Sutra 30
Devanagari script
दूष्यमहामात्रं वा सूदो भक्षकारो वा ते शोभनः इति स्तवेन भक्ष्यभोज्यं याचेत बहिर्वा क्वचिदध्वगतः पानीयम् ॥ कZ_०५.१.३० ॥
Transliteration
dūṣyamahāmātraṃ vā sūdo bhakṣakāro vā te śobhanaḥ iti stavena bhakṣyabhojyaṃ yāceta bahirvā kvacidadhvagataḥ pānīyam
Translation
A cook or food-preparer should, by flattering words like ‘you are admirable,’ solicit edible food and drink from a targeted high official; or, when the target is outside somewhere on the road, solicit drinking water.
Word by Word
दूष्य-महामात्रम्a corrupt (tainted) high official
दूष्य-महामात्रम्:
TypeNoun
Rootदूष्य + महा + मात्र
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्मपद); समासः—दूष्यः (भ्रष्ट/दूषित) इति विशेषणं + महामात्रः (उच्चाधिकारी) इति विशेष्यः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय (either/or)
सूदःa cook
सूदः:
TypeNoun
Rootसूद
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
भक्षकारःa maker/preparer of eatables
भक्षकारः:
TypeNoun
Rootभक्ष + कार
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; तद्धित/कृदन्त-निर्मितः (कार = maker/doer)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
तेhe
ते:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (ते = सः); संदर्भे ‘he’
शोभनःexcellent / fine / good-looking
शोभनः:
TypeAdjective
Rootशोभन
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम्
इतिthus (saying)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotation marker)
स्तवेनby praise / with flattery
स्तवेन:
TypeNoun
Rootस्तव
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (करण/हेतु)
भक्ष्य-भोज्यम्eatables and food (to be eaten)
भक्ष्य-भोज्यम्:
TypeNoun
Rootभक्ष्य + भोज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; इतरेतर-द्वन्द्वः (भक्ष्यं च भोज्यं च)
याचेतshould request / may ask for
याचेत:
TypeVerb
Rootयाच्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातुः—याच् (to request/beg)
बहिःoutside
बहिः:
TypeAdverb
Rootबहिः
Formअव्यय (स्थानवाचक)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
क्वचित्somewhere / at some place
क्वचित्:
TypeIndeclinable (Pronominal adverb)
Rootक्वचित्
Formअव्यय (अनिश्चित-देश/कालवाचक)
अध्व-गतःhaving set out on a journey / being on the road
अध्व-गतः:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootअध्वन् + गम्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; भूतकृदन्तः—गत (√गम्); समासः—अध्वनि गतः (locative-tatpurusha sense: ‘gone on a journey/road’)
पानीयम्drinking water / a drink
पानीयम्:
TypeNoun
Rootपा (पिबति) + नीय (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘पेय’ अर्थे
Entities Mentioned
M
mahāmātra (high official)C
cook/food-makerT
traveler context (roadside)FAQs
Travel reduces controlled safeguards; requesting water is socially normal and lowers suspicion, enabling a deniable delivery method.