Shloka 53
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
दशात्मके यो विषये कारणे चाष्टलक्षणे / न क्रुद्ध्येत प्रतिहतः स जितात्मा विभाव्यते
Transliteration
daśātmake yo viṣaye kāraṇe cāṣṭalakṣaṇe / na kruddhyeta pratihataḥ sa jitātmā vibhāvyate
Translation
ຜູ້ໃດໃນອາລົມສິບປະການ ແລະເຫດທີ່ມີລັກສະນະແປດ ເມື່ອຖືກຂັດຂວາງແລ້ວບໍ່ໂກດ—ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າຜູ້ຊະນະຕົນ (ຈິຕາດມາ).
Word by Word
दशात्मकेin the tenfold (set)
दशात्मके:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootदश + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (दश आत्मानः यस्य/दशात्मकः)
यःwho
यः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
विषयेin the object (of sense)
विषये:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
कारणेin the cause
कारणे:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अष्टलक्षणेin the eight-characterized (state)
अष्टलक्षणे:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootअष्ट + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; द्विगु-समास (अष्ट लक्षणानि यस्य/अष्टलक्षणः)
नnot
न:
सम्बन्ध (निषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
क्रुद्ध्येतshould become angry
क्रुद्ध्येत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
प्रतिहतःwhen struck/insulted; being opposed
प्रतिहतः:
विशेषण (Adjectival to 'यः/सः')
TypeAdjective
Rootप्रतिहत (कृदन्त; √हन् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) with उपसर्ग प्रति-
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
जितात्माself-controlled (one whose self is conquered)
जितात्मा:
समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootजित + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहि-समास (जितः आत्मा यस्य)
विभाव्यतेis considered; is regarded
विभाव्यते:
क्रिया (Verb; passive predicate)
TypeVerb
Rootवि+भू (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: वि-