Adhyaya 23
Dhruva-loka as the Cosmic Pivot and the Śiśumāra-cakra (Viṣṇu’s Astral Form)
ສືບຕໍ່ການອະທິບາຍການຂຶ້ນສູ່ລະບົບໂລກສູງໆໃນສະກັນທີ 5 ສຸກະເທວະກ່າວວ່າ ທຣຸວະ-ໂລກະຢູ່ສູງເຫນືອສັບຕະຣິສິ-ມັນດະລະ ແລະຍົກຍ້ອງມະຫາຣາຊາທຣຸວະເປັນຜູ້ພັກຕິອັນຖາວອນ ທີ່ອັກນິ, ອິນທຣະ, ປຣະຊາປະຕິ, ກາຊະຍະປະ ແລະ ທັມມະ ເຄົາລົບ. ຕໍ່ມາ ຕຳແໜ່ງດາວຂົ້ວຂອງທຣຸວະຖືກສະແດງເປັນຈຸດກາງທີ່ຄົງທີ່ ໃຫ້ດາວແລະດວງສະຫວ່າງທັງຫມົດໝຸນອ້ອມ ໂດຍພະລັງງານຂອງກາລະທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ ບໍ່ຫຼັບບໍ່ພັກ ພາຍໃຕ້ພຣະປະສົງຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສູງສຸດ. ອຸປະມາເຫມືອນງົວວຽນຮອບເສົາກາງ ອະທິບາຍລຳດັບວົງໂຄຈອນ ແລະເສັ້ນທາງທີ່ກຳນົດໂດຍກັມ. ທ້າຍບົດເຖິງ ສິຊຸມາຣະ-ຈັກຣະ: ລະບົບດາວແລະດາວເຄາະຖືກຈິນຕະນາເປັນຮູບດອລຟິນຂົດຕົວ ເພື່ອໃຫ້ໂຍຄີເຮັດສະມາທິຕໍ່ວາສຸເທວະ. ນັກສັດຕຣະ, ດາວເຄາະ ແລະເທວະດາຖືກຈັດວາງໃສ່ອວັຍວະ ໂດຍມີນາຣາຍະນະຢູ່ໃນຫົວໃຈ. ຈາກການພັນລະນາຈັກກະວານ ບົດນີ້ນຳໄປສູ່ສາທະນາ ໂດຍກຳຊັບໃຫ້ບູຊາມັນຕຣະວັນລະສາມເທື່ອ ແລະລະລຶກພຣະນາມ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດ ແລະການພິຈາລະນາທີ່ມີພຣະເຈົ້າເປັນສູນກາງ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ तस्मात्परतस्त्रयोदशलक्षयोजनान्तरतो यत्तद्विष्णो: परमं पदमभिवदन्ति यत्र ह महाभागवतो ध्रुव औत्तानपादिरग्निनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्यपेन धर्मेण च समकालयुग्भि: सबहुमानं दक्षिणत: क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीव्य उपास्ते तस्येहानुभाव उपवर्णित: ॥ १ ॥
ພຣະສຸກະເທວໂກສະວາມີ ກ່າວຕໍ່ວ່າ—ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ເໜືອໂລກຂອງພວກຣິຊີທັງເຈັດຂຶ້ນໄປອີກ 1,300,000 ໂຢຊະນ ມີສະຖານທີ່ທີ່ນັກປັນຍາເອີ້ນວ່າ “ພຣະປະທານສູງສຸດຂອງພຣະວິສນຸ”។ ທີ່ນັ້ນ ມະຫາຣາຊາ ດຣຸວະ ບຸດຂອງອຸຕຕານະປາດ ຜູ້ເປັນພະພັກຕະອັນຍິ່ງ ຍັງປະທັບຢູ່ເປັນຫຼັກຊີວິດຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ຈົນສິ້ນກັລປະ। ອັກນີ, ອິນທຣະ, ປຣະຊາປະຕິ, ກັດຊະຍະປະ ແລະ ທັມມະ ມາຊຸມນຸມຖວາຍຄວາມເຄົາລົບ ກົດກຣາບ ແລະ ເວັນປະທັກສິນໂດຍໃຫ້ດ້ານຂວາເຂົ້າຫາພຣະອົງ। ກຽດຕິຄຸນຂອງດຣຸວະ ຂ້າໄດ້ພັນລະນາໄວ້ແລ້ວ।
Verse 2
स हि सर्वेषां ज्योतिर्गणानां ग्रहनक्षत्रादीनामनिमिषेणाव्यक्तरंहसा भगवता कालेन भ्राम्यमाणानां स्थाणुरिवावष्टम्भ ईश्वरेण विहित: शश्वदवभासते ॥ २ ॥
ດຣຸວະໂລກ (ດາວຂອງມະຫາຣາຊາດຣຸວະ) ສ່ອງແສງຢູ່ເປັນນິດ ເປັນແກນກາງດຸດເສົາຫຼັກຂອງດາວແລະດາວເຄາະທັງປວງ। ໂດຍພຣະປະສົງສູງສຸດຂອງພຣະເຈົ້າ ອຳນາດແຫ່ງເວລາອັນມອງບໍ່ເຫັນ ແລະ ແຂງແກ່ງ ບັນດາດວງສະຫວ່າງເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ໂຄຈອນຮອບດຣຸວະໂລກຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ।
Verse 3
यथा मेढीस्तम्भ आक्रमणपशव: संयोजितास्त्रिभिस्त्रिभि: सवनैर्यथास्थानं मण्डलानि चरन्त्येवं भगणा ग्रहादय एतस्मिन्नन्तर्बहिर्योगेन कालचक्र आयोजिता ध्रुवमेवावलम्ब्य वायुनोदीर्यमाणा आकल्पान्तं परिचङ्क्रमन्ति नभसि यथा मेघा: श्येनादयो वायुवशा: कर्मसारथय: परिवर्तन्ते एवं ज्योतिर्गणा: प्रकृतिपुरुषसंयोगानुगृहीता: कर्मनिर्मितगतयो भुवि न पतन्ति ॥ ३ ॥
ເມື່ອນຳງົວມາຜູກກັບເສົາກາງເພື່ອຍ່ຳເຂົ້າ ພວກມັນຈະເດີນວົນຮອບແກນນັ້ນໂດຍບໍ່ຄລາດຕຳແໜ່ງ—ຕົວໜຶ່ງໃກ້ເສົາ, ຕົວໜຶ່ງຢູ່ກາງ, ອີກຕົວຢູ່ວົງນອກ—ສັນໃດ ດາວເຄາະແລະດາວນັບຮ້ອຍນັບພັນກໍໂຄຈອນຮອບດຣຸວະໂລກ ຕາມວົງໂຄຈອນຂອງຕົນ ບ້າງສູງບ້າງຕ່ຳ। ພຣະເຈົ້າໄດ້ຜູກພວກມັນໄວ້ກັບເຄື່ອງຈັກແຫ່ງປະກຣິຕິຕາມຜົນກຳ ແລະ ລົມເປັນຜູ້ຂັບເຄື່ອນ ໃຫ້ວົນໄປຈົນສິ້ນກັລປະ। ພວກມັນລອຍຢູ່ໃນຟ້າກວ້າງ ເຫມືອນເມກທີ່ອຸ້ມນ້ຳໜັກ ຫຼືເຫມືອນນົກ śyena ອັນໃຫຍ່ທີ່ດ້ວຍຜົນກຳເກົ່າບິນສູງ ແລະບໍ່ຕົກສູ່ດິນ।
Verse 4
केचनैतज्ज्योतिरनीकं शिशुमारसंस्थानेन भगवतो वासुदेवस्य योगधारणायामनुवर्णयन्ति ॥ ४ ॥
ບາງທ່ານພັນລະນາວ່າ ເຄື່ອງຈັກໃຫຍ່ທີ່ປະກອບດ້ວຍດາວແລະດາວເຄາະນີ້ ຄ້າຍຮູບ “ຊິຊຸມາຣະ” (ໂລມາ) ໃນນ້ຳ ແລະບາງຄັ້ງຖືວ່າເປັນຮູບອະວະຕານຂອງພຣະວາສຸເທວະ (ກຣິຊະນະ)។ ໂຢຄີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຈຶ່ງເພ່ງພຣະວາສຸເທວະໃນຮູບນີ້ ເນື່ອງຈາກເປັນຮູບທີ່ເຫັນໄດ້ຈິງ।
Verse 5
यस्य पुच्छाग्रेऽवाक्शिरस: कुण्डलीभूतदेहस्य ध्रुव उपकल्पितस्तस्य लाङ्गूले प्रजापतिरग्निरिन्द्रो धर्म इति पुच्छमूले धाता विधाता च कट्यां सप्तर्षय: । तस्य दक्षिणावर्तकुण्डलीभूतशरीरस्य यान्युदगयनानि दक्षिणपार्श्वे तु नक्षत्राण्युपकल्पयन्ति दक्षिणायनानि तु सव्ये । यथा शिशुमारस्य कुण्डलाभोगसन्निवेशस्य पार्श्वयोरुभयोरप्यवयवा: समसंख्या भवन्ति । पृष्ठे त्वजवीथी आकाशगङ्गा चोदरत: ॥ ५ ॥
ຮູບຊິຊຸມາຣະນີ້ມີຫົວຫ້ອຍລົງ ແລະ ລຳຕົວຂົດເປັນວົງ। ທີ່ປາຍຫາງແມ່ນດຣຸວະໂລກ; ຕາມລຳຫາງມີໂລກຂອງປຣະຊາປະຕິ, ອັກນີ, ອິນທຣະ ແລະ ທັມມະ; ທີ່ໂຄນຫາງມີໂລກຂອງທາຕາ ແລະ ວິທາຕາ। ບ່ອນທີ່ເປັນເຫມືອນສະໂພກມີຣິຊີທັງເຈັດ ເຊັ່ນ ວະສິດຖະ ແລະ ອັງຄິຣາ। ລຳຕົວທີ່ຂົດວຽນໄປທາງຂວາ ດ້ານຂວາມີນັກສັດ 14 ຈາກ ອະພິຈິດ ຫາ ປຸນະຣະວະສຸ; ດ້ານຊ້າຍມີ 14 ຈາກ ປຸຊະຍາ ຫາ ອຸຕຕະຣາອາສາດຫາ। ດ້ວຍຈຳນວນເທົ່າກັນທັງສອງຂ້າງ ຈຶ່ງສົມດຸນ। ທີ່ຫຼັງມີກຸ່ມດາວຊື່ ອະຊະວີຖີ ແລະ ທີ່ທ້ອງແມ່ນ ອາກາສະຄົງຄາ—ທາງຊ້າງເຜືອກ।
Verse 6
पुनर्वसुपुष्यौ दक्षिणवामयो: श्रोण्योरार्द्राश्लेषे च दक्षिणवामयो: पश्चिमयो: पादयोरभिजिदुत्तराषाढे दक्षिणवामयोर्नासिकयोर्यथासङ्ख्यं श्रवणपूर्वाषाढे दक्षिणवामयोर्लोचनयोर्धनिष्ठा मूलं च दक्षिणवामयो: कर्णयोर्मघादीन्यष्ट नक्षत्राणि दक्षिणायनानि वामपार्श्ववङ्क्रिषु युञ्जीत तथैव मृगशीर्षादीन्युदगयनानि दक्षिणपार्श्ववङ्क्रिषु प्रातिलोम्येन प्रयुञ्जीत शतभिषाज्येष्ठे स्कन्धयोर्दक्षिणवामयोर्न्यसेत् ॥ ६ ॥
ໃນຈັກຣະຊິຊຸມາຣະ ທາງຂວາແລະຊ້າຍຂອງສ່ວນແອວມີດາວ ປຸນຣະວະສຸ ແລະ ປຸສຍາ. ທີ່ຕີນຂວາ-ຊ້າຍມີ ອາຣດຣາ ແລະ ອັສເລສາ; ທີ່ຮູດັງຂວາ-ຊ້າຍມີ ອະພິຈິດ ແລະ ອຸຕຕະຣາສາຑາ; ທີ່ຕາຂວາ-ຊ້າຍມີ ສຣະວະນາ ແລະ ປູຣວາສາຑາ; ທີ່ຫູຂວາ-ຊ້າຍມີ ທະນິດຖາ ແລະ ມູລາ. ດາວ 8 ດວງຈາກ ມະຄາ ຫາ ອະນຸຣາທາ (ທັກຊິນາຍະນະ) ຢູ່ທີ່ຊີ່ໂຄງຂ້າງຊ້າຍ, ແລະ 8 ດວງຈາກ ມຣິກະຊີຣສາ ຫາ ປູຣວະພາດຣາ (ອຸຕຕະຣາຍະນະ) ຢູ່ຊີ່ໂຄງຂ້າງຂວາໂດຍລຳດັບກັບຄືນ. ທີ່ບ່າຂວາ-ຊ້າຍມີ ສະຕະພິຊາ ແລະ ເຈຍດຖາ.
Verse 7
उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥
ທີ່ຄາງເທິງຂອງຊິຊຸມາຣະແມ່ນ ອະກັສຕິ; ທີ່ຄາງລຸ່ມແມ່ນ ຍະມະຣາຊ; ແລະທີ່ປາກແມ່ນ ອັງຄາຣະ (ອັງຄານ). ທີ່ອະໄວຍະວະເພດແມ່ນ ຊະໄນຊະຈະຣະ (ເສົາ); ທີ່ຫຼັງຄໍ (ກະກຸດ) ແມ່ນ ພຣະຫັດສະປະຕິ; ທີ່ອົກແມ່ນ ພຣະອາທິດ; ແລະໃນແກ່ນກາງຂອງຫົວໃຈແມ່ນ ພຣະນາຣາຍະນະ. ໃນຈິດແມ່ນ ພຣະຈັນ; ທີ່ສະດືແມ່ນ ສຸກຣະ; ທີ່ອົກທັງສອງແມ່ນ ອັສວິນີ-ກຸມາຣະ; ໃນລົມຊີວິດ ປຣານ-ອະປານ ແມ່ນ ພຸດ. ທີ່ຄໍແມ່ນ ຣາຫູ; ທົ່ວຮ່າງກາຍແມ່ນ ເກຕຸ (ດາວຫາງ); ແລະໃນຮູຂົນແມ່ນ ຝູງດາວຫຼາຍມາກ.
Verse 8
एतदु हैव भगवतो विष्णो: सर्वदेवतामयं रूपमहरह: सन्ध्यायां प्रयतो वाग्यतो निरीक्षमाण उपतिष्ठेत नमो ज्योतिर्लोकाय कालायनायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति ॥ ८ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ຮ່າງຂອງຊິຊຸມາຣະຕາມທີ່ອະທິບາຍນີ້ ຄວນເຫັນເປັນຮູບພາຍນອກຂອງພຣະວິສນຸ (ພະພະວານ) ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເທວະທັງປວງ. ທຸກມື້ໃນຍາມເຊົ້າ ທ່ຽງ ແລະແລງ, ຜູ້ປະພຶດຄວນສຳລວມໃຈແລະວາຈາ, ເພ່ງມອງຮູບນີ້ຢ່າງສງົບ ແລ້ວນະມັດສະການດ້ວຍມົນຕຣາ: “ນະໂມ ແດ່ພຣະອົງ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງແຫ່ງໂລກແຫ່ງແສງ, ຜູ້ເປັນຮູບແຫ່ງກາລະ, ຜູ້ເປັນຖານຮອງຮັບວົງໂຄຈອນຂອງດາວເຄາະ, ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງເທວະ, ມະຫາປຸຣຸສະ; ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມ ແລະເຈຣິນສະມາທິເຖິງພຣະອົງ”
Verse 9
ग्रहर्क्षतारामयमाधिदैविकं पापापहं मन्त्रकृतां त्रिकालम् । नमस्यत: स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम् ॥ ९ ॥
ຮ່າງຂອງພຣະວິສນຸຜູ້ສູງສຸດ ທີ່ເປັນຈັກຣະຊິຊຸມາຣະ ແມ່ນທີ່ພັກພິງຂອງເທວະ, ດາວ, ແລະດາວເຄາະທັງປວງ ແລະເປັນຜູ້ລົບບາບ. ຜູ້ໃດບູຊາມະຫາປຸຣຸສະດ້ວຍມົນຕຣານີ້ວັນລະສາມເວລາ—ເຊົ້າ ທ່ຽງ ແລະແລງ—ຈະພົ້ນຈາກຜົນບາບແນ່ນອນ. ແມ່ນແຕ່ພຽງນະມັດສະການ ຫຼືລະລຶກຮູບນີ້ວັນລະສາມເວລາ, ບາບທີ່ເພິ່ງເຮັດກໍຈະຖືກທຳລາຍໄວໆ.
Frequently Asked Questions
Mahārāja Dhruva is the exemplary child devotee (previously narrated in Skandha 4) who attained a unique, enduring post by Viṣṇu’s grace. In SB 5.23, Dhruva-loka is central because it functions as the cosmic pivot (dhruva) around which stars and planets revolve, illustrating Sthāna (cosmic arrangement) and Poṣaṇa (divine maintenance) while honoring Dhruva’s bhakti as the spiritual reason behind his exalted station.
The chapter states that the luminaries revolve around Dhruva-loka due to the Supreme Lord’s arrangement, with kāla (the time factor) acting as the irresistible driver. Their relative positions—higher and lower—are compared to bulls yoked around a central post, indicating fixed orbits determined by karmic results and sustained by the mechanisms of material nature under divine sanction.
Śiśumāra-cakra is the astral configuration of stars, planets, and deities visualized as a coiled dolphin-like form. The Bhāgavatam presents it as the external form of Lord Viṣṇu, with nakṣatras and grahas positioned on specific limbs and organs, and Nārāyaṇa situated in the heart—making the cosmos itself a meditative icon of Vāsudeva.
Because it is “actually visible” as the night-sky arrangement, it provides a concrete support for dhyāna. The text frames this visibility as an aid for fixing the mind on Vāsudeva, transforming observation of cosmic order into remembrance of the Supreme Person who governs time and movement.
The chapter prescribes thrice-daily worship with a mantra addressing the Lord as time (kāla-rūpa), the resting place of planets, and master of the demigods, offering obeisances and meditation. It promises purification: chanting and worship three times daily frees one from sinful reactions, and even offering obeisances or remembering this form three times daily destroys recent sinful activities.