Shloka 1
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे शिवपुरवर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच प्रत्याहारं प्रवक्ष्यामि परस्यान्ते स्वयंभुवः / ब्रह्मणः स्थितिकाले तु क्षीणे तस्मिंस्तदा प्रभोः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte uttarabhāge caturtha upasaṃhārapāde śivapuravarṇanaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ sūta uvāca pratyāhāraṃ pravakṣyāmi parasyānte svayaṃbhuvaḥ / brahmaṇaḥ sthitikāle tu kṣīṇe tasmiṃstadā prabhoḥ
Translation
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສຣີພຣະຫມານະດະ ມະຫາປຸຣານະ ພາກອຸດຕະຣະທີ່ພຣະວາຍຸໄດ້ກ່າວ ໃນອຸປະສັງຫາຣະປາດທີ່ 4 ບົດທີ 2 ຊື່ ‘ການພັນນາຊິວະປຸຣະ’ ສູຕະກ່າວວ່າ—ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍ ‘ປຣັດຍາຫາຣະ’ ໃນປາຍສູງສຸດຂອງສະວະຍັມພູ ພຣະພຣະຫມາ ເມື່ອການດຳຣົງຢູ່ຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮ່ອຍຫຼົງແລ້ວ
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative/colophon marker)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (महत् पुराणम्)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), षष्ठी-तत्पुरुषः (वायुना प्रोक्ते)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
चतुर्थेin the fourth
चतुर्थे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; 'fourth' (agreeing with पादे)
उपसंहारपादेin the concluding quarter/section
उपसंहारपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपसंहार + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उपसंहारस्य पादः)
शिवपुरवर्णनम्(the section) 'Description of Śiva’s city'
शिवपुरवर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव + पुर + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (शिवपुरस्य वर्णनम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामनिर्देशक अव्यय (indeclinable indicating title: 'named')
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'second' (agreeing with अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
प्रत्याहारम्withdrawal (pratyāhāra)
प्रत्याहारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
परस्यof the Supreme/other
परस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
स्वयंभुवःof Svayaṃbhū (Brahmā)
स्वयंभुवः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; प्रजापति/ब्रह्मनाम
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
स्थितिकालेat the time of (his) sustaining period
स्थितिकाले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थिति + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्थितेः कालः)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक निपात (particle: 'but/indeed')
क्षीणेwhen exhausted/ended
क्षीणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्षी (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकाले क्त-कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; 'when (it is) exhausted' (locative absolute sense with तस्मिन्)
तस्मिन्in that (time/state)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
प्रभोःof the Lord
प्रभोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन