Shloka 79
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्
Transliteration
astragrāmamaśeṣaṃ tvaṃ vaṇu putra yathepsitam / tvayā hitārthaṃ devānāṃ karaṇīyaṃ suduṣkaram
Translation
ໂອ ບຸດແຫ່ງວະນຸ ຈົ່ງຮັບເອົາຫມູ່ອາວຸດທິບທັງໝົດຕາມທີ່ເຈົ້າປາດຖະນາ; ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເທວະ ເຈົ້າຈະຕ້ອງກະທຳກິດອັນຍາກຍິ່ງ
Word by Word
अस्त्रग्रामम्the collection of weapons
अस्त्रग्रामम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्त्र + ग्राम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अस्त्राणां ग्रामः = collection of weapons), पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
अशेषम्entire, without remainder
अशेषम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; agrees with अस्त्रग्रामम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (Nominative), एकवचन
वणुO dear one
वणु:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeIndeclinable
Rootवणु (अव्यय/निपात; vocative-like address)
Formसम्बोधनार्थक निपात/अव्यय (addressing particle; used like ‘O dear one’)
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/उपमानवाचक (adverb: ‘as, according to’)
ईप्सितम्desired, wished-for
ईप्सितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootईप्सित (कृदन्त-प्रातिपदिक; आप्/ईप्स् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ‘desired’; agrees with अस्त्रग्रामम्
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता/Agent in passive/gerundive sense)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचन
हितार्थम्for the benefit
हितार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootहित + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हितस्य अर्थः = for welfare), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; adverbial purpose
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
करणीयम्to be done / must be done
करणीयम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Obligation)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + अनीयर् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formअनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be done’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here predicative with implied ‘(is) to be done’
सुदुष्करम्very difficult
सुदुष्करम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दुष्कर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + दुष्करः = very difficult), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifies करणीयम्