड़ देता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें विचित्रवीरयके पुत्रोंकी उत्पत्तिविषयक एक सौ पॉचवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १०५ ॥। अपन ह< बक। है २ >> षर्डाधिकशततमोब< ध्याय: महर्षि माण्डव्यका शूलीपर चढ़ाया जाना जनमेजय उवाच कि कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान् । कस्य शापाच्च ब्रह्म॒र्षे: शूद्रयोनावजायत
ຈະນະເມໄຈຍະ (Janamejaya) ທູນຖາມວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມະນ! ທຳມະ (Dharmarāja) ໄດ້ກະທຳກິດອັນໃດຕາມທຳມະ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄຳສາບ? ແລະໂດຍຄຳສາບຂອງພຣະລິສີພຣາຫມະ (brahmarṣi) ອົງໃດ ຈຶ່ງເກີດໃນຄັນຂອງຊູດຣະ (Śūdra)?”
Verse 2
वैशम्पायन उवाच बभूव ब्राह्मण: कश्रिन्माण्डव्य इति विश्रुत: । धृतिमान् सर्वधर्मज्ञ: सत्ये तपसि च स्थित:
ໄວສຳປາຍະນະ (Vaiśampāyana) ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນການກ່ອນການ ມີພຣາຫມະນຜູ້ໜຶ່ງມີນາມໂດງດັງວ່າ ມານດະວະຍະ (Māṇḍavya) ຜູ້ມີຄວາມອົດທົນແນ່ວແນ່, ຮູ້ທັນທຳມະທັງປວງ, ແລະຕັ້ງມັ່ນໃນຄວາມສັດຈິງ ແລະຕະປະ (tapas) ອັນເຂັ້ມງວດ.”
Verse 3
स आश्रमपदद्धारि वृक्षमूले महातपा: । ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वित:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ປະຕູອາສຣົມຂອງທ່ານ ໃຕ້ຮາກໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງ ນັກບຳເນັດຕະປະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ໂຢຄີຜູ້ສູງສຸດ—ຢືນຢູ່ດ້ວຍການຊູມືທັງສອງຂຶ້ນເທິງ ຖືວຣະຕະແຫ່ງຄວາມງຽບ (mouna) ແລະປະຕິບັດຕະປະອັນເຂັ້ມງວດຢ່າງຫນັກໜ່ວງ.
Verse 4
तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्न्रहारिण:,उस कठोर तपस्यामें लगे हुए महर्षिके बहुत दिन व्यतीत हो गये। एक दिन उनके आश्रमपर चोरीका माल लिये हुए बहुत-से लुटेरे आये
ເມື່ອເວລາອັນຍາວນານໄດ້ຜ່ານໄປ ໃນຂະນະທີ່ພຣະມະຫາລິສີນັ້ນກໍາລັງປະພຶດຕະປະສະຍາອັນເຂັ້ມງວດ ມີວັນໜຶ່ງ ພວກໂຈນຫຼາຍຄົນທີ່ຫາບຫິ້ວຂອງທີ່ລັກມາ ໄດ້ມາຮອດອາສຣົມນັ້ນ.
Verse 5
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्नं दस्यथव: कुरुसत्तम
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ພວກທະຫານຍາມຫຼາຍຄົນກໍາລັງໄລ່ຕາມພວກຂໂຈນນັ້ນ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ພວກໂຈນດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ໄດ້ນໍາຂອງທີ່ລັກມາໄປຝາກໄວ້ໃນອາສຣົມຂອງລິສີໃຫຍ່ນັ້ນ ແລ້ວຫຼົບຊ່ອນຢູ່ໃກ້ໆ ກ່ອນທີ່ກໍາລັງປົກປ້ອງຂອງພຣະຣາຊາຈະມາຮອດ. ເມື່ອພວກມັນຫຼົບຊ່ອນແລ້ວ ກອງຍາມກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ. ແລ້ວພວກຜູ້ໄລ່ຕາມເຫັນລິສີຜູ້ຈົ່ງຈໍ່ໃນຕະປະສະຍາ ຈຶ່ງຖາມວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ, ຂໍຈົ່ງບອກ—ພວກໂຈນໄປທາງໃດ? ເພື່ອໃຫ້ພວກເຮົາຈັບທາງນັ້ນແລະໄລ່ຕາມໃຫ້ທັນ».
Verse 6
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवानागते बले | तेषु लीनेष्वथो शीघ्र ततस्तद् रक्षिणां बलम्
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ພວກໂຈນໄດ້ຝາກຂອງທີ່ລັກມາໄວ້ໃນອາສຣົມນັ້ນເອງ ແລ້ວຫຼົບຊ່ອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກ່ອນທີ່ກໍາລັງປົກປ້ອງຂອງພຣະຣາຊາຈະມາຮອດ. ເມື່ອພວກມັນຫຼົບຊ່ອນແລ້ວ ກອງຍາມກໍມາຮອດບ່ອນນັ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ. ເຫັນພວກລິສີໃຫຍ່ກໍາລັງປະພຶດຕະປະສະຍາ ພວກຜູ້ໄລ່ຕາມຈຶ່ງຖາມວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ, ພວກໂຈນໄປທາງໃດ? ພວກເຮົາຈະຈັບທາງນັ້ນແລະໄລ່ຕາມໃຫ້ທັນ».
Verse 7
आजगाम ततोड<पश्यंस्तमृषिं तस्करानुगा: । तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກຜູ້ໄລ່ຕາມໂຈນກໍມາຮອດ ແລະເຫັນລິສີນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ພວກເຂົາຈຶ່ງຖາມນັກບໍາເພັນຕະປະສະຍາຜູ້ມີທະນະແຫ່ງຕະປະນັ້ນ ເຖິງເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນ.
Verse 8
कतमेन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम | तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນພວກທະວິຊະ, ພວກໂຈນໄປທາງໃດ? ໂອ ພຣາຫມະນ, ພວກເຮົາປາດຖະໜາຈະໄປຕາມທາງນັ້ນເອງ ເພື່ອໃຫ້ໄວທີ່ສຸດ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ».
Verse 9
तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधन: । न किंचिद् वचन राजन्नब्रवीत् साध्वसाधु वा,राजन! उन रक्षकोंके इस प्रकार पूछनेपर तपस्याके धनी उन महर्षिने भला-बुरा कुछ भी नहीं कहा
ເມື່ອພວກຍາມເວົ້າກັບທ່ານດັ່ງນັ້ນ ນັກບຳເນັດຕະປະສະຍາຜູ້ມີຕະປະສະຍາຫຼາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຄຳໃດເລີຍ—ບໍ່ທັງຊົມ ບໍ່ທັງຕຳນິ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ທ່ານຢູ່ໃນຄວາມງຽບ ບໍ່ຍອມຕັດສິນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳ.
Verse 10
ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तमाश्रमम् | ददृशुस्तत्र लीनांस्तांश्लौरांस्तद् द्रव्यमेव च,तब उन राजपुरुषोंने उस आश्रममें ही चोरोंको खोजना आरम्भ किया और वहीं छिपे हुए चोरों तथा चोरीके मालको भी देख लिया
ຕໍ່ມາ ຂ້າລາຊການຂອງພະຣາຊາໄດ້ຄົ້ນຫາຢູ່ໃນອາສຣົມນັ້ນ ແລະໄດ້ເຫັນພວກໂຈນທີ່ຊ່ອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພ້ອມທັງຂອງທີ່ຖືກລັກໄປດ້ວຍ.
Verse 11
ततः शड्का समभवद्ू रक्षिणां त॑ मुनि प्रति । संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्वैव न््यवेदयन्
ເມື່ອນັ້ນ ຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນໃນໃຈພວກຍາມຕໍ່ມຸນີນັ້ນ. ພວກເຂົາຈຶ່ງຈັບຄຸມທ່ານ ແລ້ວນຳໄປຫາພະຣາຊາ; ເມື່ອໄປຮອດ ກໍທູນລາຍງານທຸກຢ່າງ ແລະມອບພວກໂຈນໃຫ້ພະຣາຊາດ້ວຍ.
Verse 12
तं॑ राजा सह तैश्लौरैरन्वशाद् वध्यतामिति । स रक्षिभिस्तैरज्ञात: शूले प्रोतो महातपा:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາເຫັນວ່າທ່ານຮ່ວມມືກັບພວກໂຈນ ຈຶ່ງມີພຣະບັນຊາວ່າ “ໃຫ້ປະຫານພ້ອມກັນ.” ພວກຍາມບໍ່ຮູ້ຈັກວ່າທ່ານເປັນນັກບຳເນັດຕະປະສະຍາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະໄດ້ເສຍບທ່ານໄວ້ທີ່ຫຼັກປະຫານ.
Verse 13
ततस्ते शूलमारोप्य त॑ मुनि रक्षिणस्तदा | प्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ,इस प्रकार वे रक्षक माण्डव्य मुनिको शूलीपर चढ़ाकर वह सारा धन साथ ले राजाके पास लौट गये
ຈາກນັ້ນ ພວກຍາມໄດ້ເສຍບມຸນີໄວ້ທີ່ຫຼັກ ແລ້ວນຳເອົາຊັບສິນທັງໝົດນັ້ນກັບໄປຫາພະຣາຊາ.
Verse 14
शूलस्थ: स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः । निराहारो<पि विप्रर्षिमरणं नाभ्यपद्यत,धर्मात्मा ब्रह्मर्षि माण्डव्य दीर्घकालतक उस शूलके अग्रभागपर बैठे रहे। वहाँ भोजन न मिलनेपर भी उनकी मृत्यु नहीं हुई
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະລິສີຜູ້ມີຈິດໃຈທຳມະນັ້ນ ຖືກປັກໄວ້ເທິງຫຼັກ ແລະຢູ່ຢ່າງນັ້ນເປັນເວລາຍາວນານຫຼາຍ. ແມ່ນແຕ່ບໍ່ມີອາຫານ ພຣະພຣາຫມັນ-ລິສີກໍບໍ່ຍອມພ່າຍແກ່ຄວາມຕາຍ—ເພາະອານຸພາບແຫ່ງຕະປະ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະຂອງທ່ານ.
Verse 15
धारयामास च प्राणानृषींश्व॒ समुपानयत् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານຍັງຄົງປະຄອງລົມຫາຍໃຈໄວ້ ແລະພຽງແຕ່ລະລຶກເຖິງ ກໍດຶງດູດບັນດາລິສີໃຫ້ມາຢູ່ໃກ້ໄດ້. ເນື່ອງຈາກມະຫາຕະປະສີນັ້ນກຳລັງບຳເນັດຕະປະຢ່າງຮຸນແຮງຢູ່ເທິງປາຍຫຼັກ, ບັນດາຜູ້ບຳເນັດຕະປະອື່ນໆ ທັງສະທ້ານໃຈທັງພິລຶກພິລັນ. ພວກເຂົາມາໃນຍາມຄ່ຳ ໂດຍແປງກາຍເປັນນົກ ແລະເປີດເຜີຍອານຸພາບຕາມກຳລັງຂອງຕົນ ແລ້ວຖາມພຣະພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ຄື ລິສີມານດະວະຍະ.
Verse 16
संतापं परमं जग्मुर्मुन॒यस्तपसान्विता: । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संनिपत्य तु भारत । दर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन् द्विजोत्तमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາມຸນີຜູ້ບຳເນັດຕະປະ ຜູ້ມີຕະປະເປັນກຳລັງ ຖືກຄວາມທຸກໃຈອັນລຶກລ້ຳຄອບງຳ. ແລ້ວ ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນຍາມຄ່ຳ ພວກເຂົາພາກັນມາຊຸມນຸມຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໂດຍແປງກາຍເປັນນົກ. ເປີດເຜີຍຕົນຕາມອານຸພາບຂອງຕົນ ແລ້ວຖາມ “ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ” ຜູ້ປະເສີດ—(ລິສີມານດະວະຍະຜູ້ນ່າເຄົາລົບ)—ເພື່ອຮູ້ເຫດທາງທຳມະຂອງທຸກຂ໌ທີ່ເຫັນ ແລະໜ້າທີ່ແຫ່ງທຳມະໃນສະພາບນັ້ນ.
Verse 17
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन् कि पापं कृतवानसि । येनेह समनुप्राप्तं शूले दुःखभयं महत्,“ब्रह्म! हम सुनना चाहते हैं कि आपने कौन-सा पाप किया है, जिससे यहाँ शूलपर बैठनेका यह महान् कष्ट आपको प्राप्त हुआ है?”
ພວກເຂົາກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ, ພວກເຮົາປາຖະໜາຈະຟັງວ່າ ທ່ານໄດ້ກະທຳບາບອັນໃດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ທ່ານມາຮອດທີ່ນີ້ ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກແລະຄວາມຫວາດກົວອັນໃຫຍ່ ດ້ວຍການນັ່ງຢູ່ເທິງຫຼັກ?”
Verse 106
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि अणीमाण्डव्योपाख्याने षडधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ ສຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອາດິປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະ ສັມພະວະປະຣະວະ—ເລື່ອງອຸປາຄະຍານະວ່າດ້ວຍ ອະນີມານດະວະຍະ ສິ້ນສຸດລົງເທົ່ານີ້; ເປັນບົດທີ 106.
Frequently Asked Questions
A governance dilemma: whether a ruler should renounce a single heir predicted (by omens and counsel) to endanger the dynasty, balancing paternal attachment against the precautionary protection of the realm and lineage.
The chapter articulates proportional-sacrifice reasoning in public ethics: preserving larger social units may require relinquishing smaller attachments, and ignoring qualified counsel can convert private emotion into systemic harm.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is causal framing—showing how boons, omens, and rejected counsel become explanatory premises for later political breakdown within the epic’s dharma inquiry.