Adhyaya 15
The Appearance and Coronation of King Pṛthu (Pṛthu-avatāra) and His Humble Refusal of Premature Praise
ຫຼັງຈາກກະສັດເວນາຜູ້ອະທຳຕົກຕ່ຳແລະເສຍຊີວິດ ພຣະພຣາຫມັນແລະລະສີໄດ້ “ກວນ” ຮ່າງຂອງເວນາເພື່ອດຶງອອກຄຳຕອບທີ່ຟ້າກຳນົດໃຫ້ແກ່ວິກິດຂອງອານາຈັກ. ຈາກແຂນຂອງເຂົາປາກົດຄູ່ຊາຍ-ຍິງ—ພຣຶທຸ ແລະ ອາຣຈິ—ຖືກຮັບຮູ້ວ່າເປັນການຂະຫຍາຍບາງສ່ວນ: ພຣຶທຸເປັນພະອະວະຕານທີ່ໄດ້ຮັບອຳນາດຈາກພຣະວິສນຸໃນພະລັງປົກຄອງ ແລະ ອາຣຈິເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສຣີ (ລັກສະມີ) ເພື່ອໃຫ້ທັມມະແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງກັບຄືນສູ່ໂລກພ້ອມກັນ. ມີການສະຫຼອງທົ່ວຈັກກະວານ: ຄັນທະວະຮ້ອງເພງ, ສິດທະໂປຍດອກໄມ້, ແລະພຣະພຣະຫມາມາຢືນຢັນອັດຕະລັກອະວະຕານຂອງພຣຶທຸດ້ວຍລັກສະນະພຣະວິສນຸ ເຊັ່ນ ຮອຍຈັກກະຣາທີ່ຝາມື ແລະ ຮອຍດອກບົວທີ່ຝາທ້າວ. ພຣະພຣາຫມັນຈັດພິທີຖວາຍມົງກຸດ ແລະສັດທັງຫຼາຍຈາກແມ່ນ້ຳ ພູເຂົາ ຫາເທວະດາ ນຳຂອງຂວັນຮາຊະສົມບັດ (ອາວຸດ ເຄື່ອງໝາຍ ຄວາມຮູ້ເປັນເກາະປ້ອງກັນ ແລະຄວາມມັ່ງຄັ່ງ) ມາຖວາຍ ເພື່ອສະຖາປະນາພຣຶທຸເປັນຈັກກະພັດ. ແຕ່ເມື່ອນັກສັນລະເສີນ (ສູຕະ, ມາກະທະ, ວັນດີ) ຍົກຍ້ອງເກີນຄວາມເປັນຈິງ ພຣຶທຸຫ້າມການປະຈົບປະແຈງ: ບໍ່ຮັບໃຫ້ນຳຄຸນທີ່ຍັງບໍ່ປາກົດມາສະຫຼອງມະນຸດຜູ້ປົກຄອງ ແລະຫັນຄຳສັນລະເສີນໄປຫາພຣະຜູ້ເປັນສູງສຸດ ຈົນກວ່າການກະທຳຂອງຕົນຈະສົມຄວນ—ເປັນຫຼັກຈັນຍາສຳລັບການປົກຄອງຕໍ່ໄປ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपते: । बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ १ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ—ໂອ ວິດູຣະ! ຕໍ່ມາ ພວກພຣາຫມັນ ແລະ ມະຫາິສີ ໄດ້ກວນ (ມັດ) ແຂນທັງສອງຂອງສົບພະຣາຊາເວນາຜູ້ຕາຍແລະໄຮ້ບຸດອີກຄັ້ງ. ຜົນຄື ຄູ່ຊາຍຍິງໄດ້ປາກົດອອກມາຈາກແຂນນັ້ນ.
Verse 2
तद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिन: । ऊचु: परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ॥ २ ॥
ເມື່ອເຫັນຄູ່ຊາຍຍິງນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ພວກິສີຜູ້ຮູ້ພຣະເວທາກໍຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ເພາະພວກເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າ ຄູ່ນັ້ນແມ່ນການຂະຫຍາຍແຫ່ງ “ກະລາ” ອັນເປັນສ່ວນເຕັມຂອງພຣະວິສນຸ ພຣະພະຄະວານ ຜູ້ເປັນບຸກຄົນສູງສຸດ.
Verse 3
ऋषय ऊचु: एष विष्णोर्भगवत: कला भुवनपालिनी । इयं च लक्ष्म्या: सम्भूति: पुरुषस्यानपायिनी ॥ ३ ॥
ບັນດາລຶສີກ່າວວ່າ—ບຸລຸດນີ້ແມ່ນພາກໜຶ່ງແຫ່ງພະລັງຂອງພຣະວິສນຸ ຜູ້ອຸປະຖຳຮັກສາສັບພະໂລກ; ແລະສະຕຣີນີ້ແມ່ນພາກໜຶ່ງຂອງພຣະສຣີລັກສະມີ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍແຍກຈາກພຣະອົງ।
Verse 4
अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान् प्रथयिता यश: । पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवा: ॥ ४ ॥
ໃນສອງອົງນີ້ ບຸລຸດນີ້ຈະເປັນປະຖົມໃນບັນດາກະສັດ ແລະຈະແຜ່ຂະຫຍາຍກຽດຍົດໄປທົ່ວໂລກ। ນາມຂອງລາວຄື ປຣຶຖຸ; ລາວຈະເປັນມະຫາຣາຊ ປຣຶຖຸສຣະວາ।
Verse 5
इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा । अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥ ५ ॥
ນາງເທວີນີ້ມີຟັນງາມ ແລະປະດັບດ້ວຍຄຸນຄ່າດີ ຈົນແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງປະດັບທີ່ນາງສວມກໍຍິ່ງງາມຂຶ້ນເພາະນາງ। ນາມຂອງນາງຄື ອັຣຈິ; ໃນອະນາຄົດນາງຈະຮັບປຣຶຖຸເປັນສາມີ।
Verse 6
एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥
ໃນຮູບຂອງກະສັດປຣຶຖຸ ພຣະອົງແມ່ນພາກແທ້ຂອງພຣະຫຣິ ທີ່ປາກົດເພື່ອປົກປ້ອງປະຊາຊົນໂລກ। ແລະພຣະສຣີລັກສະມີ ຜູ້ເປັນຄູ່ຄຽງນິລັນດອນບໍ່ເຄີຍຫ່າງຈາກພຣະອົງ ໄດ້ອະວະຕານບາງສ່ວນເປັນ ອັຣຈິ ເພື່ອເປັນພຣະມະເຫສີຂອງປຣຶຖຸ।
Verse 7
मैत्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगु: । मुमुचु: सुमनोधारा: सिद्धा नृत्यन्ति स्व:स्त्रिय: ॥ ७ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ—ທ່ານວິດຸຣະ, ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາພຣາຫມັນໄດ້ສັນລະເສີນກະສັດປຣຶຖຸຢ່າງສູງ; ນັກຂັບຮ້ອງຊັ້ນເລີດແຫ່ງຄັນທະຣະວະໂລກຂັບຂານກຽດຕິຄຸນຂອງລາວ। ຊາວສິດທະໂລກໂປຍດອກໄມ້ດັ່ງຝົນ ແລະສະຕຣີງາມໃນສະຫວັນລຳຟ້ອນດ້ວຍຄວາມປິຕິ।
Verse 8
शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितृणां गणा: ॥ ८ ॥
ໃນອາກາດ ສຽງສັງຂ໌ ແຕຣ ມຣິດັງຄະ ແລະກອງດຸນດຸພີ ດັງກ້ອງກັງວານ. ແລ້ວເທວະຣິຊິ ປິຕຣະ ແລະຫມູ່ຊາວສະຫວັນກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນ.
Verse 9
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນຄູຂອງຈັກກະວານ ໄດ້ມາພ້ອມເທວະທັງຫຼາຍ ແລະຈອມເທວະ. ເມື່ອເຫັນເສັ້ນມົງຄຸນຂອງພຣະວິສນຸຜູ້ຖືຄທາ ຢູ່ຝາມືຂວາຂອງພຣະຣາຊາປຣຶຖຸ ແລະຮອຍດອກບົວທີ່ຝາທ້າວ ພຣະພຣະຫມາກໍຮູ້ວ່າ ພຣະອົງເປັນອັງສ-ກະລາ ຂອງພຣະຫຣິ. ຜູ້ໃດມີເຄື່ອງໝາຍຈັກຣະໃນຝາມື ພ້ອມເຄື່ອງໝາຍມົງຄຸນອື່ນໆ ຄວນນັບວ່າເປັນພາກສ່ວນ ຫຼືອະວະຕານຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ.
Verse 10
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນຄູແຫ່ງຈັກກະວານ ມາພ້ອມເທວະແລະຈອມເທວະ. ເມື່ອເຫັນເຄື່ອງໝາຍຂອງພຣະວິສນຸຜູ້ຖືຄທາ ຢູ່ຝາມືຂວາຂອງປຣຶຖຸ ແລະຮອຍດອກບົວທີ່ຝາທ້າວ ກໍຮູ້ວ່າພຣະອົງເປັນອັງສ-ກະລາ ຂອງພຣະຫຣິ; ຜູ້ໃດມີເຄື່ອງໝາຍຈັກຣະ ແລະອື່ນໆໃນຝາມື ຄວນນັບວ່າເປັນອະວະຕານສ່ວນໜຶ່ງຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ.
Verse 11
तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रु: सर्वतो जना: ॥ ११ ॥
ຕໍ່ມາ ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນບຣະຫມະວາດີ ແລະນິ່ງໃນພິທີວີດະ ໄດ້ເລີ່ມພິທີອະພິເສກຂອງພຣະຣາຊາ. ຜູ້ຄົນຈາກທຸກທິດນຳເຄື່ອງບູຊາແລະອຸປະກອນພິທີມາ; ດັ່ງນັ້ນທຸກຢ່າງຈຶ່ງພ້ອມສົມບູນ.
Verse 12
सरित्समुद्रा गिरयो नागा गाव: खगा मृगा: । द्यौ: क्षिति: सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ॥ १२ ॥
ແມ່ນ້ຳ ທະເລ ພູເຂົາ ນາກ ງົວ ນົກ ສັດປ່າ ໂລກສະຫວັນ ແຜ່ນດິນ ແລະສັດມີຊີວິດທັງປວງ ຕ່າງຮວບຮວມບັນນາການຕາມກຳລັງຂອງຕົນ ເພື່ອນ້ອມຖວາຍແດ່ພຣະຣາຊາ.
Verse 13
सोऽभिषिक्तो महाराज: सुवासा: साध्वलड़्क़ृत: । पत्न्यार्चिषालड्क़ृतया विरेजेऽग्निरिवापर: ॥ १३ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ມະຫາລາຊາ ປຣຶຖຸ ຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມແລະປະດັບອາພອນອັນງາມ ໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກ ແລະຖືກເຊີນຂຶ້ນນັ່ງເທິງບັນລັງ. ພ້ອມກັບພຣະມະເຫສີ ອາຣຈິ ຜູ້ປະດັບງາມ ທັງສອງສ່ອງປະກາຍດຸດໄຟ.
Verse 14
तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् । वरुण: सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ॥ १४ ॥
ຕໍ່ມາ ກຸເວຣາ ຜູ້ເປັນທະນະດາ ໄດ້ຖວາຍບັນລັງຄຳອັນປະເສີດ. ພຣະວຣຸນະ ໄດ້ມອບສະຫວ່າງດຸດແສງຈັນ ແລະພອຍລະອອງນ້ຳລະອຽດຢູ່ເສມອ.
Verse 15
वायुश्च वालव्यजने धर्म: कीर्तिमयीं स्रजम् । इन्द्र: किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यम: ॥ १५ ॥
ພຣະວາຍຸໄດ້ຖວາຍພັດຊາມຣາຈາກຂົນສອງອັນ. ພຣະທັມມະຜູ້ເປັນຈອມແຫ່ງທຳ ໄດ້ມອບພວງມາລາດອກໄມ້ທີ່ເພີ່ມພູນກຽດຕິຍົດ. ພຣະອິນທຣ໌ໄດ້ຖວາຍມົງກຸດອັນປະເສີດ ແລະພຣະຍົມມອບຄທາຮາຊາເພື່ອປົກຄອງໂລກ.
Verse 16
ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरि: सुदर्शनं चक्रं तत्पत्न्यव्याहतां श्रियम् ॥ १६ ॥
ພຣະພຣະຫມາໄດ້ປະທານເກາະຄຸ້ມຄອງທີ່ເກີດຈາກປັນຍາທາງວິນຍານ; ພຣະພາຣະຕີ (ສະຣັສວະຕີ) ປະທານສາຍຄໍອັນປະເສີດ. ພຣະຫຣິ (ວິສນຸ) ປະທານຈັກຣະສຸດັຣຊະນະ ແລະພຣະລັກສະມີ ປະທານສິຣີອັນບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ.
Verse 17
दशचन्द्रमसिं रुद्र: शतचन्द्रं तथाम्बिका । सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ॥ १७ ॥
ພຣະຣຸດຣະ (ສິວະ) ໄດ້ປະທານດາບພ້ອມຝັກທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍພະຈັນສິບດວງ, ແລະພຣະອຳພິກາ (ທຸຣຄາ) ໄດ້ປະທານໂລ່ທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍພະຈັນຮ້ອຍດວງ. ພຣະໂສມະໄດ້ມອບມ້າດຸດສ້າງຈາກອະມຣິຕະ, ແລະຕະວັດສະຕາ (ວິສະວະກັມມະ) ໄດ້ມອບລົດສົດງາມຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 18
अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् । भू: पादुके योगमय्यौ द्यौ: पुष्पावलिमन्वहम् ॥ १८ ॥
ພະເທວະອັກນີໄດ້ຖວາຍຄັນທະນູ “ອະຊະກະວະ” ທີ່ເຮັດຈາກເຂົາແບ້ແລະເຂົາງົວ. ພະເທວະສຸຣິຍະໄດ້ຖວາຍລູກທະນູທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງແສງຕາເວັນ. ເທວະຜູ້ຄອງພູຣໂລກາໄດ້ຖວາຍປາດຸກາອັນມີິດໂຢກະມາຍາ ແລະເທວະແຫ່ງນະພາກາດໄດ້ນຳພວງດອກໄມ້ມາຖວາຍຊ້ຳໆ
Verse 19
नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचरा: । ऋषयश्चाशिष: सत्या: समुद्र: शङ्खमात्मजम् ॥ १९ ॥
ເທວະຜູ້ເດີນທາງໃນນະພາກາດໄດ້ປະທານສິລະປະນາດະກຳ ເພງອັນໄພເລາະ ການບັນເລງດົນຕີ ແລະວິຊາອັນທຳໃຫ້ຫາຍຕົວໄດ້ຕາມໃຈ. ບັນດາລຶສີໃຫຍ່ໄດ້ປະທານພອນອັນແທ້ ແລະບໍ່ເຄີຍຜິດພາດ. ມະຫາສະໝຸດໄດ້ຖວາຍສັງຂ໌ທີ່ເກີດຈາກທະເລ
Verse 20
सिन्धव: पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मन: । सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ॥ २० ॥
ທະເລ ພູເຂົາ ແລະແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍໄດ້ເປີດທາງໃຫ້ມະຫາຕະມະນັ້ນຂັບລົດສົງຄາມໄດ້ໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ. ແລ້ວສູຕະ, ມາກະທະ ແລະວັນດີໄດ້ມາຢືນຕໍ່ໜ້າເພື່ອສັນລະເສີນສະຕຸຕິ. ພວກເຂົາທັງໝົດມາເພື່ອປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງຕົນ
Verse 21
स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् । मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ २१ ॥
ເມື່ອພະຣາຊາປຣຶຖຸ ພຣະໂອຣສແຫ່ງເວນະ ຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງ ເຫັນບັນດາຜູ້ສັນລະເສີນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ພຣະອົງຍິ້ມເພື່ອຮັບການອວຍພອນ ແລະຕັດດ້ວຍສຽງຫນັກແນ່ນດັ່ງສຽງເມກຄຳຮ້ອງວ່າ
Verse 22
पृथुरुवाच भो: सूत हे मागध सौम्य वन्दिँ- ल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतां मा मय्यभूवन्वितथा गिरो व: ॥ २२ ॥
ພຣະຣາຊາປຣຶຖຸກ່າວວ່າ: “ໂອ ສູຕະຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ໂອ ມາກະທະ, ແລະ ໂອ ວັນດີ! ຄຸນຄ່າທີ່ພວກເຈົ້າເວົ້ານັ້ນ ບັດນີ້ຍັງບໍ່ປາກົດຊັດໃນຕົວຂ້າ. ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງຄວນຜູກຄຳສັນລະເສີນນີ້ໄວ້ກັບຂ້າ? ຂ້າບໍ່ປາດຖະນາໃຫ້ຖ້ອຍຄຳຂອງພວກເຈົ້າເປັນໄປໂດຍສູນເປົ່າເນື່ອງຈາກຂ້າ; ດີກວ່າໃຫ້ຖວາຍແດ່ຜູ້ທີ່ສົມຄວນກວ່າ”
Verse 23
तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलं करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाच: । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्या: ॥ २३ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ້ຜູ້ຂັບຮ້ອງຜູ້ມີວາຈາອ່ອນໂຍນ ຈົ່ງສັນລະເສີນຕາມການເມື່ອຄຸນທຳທີ່ທ່ານເວົ້າເຖິງໄດ້ປາກົດຈິງໃນຂ້ອຍ. ຜູ້ດີຜູ້ສັນລະເສີນພຣະອຸດຕະມະສະໂລກະ ບໍ່ນຳຄຸນທີ່ບໍ່ມີໄປຍົກຍ້ອງມະນຸດຜູ້ບໍ່ມີຈິງ.
Verse 24
महद्गुणानात्मनि कर्तुमीश: क: स्तावकै: स्तावयतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥
ຄົນມີປັນຍາຜູ້ສົມຄວນມີຄຸນທຳສູງ ຈະຍອມໃຫ້ຜູ້ຕິດຕາມສັນລະເສີນຕົນໄດ້ແນວໃດ ຖ້າຄຸນທຳນັ້ນບໍ່ມີຈິງ? ການຊົມວ່າ “ພາຍໜ້າລາວຈະເປັນແບບນັ້ນ” ແມ່ນການຫລອກລວງ; ແລະຄົນໂງ່ທີ່ຮັບຄຳຊົມນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວ່າຜູ້ຄົນກຳລັງເຢາະເຍີ້ຍຕົນ.
Verse 25
प्रभवो ह्यात्मन: स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यपि विश्रुता: । ह्रीमन्त: परमोदारा: पौरुषं वा विगर्हितम् ॥ २५ ॥
ເຊັ່ນຄົນມີເກຍດສັກສີ ແລະໃຈກວ້າງ ບໍ່ມັກຟັງເລື່ອງການກະທຳອັນນ່າລະອາຍຂອງຕົນ, ຄົນທີ່ມີຊື່ສຽງແລະອຳນາດຫຼາຍກໍບໍ່ມັກຟັງການສັນລະເສີນຕົນເອງເຊັ່ນກັນ.
Verse 26
वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभि: । कर्मभि: कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥ २६ ॥
ໂອ້ພວກພະກະຕະທີ່ມີສູຕະເປັນຫົວໜ້າ ບັດນີ້ຂ້ອຍຍັງບໍ່ໂດ່ງດັງໃນໂລກດ້ວຍກິດອັນປະເສີດ ເພາະຂ້ອຍຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດສິ່ງໃດທີ່ທ່ານຈະຮ້ອງສັນລະເສີນໄດ້. ແລ້ວຂ້ອຍຈະໃຫ້ທ່ານຮ້ອງການງານຂອງຂ້ອຍເຫມືອນເດັກນ້ອຍໄດ້ແນວໃດ?
Frequently Asked Questions
The churning is a dhārmic intervention to extract order from chaos after Vena’s misrule. Śāstrically, it shows that when adharma destabilizes society, the brāhmaṇas’ spiritual power and the Lord’s plan can reconstitute governance. Symbolically, it mirrors samudra-manthana: from disturbance, providence brings forth what is needed for universal maintenance—here, the righteous king Pṛthu and his śrī-sahacāriṇī, Arci.
Pṛthu is described as a partial manifestation empowered by Viṣṇu’s maintaining potency—fit to become the first among kings in exemplary rule—while Arci is a partial manifestation of the goddess of fortune (Śrī/Lakṣmī), who is never separated from the Lord. Their pairing teaches that righteous sovereignty and prosperity must co-exist under divine alignment.
Brahmā observes auspicious marks associated with Viṣṇu—such as the cakra sign on the palm and lotus impressions on the soles—classical indicators in Purāṇic and āyur-physiognomic traditions that denote an avatāric or divinely empowered status. This establishes Pṛthu’s legitimacy beyond mere heredity.
The offerings depict cosmic cooperation when dharma is restored: each deva empowers the king’s service—protection (weapons), moral authority (scepter), fame aligned with virtue (garland), and inner protection (Brahmā’s ‘garment’ of spiritual knowledge). The message is that nature and heaven support a ruler who rules as Viṣṇu’s representative, not as an egoistic enjoyer.
Pṛthu rejects praise for qualities not yet demonstrated, calling it deceitful and ultimately insulting. He teaches that kīrtana and stuti must be truthful and properly directed: the Supreme Lord is the rightful object of unqualified glorification, while a human leader should accept praise only when earned through verifiable dhārmic action—an essential safeguard against royal vanity.