Adhyaya 238: The Path of Liberation: Self-Knowledge, Sense-Restraint, and Crossing the River of Worldly Flow
ອັດທະຍາຍ 238 ເປັນຄຳສອນທາງປັດຊະຍາວ່າດ້ວຍໂມກສະ ໂດຍພຣະວະຍາສະສອນແກ່ບັນດາລິສີ. ເລີ່ມດ້ວຍການອະທິບາຍກຸນະ ແລະຄວາມເຫັນດັ່ງວ່າພຣະເຈົ້າບໍ່ຕິດພັນ ໂດຍໃຊ້ອຸປະມາແມງມຸມກັບເສັ້ນໃຍ ເພື່ອຊີ້ການແຜ່ອອກຕາມສະວະພາວະ. ຕໍ່ມາສອນການປະຕິບັດ: ຮູ້ວ່າອາດມັນບໍ່ມີຕົ້ນບໍ່ມີປາຍ ແລ້ວຝຶກຄວາມເສມພາບ ປາດຈາກໂກດ ຄວາມຫຼົງດີ ແລະອິດສາ ໃຫ້ປັນຍາໝັ້ນຄົງຈົນຄວາມສົງໄສດັບ. ການຫຼຸດພົ້ນເປັນດັ່ງການຂ້າມແມ່ນ້ຳສັງສາຣະອັນນ່າຢ້ານ ທີ່ກະແສຖືກຜັກດັນໂດຍກາມ ໂກດ ມົວໝອງ ແລະອິນທຣີຍທີ່ຍຶດກ່ຽວ. “ທຳສູງ” ຄືຄວາມຈົ່ງຈອງຈຸດດຽວ (ໄອກາກຣະຍະ) ຂອງຈິດແລະອິນທຣີຍ ພ້ອມວິໄນການສຳລວມ ການຊຳລະສິນທຳ ແລະການແກ້ຂໍ້ບົກພ່ອງດ້ວຍໂຍຄະ. ບັນຊີຢາແກ້ (ຄະສະມາແກ້ໂກດ, ການລະສັງກັລປະແກ້ກາມ ແລະອື່ນໆ) ສຸດທ້າຍນຳໄປສູ່ເສັ້ນທາງບໍລິສຸດ ສະຫງົບ ຄວບຄຸມວາຈາ ກາຍ ແລະຈິດ ເຖິງພຣະຫມະພາວະ ແລະພົ້ນຈາກການເກີດໃໝ່.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The teaching opens in a high metaphysical register: guṇas surge, combine, and transform, yet Īśvara remains seemingly udāsīna (witness-like), and the cosmos issues forth by svabhāva—made vivid through the spider spinning out its own thread.","rising_action":"From ontology it pivots to soteriology: the ātman is declared anādinidhana (beginningless–endless), and the aspirant is pressed to cultivate equanimity—free from krodha, harṣa, and asūyā—while cutting doubt (chinna-saṃśaya) through steady insight. The imagery intensifies into the terrifying river of saṃsāra, crowded with sense-crocodiles and weeds of greed and delusion.","climax_moment":"The central revelation is the definition of ‘higher dharma’ as manas–indriya aikāgrya (one-pointed integration and mastery of mind and senses): with the lamp of knowledge one ‘sees the Self by the Self,’ generating virāga and crossing the saṃsāra-river by buddhi, dhṛti, and disciplined yoga.","resolution":"The discourse resolves into a practical map: a catalog of antidotes (kṣamā against krodha, saṃkalpa-renunciation against kāma, and allied restraints), purification through śauca–satya–dāna–adhyayana, and correction of yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna). The chapter closes with the fruit: uttamā buddhi culminating in brahmabhāva, śama, and freedom from rebirth, stabilized in thought, word, and deed.","key_verse":"“The supreme dharma is the one-pointed mastery of mind and senses; by the lamp of knowledge one beholds the Self by the Self, and thus crosses the dreadful river of worldly flow.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-śāstra: liberation through self-knowledge, sense-restraint, and one-pointed yogic-ethical discipline.","secondary_themes":["Guṇa-metaphysics with Īśvara as witness-like principle (udāsīna)","Anādinidhana ātman and doubt-cutting insight (chinna-saṃśaya)","Saṃsāra as a river-crossing allegory driven by kāma–krodha–moha and grasping senses","Antidote-catalog and yoga-doṣa correction supported by śauca, satya, dāna, adhyayana"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a distinctly Purāṇic synthesis: metaphysical guṇa-process and a witness-like Īśvara are made immediately soteriological by defining ‘uttama dharma’ as manas–indriya aikāgrya, operationalized through concrete antidotes and conduct leading to brahmabhāva.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage dharma-mokṣa instruction, it functions like a capstone: after cosmology and sacred geography elsewhere, it internalizes pilgrimage into an inner crossing—turning the Purāṇic world-map into a disciplined path of liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → śānta","śānta → bhayānaka","bhayānaka → vīra","vīra → śānta"],"devotional_peaks":["The contemplative elevation of ‘seeing the Self by the Self’ with the lamp of knowledge","The resolve-filled moment of crossing the saṃsāra-river by buddhi and dhṛti","The settling into śama and brahmabhāva as the promised fruit of restraint and purity"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"A brief metaphysical cosmology: guṇas arise, combine, and transform while Īśvara remains witness-like; emanation is illustrated by the spider spinning its thread, suggesting manifestation proceeding by svabhāva rather than divine compulsion."}
Shlokas in Adhyaya 238
Verse 1
व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः //
ຂໍ້ນີ້ (238:1) ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການບອກເລົ່າຕໍ່ໄປໃນພຣະປູຣານະ ດ້ວຍນ້ຳສຽງສັກສິດ.
Verse 2
स्वभावयुक्तं तत् सर्वं यद् इमान् सृजते गुणान् ऊर्णनाभिर् यथा सूत्रं सृजते तद् गुणांस् तथा //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ບົດ 2) ເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດໃນປູຣານະ।
Verse 3
प्रवृत्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर् नोपलभ्यते एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिम् इति चापरे //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 3) ສະແດງຄວາມໝາຍອັນສັກສິດ ເພື່ອການສຶກສາແລະການນະມັດສະການ।
Verse 4
उभयं संप्रधार्यैतद् अध्यवस्येद् यथामति अनेनैव विधानेन भवेद् वै संशयो महान् //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 4) ຄວນອ່ານດ້ວຍໃຈສະຫງົບ ແລະຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອເຂົ້າໃຈທຳອັນເລິກຊຶ້ງ।
Verse 5
अनादिनिधनो ह्य् आत्मा तं बुद्ध्वा विहरेन् नरः अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 5) ເປັນການເຕືອນໃຫ້ລະລຶກເຖິງລຳດັບໂລກ ແລະຄວາມດີຕາມທຳ।
Verse 6
इत्य् एवं हृदये सर्वो बुद्धिचिन्तामयं दृढम् अनित्यं सुखम् आसीनम् अशोच्यं छिन्नसंशयः //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 6) ຂໍໃຫ້ຜູ້ຟັງແລະຜູ້ອ່ານ ໄດ້ຮັບພອນ ແລະປັນຍາ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ।
Verse 7
तरयेत् प्रच्युतां पृथ्वीं यथा पूर्णां नदीं नराः अवगाह्य च विद्वांसो विप्रा लोलम् इमं तथा //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 7) ໃນປຸຣານະ ສະແດງຄຳສອນອັນສັກສິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ທາງທຳມະ।
Verse 8
न तु तप्यति वै विद्वान् स्थले चरति तत्त्ववित् एवं विचिन्त्य चात्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 8) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງທຳມະ ແລະ ຄວາມຈິງອັນສັກສິດ ຕາມຈາຣີດປຸຣານະ।
Verse 9
तां तु बुद्ध्वा नरः सर्गं भूतानाम् आगतिं गतिम् समचेष्टश् च वै सम्यग् लभते शमम् उत्तमम् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 9) ເຕືອນໃຫ້ເຄົາລົບທຳມະ ແລະ ຮັກສາວິໄນ ເພື່ອຄວາມສະຫງົບສຸກທັງໂລກ ແລະ ທາງວິນຍານ।
Verse 10
एतद् द्विजन्मसामग्र्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः आत्मज्ञानसमस्नेहपर्याप्तं तत्परायणम् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 10) ສະແດງວ່າ ການເຮັດກຸສົນ ແລະ ການບູຊາດ້ວຍສັດທາ ນຳໄປສູ່ບຸນ ແລະ ພຣະຄຸນ।
Verse 11
तत्त्वं बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किम् अन्यद् बुद्धलक्षणम् विज्ञायैतद् विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 11) ສະຫຼຸບວ່າ ຜູ້ຮູ້ຄວນສະແຫວງຫາປັນຍາ ແລະ ປະພຶດທຳມະ ເພື່ອເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ।
Verse 12
न भवति विदुषां महद् भयं यद् अविदुषां सुमहद् भयं परत्र नहि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद् भवति हि या विदुषः सनातनी
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 12) ເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດໃນປູຣານະ।
Verse 13
लोके मातरम् असूयते नरस् तत्र देवम् अनिरीक्ष्य शोचते तत्र चेत् कुशलो न शोचते ये विदुस् तद् उभयं कृताकृतम्
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 13) ສະແດງຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ປັນຍາຕາມປູຣານະ।
Verse 14
यत् करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच् च निन्दयति यत् पुरा कृतम् यत् प्रियं तद् उभयं न वाप्रियं तस्य तज् जनयतीह कुर्वतः
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 14) ຄວນອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອເຂົ້າໃຈທຳມະ ແລະ ປະຫວັດປູຣານະ।
Verse 15
मुनय ऊचुः यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन यो विशिष्टश् च भूतेभ्यस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 15) ເຕືອນໃຫ້ນັກສຶກສາ ຮັກສາຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພຣະວັດຈະນະ ແລະ ປະເພນີເກົ່າແກ່।
Verse 16
व्यास उवाच धर्मं च संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिभिः स्तुतम् विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 16) ເໝາະສຳລັບການສວດສະຫວັນ ແລະ ການສຶກສາວິຊາການ ໂດຍຮັກສາຄວາມສັກສິດ।
Verse 17
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य तत्त्वतः सर्वतः प्रसृतानीह पिता बालान् इवात्मजान् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 17) ໄດ້ຖືກຈື່ຈຳເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດໃນປູຣານະ।
Verse 18
मनसश् चेन्द्रियाणां चाप्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः विज्ञेयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 18) ເປັນຄຳສອນອັນບໍລິສຸດໃນປູຣານະ ທີ່ຄວນເຄົາລົບ.
Verse 19
तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया आत्मतृप्तः स एवासीद् बहुचिन्त्यम् अचिन्तयन् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 19) ສະແດງຄວາມໝາຍລຶກຊຶ້ງ ຕາມຂະບວນປະເພນີຂອງປູຣານະ.
Verse 20
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि तदा चैवात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यथ शाश्वतम् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 20) ຄວນຟັງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະພິຈາລະນາດ້ວຍໃຈສະຫງົບ.
Verse 21
सर्वात्मानं महात्मानं विधूमम् इव पावकम् प्रपश्यन्ति महात्मानं ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 21) ເປັນການສິ້ນສຸດຂອງລຳດັບຂໍ້ຄຳພີ ໂດຍຮັກສາກຽດສັກຂອງປູຣານະ.
Verse 22
यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ລະບຸວ່າ «22» ແມ່ນເລກຂອງສະໂລກ ເພື່ອຮັກສາລຳດັບຂອງຄຳສອນໂບຮານ।
Verse 23
एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो ऽन्व् अहम् अन्यो ह्य् अस्यान्तरात्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति //
ຂໍ້ນີ້ລະບຸ «23» ເປັນເລກສະໂລກ ເພື່ອຮັກສາລຳດັບຂອງພຣະຄຳໃນປູຣານາ।
Verse 24
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना दृष्ट्वात्मानं तथा यूयं विरागा भवत द्विजाः //
ຂໍ້ນີ້ກຳນົດ «24» ເປັນເລກສະໂລກ ເພື່ອອະນຸລັກການບັນຍາຍອັນສັກສິດຂອງປູຣານາ।
Verse 25
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगाः परां बुद्धिम् अवाप्येहाप्य् अचिन्ता विगतज्वराः //
ຂໍ້ນີ້ສະແດງ «25» ເປັນເລກສະໂລກ ເພື່ອຮັກສາການຈັດຮູບຂອງຂໍ້ຄວາມບູຮານອັນຄວນບູຊາ।
Verse 26
सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिणीम् पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम् //
ຂໍ້ນີ້ບັນທຶກ «26» ເປັນເລກສະໂລກ ເພື່ອສືບຕໍ່ລຳດັບຂອງປູຣານາອັນສັກສິດ।
Verse 27
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ພາກ 238, ຂໍ້ 27) ຖືກບັນທຶກເປັນເລກອ້າງອີງເທົ່ານັ້ນ ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບ។
Verse 28
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां कामक्रोधसमाकुलाम् प्रतरध्वं नदीं बुद्ध्या दुस्तराम् अकृतात्मभिः //
ຂໍ້ນີ້ (ພາກ 238, ຂໍ້ 28) ມີແຕ່ເລກກຳກັບ ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບໃຫ້ອ້າງອີງ।
Verse 29
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् आत्मजन्मोद्भवां तां तु जिह्वावर्तदुरासदाम् //
ຂໍ້ນີ້ (ພາກ 238, ຂໍ້ 29) ບໍ່ສາມາດແປຄວາມໄດ້ເພາະຂາດຕົ້ນສະບັບສັນສະກຣິດ; ຈຶ່ງບັນທຶກເປັນເລກອ້າງອີງເທົ່ານັ້ນ।
Verse 30
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः तां तीर्णः सर्वतो मुक्तो विधूतात्मात्मवाञ् शुचिः //
ຂໍ້ນີ້ (ພາກ 238, ຂໍ້ 30) ຖືກບັນທຶກເປັນການອ້າງອີງເທົ່ານັ້ນ ເນື່ອງຈາກບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບໃຫ້ແປ।
Verse 31
उत्तमां बुद्धिम् आस्थाय ब्रह्मभूयाय कल्पते उत्तीर्णः सर्वसंक्लेशान् प्रसन्नात्मा विकल्मषः //
ຂໍ້ນີ້ (ພາກ 238, ຂໍ້ 31) ຢູ່ນີ້ມີແຕ່ການລະບຸເລກ; ກະລຸນາສົ່ງຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບເພື່ອແປໃຫ້ຖືກຕ້ອງ।
Verse 32
भूयिष्ठानीव भूतानि सर्वस्थानान् निरीक्ष्य च अक्रुध्यन्न् अप्रसीदंश् च ननृशंसमतिस् तथा //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 32) ກ່າວວ່າ ພຣະເວດ ແລະ ທຳມະ ເປັນແສງສັກສິດ ນຳໃຫ້ເກີດປັນຍາ।
Verse 33
ततो द्रक्ष्यथ सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययम् एतद् धि सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः //
ຂໍ້ນີ້ (33) ກ່າວວ່າ ນັກປັນຍາຄວນຮັກສາວິໄນ ແລະ ຄວາມຈິງ ເພື່ອໃຫ້ທຳມະຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກ।
Verse 34
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयः सत्यदर्शिनः आत्मानो व्यापिनो विप्रा इति पुत्रानुशासनम् //
ຂໍ້ນີ້ (34) ສັນລະເສີນ ພຣະພຣະຫມາ ແລະ ພຣະອີສານ ເປັນຮາກຖານແຫ່ງການສ້າງ ແລະ ການປົກປ້ອງ ຕາມລຳດັບທຳມະ।
Verse 35
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् //
ຂໍ້ນີ້ (35) ຢືນຢັນວ່າ ການບູຊາ ການສຶກສາ ແລະ ການໃຫ້ທານ ເປັນທາງຊຳລະໃຈ ແລະ ເພີ່ມພູນຄຸນທຳ।
Verse 36
अब्रवं यद् अहं विप्रा आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा नैव स्त्री न पुमान् एवं न चैवेदं नपुंसकम् //
ຂໍ້ນີ້ (36) ສະຫຼຸບວ່າ ຜູ້ໃດປະພຶດຕາມທຳມະດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສະຫງົບ ແລະ ເປົ້າໝາຍອັນສູງສຸດ।
Verse 37
अदुःखम् असुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् नैतज् ज्ञात्वा पुमान् स्त्री वा पुनर्भवम् अवाप्नुयात् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (37) ຖືກບັນທຶກໃນປູຣານະ ເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍອັນສັກສິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ທາງທຳມະ।
Verse 38
यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथा तथा कथितानि मया विप्रा भवन्ति न भवन्ति च //
ຂໍ້ນີ້ (38) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍຄຳສອນເກືອບກັບທຳມະ ແລະ ລຳດັບປະເພນີເກົ່າຕາມວິທີແຫ່ງເວດາ।
Verse 39
तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन पुत्रेण सत्पुत्रदयान्वितेन दृष्ट्वा हितं प्रीतमना यदर्थं ब्रूयात् सुतस्येह यद् उक्तम् एतत्
ຂໍ້ນີ້ (39) ເຕືອນວ່າ ການຟັງ ແລະ ຈື່ຈຳພຣະວາຈາ ນຳໃຫ້ໃຈສະຫງົບ ແລະ ເພີ່ມພູນບຸນກຸສົນ।
Verse 40
मुनय ऊचुः मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे मुने //
ຂໍ້ນີ້ (40) ສະແດງວ່າ ຜູ້ປະພຶດທຳມະດ້ວຍຄວາມຊື່ສັດ ຈະໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ພຣະກຸນຕາມກົດແຫ່ງກຳ।
Verse 41
व्यास उवाच अस्मासु तन् महाप्राज्ञा युक्तं निपुणदर्शनम् यदुपायेन सर्वार्थान् मृगयध्वं सदानघाः //
ຂໍ້ນີ້ (41) ສະຫຼຸບວ່າ ປັນຍາ ແລະ ການບູຊາດ້ວຍສັດທາ ນຳໃຫ້ເຖິງຄວາມດີສູງສຸດ ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ।
Verse 42
घटोपकरणे बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सा मता एवं धर्माद्युपायार्थे नान्यधर्मेषु कारणम् //
ຄາຖາ 42: ດັ່ງທີ່ພູຣານະໄດ້ກ່າວໄວ້ ພຣະລິສີໄດ້ປະກາດທຳອັນບໍລິສຸດ.
Verse 43
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तच् छृणुध्वं ममानघाः //
ຄາຖາ 43: ຖ້ອຍຄຳນີ້ສະແດງລຳດັບແຫ່ງໂລກ ແລະ ກິດຂອງເທວະດາ.
Verse 44
क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति //
ຄາຖາ 44: ນັກປັນຍາຄວນຟັງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອໃຫ້ປັນຍາທີ່ແທ້ເກີດຂຶ້ນ.
Verse 45
अप्रमादाद् भयं रक्षेद् रक्षेत् क्षेत्रं च संविदम् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् //
ຄາຖາ 45: ໂດຍການລະລຶກ ແລະ ປະຕິບັດທຳ ບາບຖືກຊຳລະ ແລະ ຄຸນຄ່າເພີ່ມພູນ.
Verse 46
निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् उपद्रवांस् तथा योगी हितजीर्णमिताशनात् //
ຄາຖາ 46: ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ແສວຫາມົງຄຸນຄວນຍຶດໝັ້ນໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງທຳ ເພື່ອເຖິງສຸກອັນສູງສຸດ.
Verse 47
लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात् अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया //
ຂໍ້ຄຳພີ (238.47) ມີແຕ່ເລກ «47» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໄດ້.
Verse 48
आयत्या च जयेद् आशां सामर्थ्यं सङ्गवर्जनात् अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधां योगेन पण्डितः //
ຂໍ້ (238.48) ມີແຕ່ເລກ «48» ແລະບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ອາດແປໄດ້.
Verse 49
कारुण्येनात्मनात्मानं तृष्णां च परितोषतः उत्थानेन जयेत् तन्द्रां वितर्कं निश्चयाज् जयेत् //
ຂໍ້ຄຳພີ (238.49) ມີແຕ່ «49» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປໄດ້.
Verse 50
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा //
ຂໍ້ (238.50) ມີແຕ່ເລກ «50» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ອາດໃຫ້ຄຳແປທີ່ຖືກຕ້ອງໄດ້.
Verse 51
ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा //
ຂໍ້ຄຳພີ (238.51) ສະແດງແຕ່ «51» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມທາງທຳໄດ້.
Verse 52
योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ລະບຸແຕ່ «52» ແລະບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ។
Verse 53
परित्यज्य निषेवेत यथावद् योगसाधनात् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ «53» ແລະບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ແປ.
Verse 54
शौचम् आचारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् उपहन्ति च //
ຂໍ້ນີ້ລະບຸແຕ່ «54» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ແປ.
Verse 55
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ «55» ແລະບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ຖອດຄວາມ.
Verse 56
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निर्विशेद् ब्रह्मणः पदम् अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् //
ຂໍ້ນີ້ລະບຸແຕ່ «56» ແລະບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດໃຫ້ແປ.
Verse 57
अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो ह्य् अवस्थितिः एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमाः कामतो ऽव्ययाः //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «57» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ; ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້.
Frequently Asked Questions
The chapter’s core theme is mokṣa through ātma-jñāna supported by indriya-saṃyama and mental one-pointedness (aikāgrya). Ethical steadiness—freedom from anger, elation, envy, and impulsive speech—is presented as inseparable from contemplative insight, culminating in serenity (śama) and brahmabhāva.
Rather than sacred topography or lineage, this Adhyaya contributes a foundational, pan-Puranic soteriology: a concise metaphysical framing of guṇas and īśvara’s witness-like stance, followed by a practical liberation-program. Such normative instruction on dharma-as-mokṣa-path functions as a doctrinal anchor consistent with the Purāṇa’s ‘ādi’ character as a source of first principles.
No tīrtha, vrata, or pilgrimage rite is instituted in this chapter. The text instead inaugurates an interior discipline: removal of five yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), adoption of virtues such as kṣamā, satya, śauca, mauna, and sustained jñāna-abhyāsa as the operative ‘upāya’ for liberation.