Shloka 5

Aftermath of Gajendra’s Deliverance: Hūhū’s Release, Indradyumna’s Curse, and Sārūpya-mukti

Devanagari script

सोऽनुकम्पित ईशेन परिक्रम्य प्रणम्य तम् । लोकस्य पश्यतो लोकं स्वमगान्मुक्तकिल्बिष: ॥ ५ ॥

Transliteration

so ’nukampita īśena parikramya praṇamya tam lokasya paśyato lokaṁ svam agān mukta-kilbiṣaḥ

Translation

ໂດຍພຣະເມດຕາອັນບໍ່ມີເຫດຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ ແລະໄດ້ຄືນຮູບເດີມ ກະສັດຮູຮູໄດ້ເດີນປະທັກສິນຮອບພຣະອົງ ແລະກາບນົບນ້ອມ. ຈາກນັ້ນຕໍ່ໜ້າເທວະທັງຫຼາຍທີ່ມີພຣະພຣົມເປັນປະທານ ລາວກັບໄປກັນທັຣວະໂລກ ໂດຍພົ້ນຈາກຜົນບາບທັງປວງ.

Synonyms

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• अनुकम्पितः: having been shown compassion / pitied
• अनुकम्पितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनुकम्प् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• ईशेन: by the Lord
• ईशेन: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• परिक्रम्य: having circumambulated
• परिक्रम्य: Kriya (क्रिया/Non-finite verb)
• Type: Verb
• Root: परि-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (क्रिया/Non-finite verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• लोकस्य: of the people/world
• लोकस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पश्यतः: while (they were) seeing / of the onlooking
• पश्यतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘लोकस्य’ इत्यस्य विशेषण

• लोकम्: the world/region
• लोकम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वम्: his own
• स्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (possessive)

• अगात्: went
• अगात्: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/लुङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• मुक्तकिल्बिषः: freed from sin
• मुक्तकिल्बिषः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (मुच् धातु + क्त) + किल्बिष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (किल्बिषात् मुक्तः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Characters & Entities

• Gajendra
• Īśa (Supreme Lord/Viṣṇu)

FAQs

What does Srimad Bhagavatam 8.4.5 teach about moksha?

It shows that by the Lord’s mercy, a surrendered soul becomes freed from sin and is carried to a divine realm—liberation is ultimately bestowed by Bhagavān’s compassion.

Who is being described in Bhagavatam 8.4.5, and what happens to him?

Gajendra is described; after receiving the Lord’s grace, he circumambulates and bows to the Lord, and then goes to his own spiritual destination, purified of all sins.

How can this verse be applied in modern life?

Cultivate humility (offer respect), gratitude (acknowledge grace), and steady devotion—trusting that sincere surrender and remembrance of the Lord purify the heart.