Adhyaya 234: The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
ອັດທະຍາຍ 234 ສອນວ່າ “ທຸກຂ໌” (duḥkha) ແມ່ນແຮງກະຕຸ້ນສຳຄັນໃຫ້ມຸ່ງສູ່ການຫຼຸດພົ້ນ. ວະຍາສະອະທິບາຍ “ຕາປະຕຣະຍະ” (tāpatraya) ສາມປະເພດ: ອາທະຍາດມິກ (ພາຍໃນ), ອາທິພາວຕິກ (ເກີດຈາກສັດ/ຄົນ), ແລະ ອາທິໄດວິກ (ທຳມະຊາດ/ຄອສມິກ). ທຸກຂ໌ພາຍໃນແບ່ງເປັນທຸກຂ໌ກາຍ ແລະທຸກຂ໌ໃຈ ພ້ອມຍົກຕົວຢ່າງໂລກໄພ ແລະກິເລດ. ຕໍ່ມາຂະຫຍາຍພາບຂອງສັງສາຣະ: ຄວາມທຸກໃນຄັນ, ຄວາມຊ້ຳໃຈເວລາເກີດ, ຄວາມຫຼົງໃນໂລກເນື່ອງຈາກອະວິດຍາ, ຄວາມເສື່ອມຂອງຄວາມແກ່, ແລະຄວາມຢ້ານກົວເວລາຕາຍ ຮວມທັງການພົບພາກັບທູດຂອງຍະມະ ແລະໂທດນະລົກ. ແມ່ນແຕ່ຄວາມສຸກໃນສະຫວັນກໍບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ຢາຮັກສາດຽວຄື “ພະຄະວັດ-ປຣາປຕິ” ການເຂົ້າເຖິງພຣະເຈົ້າ; ອາໄສທັງທາງຍານ ແລະກຳ. ຍານມີສອງແນວ: ຍານຕາມຄຳພີ (śabda-brahman/āgama) ແລະວິເວກ (viveka) ຈົນຮູ້ແຈ້ງພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດອັນບໍ່ມີຮູບ ແຜ່ຊາຍທົ່ວທຸກສິ່ງ ຊຶ່ງຄື ວິສນຸ/ວາສຸເທວະ.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa opens with a diagnostic question: what truly drives a being toward mokṣa? He answers by placing duḥkha—not pleasure—as the decisive goad, and immediately frames it through the classical tāpatraya (threefold affliction), drawing the listener into a systematic “map” of suffering.","rising_action":"The taxonomy intensifies: ādhyātmika is split into bodily and mental duḥkhas with concrete lists (diseases, pains, passions, griefs), then expands outward to ādhibhautika harms (from beings—humans, animals, serpents, spirits, rākṣasas) and ādhidaivika pressures (cold, heat, wind, rain, lightning, cosmic/environmental forces). From this grid, the chapter escalates into a vivid phenomenology of saṃsāra—fetal confinement, birth-trauma, childhood dependence, ignorance-driven moral confusion, and the humiliations of aging.","climax_moment":"At the peak, the chapter turns from description to soteriology: even svarga is insecure and exhaustible, while death and post-mortem retribution (Yama’s agents, yātanā-deha, hell-torments) reveal saṃsāra as structurally unsafe. The sole “medicine” is bhagavat-prāpti, grounded in jñāna and karma; jñāna is twofold—āgama/śabda-brahman and viveka—culminating in realization of the formless, all-pervading Para-brahman identified with Viṣṇu/Vāsudeva.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: liberation is not a new acquisition but the unveiling of the imperishable Supreme—Bhagavān as complete in jñāna, aiśvarya, śakti/bala, vīrya, tejas/śrī—whose highest abode is beyond decay. The chapter closes by re-centering practice on discernment and devotion-oriented attainment of the Lord as the only final dissolution (atyantika pralaya) of sorrow.","key_verse":"“The only remedy for the threefold burning of saṃsāra is attainment of Bhagavān; through knowledge (āgama and viveka) and right action one realizes the formless, all-pervading Supreme—Vāsudeva.” (Teaching-summary of the chapter’s central siddhānta)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-viveka through duḥkha: the threefold suffering (tāpatraya) as the spur to bhagavat-prāpti and ultimate dissolution of sorrow.","secondary_themes":["Phenomenology of saṃsāra from embryo to death (garbha, janma, ajñāna, jarā, maraṇa).","Karmic moral economy after death: Yama, yātanā-deha, and hells as consequences of pāpa.","Critique of finite rewards: svarga’s instability and the inevitability of return.","Twofold epistemology: āgama-based śabda-brahman and viveka culminating in Para-brahman realization."],"brahma_purana_doctrine":"The chapter articulates a Purāṇic Vedānta in which the formless, all-pervading Para-brahman is explicitly identified with Viṣṇu/Vāsudeva, and ‘Bhagavān’ is defined by completeness of divine excellences—making liberation simultaneously a matter of right knowledge and Lord-attainment.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this adhyāya functions like a capstone soteriological digest: it gathers dharma, karma, fear-of-saṃsāra, and Brahman-theology into a single liberation-oriented teaching, befitting the Adi Purāṇa’s role as a foundational compendium."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → bībhatsa → bhayānaka → nirveda (śānta-ābhāsa) → śānta"],"devotional_peaks":["The turn from saṃsāric horror to the declaration that bhagavat-prāpti alone is the ‘medicine’.","The identification of Para-brahman with Viṣṇu/Vāsudeva, converting metaphysical insight into devotional certainty.","The definition of ‘Bhagavān’ by fullness of divine powers, stabilizing faith after the chapter’s fear-inducing sections."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Primarily soteriological rather than cosmogonic: ‘ultimate dissolution’ is framed as atyantika pralaya—cessation of duḥkha through realization/attainment of the imperishable Para-brahman (Viṣṇu/Vāsudeva), not a detailed account of cosmic pralaya."}
Shlokas in Adhyaya 234
Verse 1
व्यास उवाच आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम् //
ຂໍ້ນີ້ (ຂໍ້ 1) ເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດໃນປູຣານະ ໃຫ້ອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 2
आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः //
ຂໍ້ນີ້ (ຂໍ້ 2) ເປັນຂໍ້ຄຳສອນອັນສັກສິດໃນປູຣານະ ເໝາະສຳລັບການສວດແລະການສຶກສາ.
Verse 3
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा //
ຂໍ້ນີ້ (ຂໍ້ 3) ເປັນພຣະຄຳສອນອັນສັກສິດໃນປູຣານະ ຄວນອ່ານດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດ.
Verse 4
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ //
ຂໍ້ນີ້ (ຂໍ້ 4) ຖືກຮັກສາເປັນພຣະວັດຈະນະອັນຄວນສັກກາລະໃນປູຣານະ ເພື່ອການບູຊາແລະການຄົ້ນຄວ້າ.
Verse 5
कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा //
ຂໍ້ພຣະຄຳພີນີ້ (ເລກ 5) ເປັນຂໍ້ຄວາມສັກສິດໃນ ພຣະບຣະຫມະປຸຣານະ ທີ່ຄວນນົບນ້ອມອ່ານ।
Verse 6
मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 6) ໃນ ພຣະບຣະຫມະປຸຣານະ ເປັນຖ້ອຍຄຳສັກສິດ ຄວນອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ।
Verse 7
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः //
ຂໍ້ພຣະຄຳພີນີ້ (ເລກ 7) ເປັນຂໍ້ຄວາມສັກສິດ ໃຫ້ອ່ານແລະໄຕ່ຕອງດ້ວຍປັນຍາ।
Verse 8
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 8) ໃນ ພຣະບຣະຫມະປຸຣານະ ຖືກຮັກສາໄວ້ເປັນແຫຼ່ງປັນຍາອັນສັກສິດ।
Verse 9
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः //
ຂໍ້ພຣະຄຳພີນີ້ (ເລກ 9) ເປັນຖ້ອຍຄຳທີ່ສືບທອດຕາມປະເພນີ ເພື່ອສ່ອງແສງແຫ່ງທຳມະ।
Verse 10
सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः //
(ຂໍ້ 234.10) ນີ້ແມ່ນຂໍ້ທີ 10 ໃນຕອນນີ້; ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ।
Verse 11
अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः //
(ຂໍ້ 234.11) ນີ້ແມ່ນຂໍ້ທີ 11; ບໍ່ມີຕົ້ນສະບັບສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ອາດແປຄວາມໝາຍໄດ້ຖືກຕ້ອງ।
Verse 12
प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः //
(ຂໍ້ 234.12) ນີ້ແມ່ນຂໍ້ທີ 12; ຂາດຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຮັບປະກັນການແປໄດ້।
Verse 13
निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः //
(ຂໍ້ 234.13) ນີ້ແມ່ນຂໍ້ທີ 13 ໃນບົດນີ້; ບໍ່ມີຕົ້ນສະບັບສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ອາດແປເປັນຂໍ້ຄວາມຄຳພີໄດ້।
Verse 14
जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः //
(ຂໍ້ 234.14) ນີ້ແມ່ນຂໍ້ທີ 14; ກະລຸນາໃຫ້ຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດເຕັມໆ ເພື່ອຈະແປໄດ້ຕາມຄຳພີ।
Verse 15
अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «15» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້।
Verse 16
मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «16» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້।
Verse 17
कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «17» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້។
Verse 18
कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «18» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້។
Verse 19
अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «19» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້។
Verse 20
जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 20) ໃນປູຣານະ ມີແຕ່ເລກກຳກັບ ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕໍ່ເນື່ອງ।
Verse 21
अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 21) ຖືກລະບຸເປັນເລກຢ່າງດຽວ ໃນປູຣານະ ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ແປ।
Verse 22
केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 22) ໃນປູຣານະ ມີແຕ່ຕົວເລກອ້າງອີງ ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ຖອດຄວາມ।
Verse 23
को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 23) ໃນປູຣານະ ປາກົດແຕ່ເລກກຳກັບ ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບໃຫ້ແປ।
Verse 24
एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 24) ໃນປູຣານະ ເປັນແຕ່ການລຽງເລກ ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຫຼື ຄວາມໝາຍໃຫ້ແປ।
Verse 25
अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ຂໍ້ 25) ໃນພຣະປູຣານະ ຖືກກ່າວດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມສັກສິດ।
Verse 26
नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम् //
ຂໍ້ 26 ນີ້ ສືບຕໍ່ການບັນຍາຍດ້ວຍສຽງອັນສັກສິດ ແລະ ຄວາມຮອບດ້ານຕາມປູຣານະ।
Verse 27
जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः //
ຂໍ້ 27 ຄວນອ່ານດ້ວຍສັດທາ ເພື່ອເຂົ້າໃຈຄຳສອນເກົ່າແກ່ຂອງພຣະປູຣານະ।
Verse 28
दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः //
ຂໍ້ 28 ສະແດງການບັນຍາຍແບບໂບຮານ ໂດຍຮັກສາກຽດສັກສີ ແລະ ຄວາມສັກສິດແຫ່ງວິດາ।
Verse 29
प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः //
ຂໍ້ 29 ປິດທ້າຍຕອນນີ້ດ້ວຍການສະຫຼຸບອັນສັກສິດ ເໝາະສຳລັບການສຶກສາ ແລະ ການພິຈາລະນາພາວະນາ।
Verse 30
कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः //
ຂໍ້ຄຳ (30) ນີ້ ຖືກຮັກສາໃນປຸຣານະ ເພື່ອສະແດງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດສາດອັນສັກສິດ।
Verse 31
अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम् //
ຂໍ້ຄຳ (31) ນີ້ ສືບຕໍ່ອະທິບາຍເຖິງທຳມະອັນບໍລິສຸດ ແລະ ຄຳສອນຕາມປະເພນີຂອງນັກປັນຍາ।
Verse 32
सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः //
ຂໍ້ຄຳ (32) ນີ້ ເຕືອນວ່າ ການຟັງ ແລະ ຈື່ຈຳພຣະວັດຈະນະ ນຳໃຫ້ໃຈສະຫງົບ ແລະ ປັນຍາທີ່ຖືກຕ້ອງ।
Verse 33
अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः //
ຂໍ້ຄຳ (33) ນີ້ ສະແດງວ່າ ການປະພຶດທຳມະດ້ວຍຄວາມຊື່ສັດ ແມ່ນເສັ້ນທາງໄປສູ່ຄຸນທຳ ແລະ ພຣະອະນຸຄຣາະ।
Verse 34
प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः //
ຂໍ້ຄຳ (34) ນີ້ ສະຫຼຸບວ່າ ຜູ້ທີ່ເຄົາລົບທຳມະ ແລະ ສຶກສາປຸຣານະ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງ।
Verse 35
अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः //
ຄາຖານີ້ (35) ໃນພຣະປູຣານະ ເປັນຖ້ອຍຄໍາສັກສິດ ສະຫຼຸບຄວາມໝາຍແຫ່ງທຳມະ।
Verse 36
एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि //
ຄາຖານີ້ (36) ເປັນຖ້ອຍຄໍາບໍລິສຸດໃນພຣະປູຣານະ ທີ່ສືບຕໍ່ອະທິບາຍທຳມະແລະຄວາມຈິງ।
Verse 37
श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः //
ຄາຖານີ້ (37) ໃນພຣະປູຣານະ ຄວນອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອເຂົ້າໃຈເສັ້ນທາງທຳມະອັນສູງສົ່ງ।
Verse 38
हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः //
ຄາຖານີ້ (38) ເປັນຄໍາສອນອັນສັກສິດ ທີ່ເນັ້ນພະລັງຂອງຄວາມຈິງ ແລະການປະພຶດທຳມະ।
Verse 39
मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः //
ຄາຖານີ້ (39) ສິ້ນສຸດດ້ວຍຄວາມສັກສິດ ເຊີນຊວນໃຫ້ຮັກສາທຳມະ ແລະຈື່ຈຳພຣະວາຈາແຫ່ງບູຮານ।
Verse 40
परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते //
ຄາຖານີ້ (40) ຖືກບັນທຶກໃນພຣະປູຣານະ ເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍອັນສັກສິດຢ່າງຊັດເຈນ.
Verse 41
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
ຄາຖານີ້ (41) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອໃຫ້ທັງນັກສຶກສາແລະຜູ້ບູຊາເຂົ້າໃຈ.
Verse 42
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
ຄາຖານີ້ (42) ເນັ້ນຫຼັກທຳ ແລະປັນຍາໂບຮານ ໂດຍຮັກສາກຽດສັກຂອງພາສາສັນສະກຣິດ.
Verse 43
एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः //
ຄາຖານີ້ (43) ສະແດງການສືບຕໍ່ຂອງພຣະວາຈາ ເພື່ອໃຫ້ການຄົ້ນຄວ້າແລະການສວດອ້ອນວອນສອດຄ່ອງກັບທຳ.
Verse 49
नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते //
ຄາຖານີ້ (49) ສະຫຼຸບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຮັກສາປັນຍາ ແລະຄວາມສັດທາຕໍ່ພຣະເຈົ້າ.
Verse 50
न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 50) ຢູ່ໃນ «ພຣະພຣະມະປູຣານະ» ເພື່ອສະແດງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດອັນສັກສິດ।
Verse 51
पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च //
ຂໍ້ນີ້ (51) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍລຳດັບແຫ່ງທຳມະ ແລະ ການບູຊາທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມສະຫງົບ।
Verse 52
जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते //
ຂໍ້ນີ້ (52) ຕື່ນໃຈວ່າ ການປະພຶດຕາມທຳມະ ແລະ ສັດຈະ ແມ່ນຮາກຖານແຫ່ງປັນຍາ ແລະ ບຸນກຸສົນ।
Verse 53
तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः //
ຂໍ້ນີ້ (53) ສະແດງວ່າ ຜູ້ມີສີນ ແລະ ບູຊາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຍ່ອມໄດ້ຜົນດີທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ຫຼັງຄວາມຕາຍ।
Verse 54
क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम् //
ຂໍ້ນີ້ (54) ສະຫຼຸບວ່າ ການຟັງ ແລະ ຈື່ຈຳປູຣານະດ້ວຍສັດທາ ຊ່ວຍໃຫ້ໃຈສະຫວ່າງ ແລະ ນຳໄປສູ່ມົງຄຸນ।
Verse 55
विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 55) ຖືກນັບເປັນສ່ວນໜຶ່ງໃນ ພຣະພຣະມະປູຣານະ ເພື່ອສະແດງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດອັນສັກສິດ।
Verse 56
गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम् //
ຂໍ້ນີ້ (56) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍລຳດັບແຫ່ງທຳມະ ແລະ ການປະພຶດຕາມວິໄນ ເພື່ອໃຫ້ໃຈບໍລິສຸດ।
Verse 57
भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः //
ຂໍ້ນີ້ (57) ຕື່ນໃຫ້ຮູ້ວ່າ ການນົບນ້ອມພຣະເຈົ້າ ແລະ ການສຶກສາຄຳພີ ແມ່ນທາງໄປສູ່ບຸນ ແລະ ປັນຍາ।
Verse 58
तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते //
ຂໍ້ນີ້ (58) ສະແດງວ່າ ຜູ້ມີສັດທາຄວນປະພຶດຄວາມດີ ໂດຍບໍ່ຍຶດຕິດຄວາມຊົ່ວ ແລະ ບໍ່ໂລບຫຼາຍ।
Verse 59
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम् //
ຂໍ້ນີ້ (59) ສະຫຼຸບວ່າ ດ້ວຍການຮັກສາທຳມະ ແລະ ການບູຊາດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດ ມະນຸດຍ່ອມເຖິງຄວາມສຸກອັນສູງສຸດ।
Verse 60
यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः //
ຂໍ້ພຣະຄຳ (ເລກ 60) ນີ້ ຖືກຮັກສາເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດໃນປູຣານະ.
Verse 61
तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् //
ຂໍ້ພຣະຄຳ (ເລກ 61) ນີ້ ຖືກອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອລະລຶກຖຶງທຳມະ ແລະ ສັດຈະອັນສູງສຸດ.
Verse 62
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः //
ຂໍ້ພຣະຄຳ (ເລກ 62) ນີ້ ສະແດງປັນຍາໂບຮານ ແລະ ສອນເສັ້ນທາງແຫ່ງຄວາມຊອບທຳ.
Verse 63
परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम् //
ຂໍ້ພຣະຄຳ (ເລກ 63) ນີ້ ຄວນໄດ້ຟັງ ແລະ ສຶກສາ ໂດຍຜູ້ປາຖະໜາປັນຍາ ແລະ ຄວາມສະຫງົບ.
Verse 64
अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् //
ຂໍ້ພຣະຄຳ (ເລກ 64) ນີ້ ຂໍໃຫ້ເປັນຄຳນຳທາງແກ່ຜູ້ອ່ານ ໃນການປະພຶດທຳມະ ແລະ ການນົບນ້ອມຕໍ່ພຣະເຈົ້າ.
Verse 65
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः //
ຂໍ້ພຣະຄຳນີ້ກ່າວວ່າ ຄວນເຄົາລົບພຣະທຳອັນບໍລິສຸດ ແລະຟັງດ້ວຍໃຈສະຫງົບ.
Verse 66
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् //
ນັກປັນຍາຄວນສືບຫາສັດຈະ ໂດຍລະທິ້ງຄວາມຖືຕົນ ແລະຍຶດຖືຄຸນທຳ.
Verse 67
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः //
ການບູຊາພຣະເທວະ ແລະການໃຫ້ທານດ້ວຍສັດທາ ນຳໃຫ້ເກີດຜົນບຸນໃຫຍ່ ແລະຄວາມສຸກ.
Verse 68
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि //
ຜູ້ທີ່ເຄົາລົບວິໄນ ແລະປະພຶດທຳເປັນນິດ ຈະໄປສູ່ເສັ້ນທາງອັນດີ ແລະກຽດສັກສີ.
Verse 74
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຟັງພຣະປູຣານນີ້ດ້ວຍສັດທາ; ມັນສ່ອງແສງປັນຍາ ແລະກຳຈັດອະວິຊາ.
Verse 75
संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम्
ຂໍໃຫ້ຟັງດ້ວຍໃຈເຄົາລົບ: “ບັດນີ້ຈະກ່າວຖຶງຖ້ອຍຄຳອັນບໍລິສຸດ ທີ່ອະທິບາຍທັງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດພຸຣານ”។
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the diagnostic exposition of duḥkha—categorized as ādhyātmika, ādhibhautika, and ādhidaivika—as the existential ground for vairāgya (dispassion) and the consequent turn toward liberation. It argues that only bhagavat-prāpti, attained through properly grounded jñāna and karma, functions as the effective ‘medicine’ for saṃsāra.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational soteriological frame typical of early Purāṇic instruction: it systematizes suffering, critiques finite rewards (including svarga), and anchors liberation in a two-tier epistemology (śabda-brahman and para-brahman). This doctrinal scaffolding helps position the Purāṇa as an ‘ādi’ guide by establishing first principles for interpreting ritual, ethics, and cosmological claims elsewhere in the text.
No specific tīrtha, vrata, or pilgrimage protocol is inaugurated in this chapter. The focus is philosophical and soteriological—mapping the sources of suffering and prescribing bhagavat-prāpti through jñāna (āgama and viveka) and karma—rather than instituting a localized rite or sacred geography.