Adhyaya 8
ບົດ 2.8 ປ່ຽນຄວາມຊື່ສັດຂອງຄັງຫຼວງໃຫ້ເປັນຄວາມສາມາດໃນການພິຊິດ ໂດຍກຳນົດແບບແຜນການທຸຈຣິດແລະບັງຄັບໃຫ້ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕະຫຼອດຂະບວນການ ດ້ວຍຄ່າປັບທີ່ເປັນມາດຕະຖານເພື່ອຂູ່ຫ້າມ. ມັນວາງ apahāra ເປັນເທັກນິກທີ່ຄາດເດົາໄດ້ (ການສັບປ່ຽນ, ບັນທຶກປອມ, ການຫຼິ້ນເວລາ, ການບິດເບືອນການວັດ/ລາຄາ). ມັນຍ້າຍຈາກການສອນສິນທຳໄປສູ່ການອອກແບບລະບົບ: ການຄວບຄຸມ, ການກວດກາ-ການກະທົບຍອດ, ແລະການສອບຖາມໃນການກວດສອບ. ມັນກຳນົດຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນທຸກຈຸດສົ່ງຕໍ່ວຽກງານບໍລິຫານ ເພື່ອປ້ອງກັນ “ຊ່ອງວ່າງ” ແລະການໂຍນຄວາມຜິດ. ໃຊ້ຄ່າປັບສູງແລະເປັນມາດຕະຖານ ເພື່ອໃຫ້ການຍັກຍອກບໍ່ຄຸ້ມ ແລະຂູ່ຫ້າມການຮ່ວມມືທຸຈຣິດ. ມັນວາງຄວາມປອດໄພຂອງ kośa ເປັນພື້ນຖານສຳລັບການຮັກສາກອງທັບ, ປ້ອມປາການ, ແລະການທູດ ໃນຍຸດທະສາດຂອງ Vijigīṣu.
Sutras
Sutra 1
कोशपूर्वाः सर्वारम्भाः ॥ कZ_०२.८.०१ ॥
ການລົງມືເຮັດການທຸກຢ່າງ ຕ້ອງມີ (ການຈັດຫາ/ຮັບປະກັນ) ຄັງເງິນ ນຳໜ້າກ່ອນ।
Sutra 2
तस्मात्पूर्वं कोशमवेक्षेत ॥ कZ_०२.८.०२ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ກ່ອນອື່ນໃດ ລາວຄວນກວດເບິ່ງ (ສະພາບ) ຄັງເງິນຫຼວງ។
Sutra 3
प्रचारसमृद्धिश्चरित्रानुग्रहश्चोरनिग्रहो युक्तप्रतिषेधः सस्यसम्पत्पण्यबाहुल्यमुपसर्गप्रमोक्षः परिहारक्षयो हिरण्योपायनमिति कोशवृद्धिः ॥ कZ_०२.८.०३ ॥
ການເຕີບໂຕຂອງຄັງເງິນຫຼວງປະກອບດ້ວຍ: ການຂະຫຍາຍການເກັບລາຍຮັບ, ການສົ່ງເສີມພຶດຕິກຳທີ່ໃຫ້ຜົນຜະລິດ, ການປາບປາມໂຈນ, ການຫ້າມ/ຄວບຄຸມຢ່າງພໍດີ, ຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງພືດຜົນ, ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງສິນຄ້າການຄ້າ, ການພົ້ນຈາກພິບັດ, ການຫຼຸດຜ່ອນການຍົກເວັ້ນ/ການລະເວັ້ນ, ແລະ ການໄດ້ມາຊຶ່ງຄຳເງິນ/ຊັບສົມບັດ (ດ້ວຍວິທີທີ່ເໝາະສົມ)។
Sutra 4
प्रतिबन्धः प्रयोगो व्यवहारोऽवस्तारः परिहापणमुपभोगः परिवर्तनमपहारश्चेति कोशक्षयः ॥ कZ_०२.८.०४ ॥
ຄັງເງິນຫຼວງຫຼຸດລົງເກີດຈາກ: ການຂັດຂວາງ, ການນຳເງິນຈ່າຍໄປໃຊ້ຜິດ, ການຄ້າຂາຍທີ່ບໍ່ປົກກະຕິ, ການເກັບເອົາກ່ອນກຳນົດ, ການຍົກເວັ້ນທີ່ບໍ່ຍຸດຕິທຳ, ການໃຊ້ສອຍໂດຍບໍ່ມີອຳນາດ, ການສັບປ່ຽນ/ດັດແປງ, ແລະ ການຍັກຍອກ/ຍຶດເອົາໄປເປັນຂອງຕົນ।
Sutra 5
सिद्धीनामसाधनमनवतारणमप्रवेशनं वा प्रतिबन्धः ॥ कZ_०२.८.०५ ॥
«ການຂັດຂວາງ» ໝາຍເຖິງ: ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ສຳເລັດສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ, ບໍ່ສາມາດນຳສົ່ງ/ນຳເຂົ້າສິ່ງທີ່ຄວນນຳສົ່ງ, ຫຼື ບໍ່ສາມາດເຂົ້າບັນຊີ/ບັນທຶກສິ່ງທີ່ຄວນບັນທຶກ।
Sutra 6
तत्र दशबन्धो दण्डः ॥ कZ_०२.८.०६ ॥
ໃນກໍລະນີນັ້ນ ໂທດປັບແມ່ນສິບເທົ່າ (ຂອງຈຳນວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ)។
Sutra 7
कोशद्रव्याणां वृद्धिप्रयोगाः प्रयोगः ॥ कZ_०२.८.०७ ॥
«Prayoga» (ການນໍາໃຊ້/ການນໍາໃຊ້ຜິດ) ໝາຍເຖິງ ການນໍາຊັບສິນຂອງຄັງເງິນໄປໃຊ້ໃນວິທີທີ່ອ້າງວ່າເປັນ «ມາດຕະການເພີ່ມພູນ»।
Sutra 8
पण्यव्यवहारो व्यवहारः ॥ कZ_०२.८.०८ ॥
«Vyavahāra» ໝາຍເຖິງ ການຄ້າຂາຍສິນຄ້າ/ສິ່ງຂອງ.
Sutra 9
तत्र फलद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.८.०९ ॥
ໃນກໍລະນີນັ້ນ ໂທດປັບແມ່ນເທົ່າສອງຂອງກໍາໄລທີ່ໄດ້ຮັບ.
Sutra 10
सिद्धं कालमप्राप्तं करोत्यप्राप्तं प्राप्तं वेत्यवस्तारः ॥ कZ_०२.८.१० ॥
«Avastāra» ແມ່ນເມື່ອຜູ້ໜຶ່ງຖືວ່າ ສິ່ງທີ່ຄວນຮອດກໍານົດແລ້ວຍັງບໍ່ຮອດ (ຊັກຊ້າການເກັບຮັບ) ຫຼືຖືວ່າ ສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ຮອດກໍານົດແມ່ນຮອດແລ້ວ (ເກັບຮັບກ່ອນກໍານົດ).
Sutra 11
तत्र पञ्चबन्धो दण्डः ॥ कZ_०२.८.११ ॥
ໃນກໍລະນີນັ້ນ ໂທດແມ່ນຄ່າປັບເປັນຈຳນວນ 5 ເທົ່າຂອງການຊົດໃຊ້/ພັນທະຄ້ຳປະກັນ.
Sutra 12
क्लृप्तम् (कॢप्तम्) आयं परिहापयति व्ययं वा विवर्धयतीति परिहापणम् ॥ कZ_०२.८.१२ ॥
‘Parihāpaṇa’ ແມ່ນເມື່ອບຸກຄົນເຮັດໃຫ້ລາຍຮັບທີ່ກຳນົດ/ຄວນໄດ້ຮັບແລ້ວຫຼຸດລົງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ລາຍຈ່າຍເພີ່ມຂຶ້ນ।
Sutra 13
तत्र हीनचतुर्गुणो दण्डः ॥ कZ_०२.८.१३ ॥
ໃນກໍລະນີນັ້ນ ໂທດປັບແມ່ນ 4 ເທົ່າ (ຂອງຈຳນວນ) ແລະຫຼຸດລົງຕາມລະດັບ/ຈຳນວນທີ່ຂາດໄປ।
Sutra 14
स्वयमन्यैर्वा राजद्रव्याणामुपभोजनमुपभोगः ॥ कZ_०२.८.१४ ॥
‘Upabhoga’ (ການນຳໃຊ້ຜິດ) ແມ່ນການບໍລິໂພກ ຫຼືການນຳໃຊ້ຊັບສິນຂອງພະຣາຊາ/ລັດ ໂດຍຕົນເອງ ຫຼືໂດຍໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຮັດແທນ।
Sutra 15
तत्र रत्नोपभोगे घातः सारोपभोगे मध्यमः साहसदण्डः फल्गुकुप्योपभोगे तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०२.८.१५ ॥
ໃນກໍລະນີນີ້: ຖ້ານຳເພັດນິນຈິນດາ/ເຄື່ອງປະດັບໄປໃຊ້ຜິດ ໂທດແມ່ນປະຫານຊີວິດ; ຖ້ານຳສິນຄ້າມີຄ່າ/ຂອງຈຳເປັນໄປໃຊ້ຜິດ ໂທດແມ່ນຄ່າປັບ sāhasa ຂັ້ນກາງ; ຖ້ານຳຂອງນ້ອຍນິດ ຫຼືຂອງທົ່ວໄປໄປໃຊ້ຜິດ ໃຫ້ປັບຕາມຈຳນວນ/ມູນຄ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ।
Sutra 16
राजद्रव्याणामन्यद्रव्येनादानं परिवर्तनम् ॥ कZ_०२.८.१६ ॥
‘Parivartana’ ແມ່ນການເອົາຊັບສິນຂອງລັດໂດຍນຳຂອງອື່ນມາແທນ—ໝາຍເຖິງການແລກປ່ຽນ/ປ່ຽນແທນຊັບສິນຂອງລັດດ້ວຍສິ່ງອື່ນ।
Sutra 17
तदुपभोगेन व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.८.१७ ॥
ການລົງໂທດ/ການຈັດການຂອງມັນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ຕາມກົດລະບຽບທີ່ກ່າວໄວ້ສໍາລັບ «upabhoga» (ການນໍາໃຊ້ຜິດ/ການໃຊ້ບໍ່ຖືກຕ້ອງ)។
Sutra 18
सिद्धमायं न प्रवेशयति निबद्धं व्ययं न प्रयच्छति प्राप्तां नीवीं विप्रतिजानीत इत्यपहारः ॥ कZ_०२.८.१८ ॥
«Apahāra» (ການຍັກຍອກ/ການຍັກຍ້າຍເງິນ) ແມ່ນ: ບໍ່ນໍາເຂົ້າລາຍຮັບທີ່ເກັບໄດ້; ບໍ່ຈ່າຍລາຍຈ່າຍທີ່ອະນຸມັດ/ບັນທຶກໄວ້; ຫຼື ປະຕິເສດການຮັບເງິນລ່ວງໜ້າ/ທຶນໃຊ້ງານ ທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ।
Sutra 19
तत्र द्वादशगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.८.१९ ॥
ໃນກໍລະນີນັ້ນ ໂທດປັບແມ່ນ 12 ເທົ່າ (ຂອງຈໍານວນເງິນ)។
Sutra 20
तेषां हरणोपायाश्चत्वारिंशत् ॥ कZ_०२.८.२० ॥
ວິທີການຍັກຍອກ/ຍຶດເອົາ (ຂອງທຶນ/ສິນຄ້າເຫຼົ່ານີ້) ມີ 40 ວິທີ।
Sutra 21
निर्वर्तनविषमः पिण्डविषमः वर्णविषमः अर्घविषमः मानविषमः मापनविषमः भाजनविषमः इति हरणोपायाः ॥ कZ_०२.८.२१f ॥
ນີ້ແມ່ນວິທີການຍັກຍອກ: ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນການຜະລິດ/ການໝຸນວຽນ; ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນລອດກ້ອນ/ລອດໃຫຍ່; ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນຊັ້ນຄຸນນະພາບ/ການຈັດປະເພດ; ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນການຕີລາຄາ; ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນມາດຕະຖານການວັດ; ຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນວິທີການວັດ; ແລະຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນພາຊະນະ/ພາຫະນະບັນຈຸ (ພາຊະນະ ຫຼືເຄື່ອງໃຊ້).
Sutra 22
तत्रोपयुक्तनिधायकनिबन्धकप्रतिग्राहकदायकदापकमन्त्रिवैयावृत्यकरानेकैकशोऽनुयुञ्जीत ॥ कZ_०२.८.२२ ॥
ໃນກໍລະນີແບບນີ້ ລາວຄວນສອບສວນ—ແຍກເປັນຄົນໆ ແລະໂດຍຫຼາຍວິທີ—ຜູ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ: ຜູ້ໃຊ້/ຜູ້ບໍລິໂພກ, ຜູ້ຝາກ/ຜູ້ເກັບຮັກສາ, ຜູ້ບັນທຶກ, ຜູ້ຮັບ, ຜູ້ໃຫ້, ຜູ້ຈ່າຍອອກ/ຜູ້ແຈກຈ່າຍ, ລັດຖະມົນຕີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ, ແລະພະນັກງານຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອອື່ນໆ.
Sutra 23
मिथ्यावादे चैषां युक्तसमो दण्डः ॥ कZ_०२.८.२३ ॥
ແລະຖ້າບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ຄໍາກ່າວທີ່ບໍ່ຈິງ ໂທດຈະຕ້ອງສັດສ່ວນກັບລະດັບການມີສ່ວນຮ່ວມທີ່ມີຄວາມຜິດຂອງເຂົາເຈົ້າ.
Sutra 24
प्रचारे चावघोषयेत् अमुना प्रकृतेनोपहताः प्रज्ञापयन्तु इति ॥ कZ_०२.८.२४ ॥
ແລະໃນເວລາອອກກວດກາ/ເວລາເຄື່ອນໄຫວ ລາວຄວນປະກາດຕໍ່ສາທາລະນະວ່າ: “ຜູ້ໃດທີ່ຖືກເຈົ້າໜ້າທີ່/ຕົວແທນນີ້ເຮັດໃຫ້ເສຍຫາຍ ຈົ່ງອອກມາແຈ້ງ (ແກ່ອໍານາດການ)”
Sutra 25
प्रज्ञापयतो यथोपघातं दापयेत् ॥ कZ_०२.८.२५ ॥
ຈາກຜູ້ທີ່ມາແຈ້ງ ລາວຄວນໃຫ້ຈ່າຍຄ່າຊົດເຊີຍ/ຄືນຄ່າ ຕາມລະດັບຄວາມເສຍຫາຍ/ການສູນເສຍທີ່ໄດ້ຮັບ.
Sutra 26
अनेकेषु चाभियोगेष्वपव्ययमानः सकृदेव परोक्तः सर्वं भजेत ॥ कZ_०२.८.२६ ॥
ເມື່ອມີຂໍ້ກ່າວຫາຫຼາຍປະການ ຖ້າຜູ້ຖືກກ່າວຫາບໍ່ຫຼີກເວັ້ນ ແລະເມື່ອຖືກຖາມພຽງຄັ້ງດຽວໄດ້ກ່າວຕາມທີ່ຄົນອື່ນເຄີຍກ່າວ (ໃຫ້ຄຳຊີ້ແຈງສອດຄ່ອງ) ລາວຈະໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງທັງໝົດ (ລາງວັນ/ເຄຣດິດ).
Sutra 27
वैषम्ये सर्वत्रानुयोगं दद्यात् ॥ कZ_०२.८.२७ ॥
ເມື່ອມີຄວາມບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີ/ບໍ່ປົກກະຕິ (ໃນຄໍາຖະແຫຼງ ຫຼື ສະພາບການ) ຕ້ອງສອບຖາມຕິດຕາມໃຫ້ຄົບທຸກປະເດັນ।
Sutra 28
महत्यर्थापहारे चाल्पेनापि सिद्धः सर्वं भजेत ॥ कZ_०२.८.२८ ॥
ໃນກໍລະນີຍັກຍອກຊັບສິນ/ຄວາມຮັ່ງມີຈໍານວນຫຼາຍ ແມ່ນແມ່ນວ່າພິສູດໄດ້ດ້ວຍຫຼັກຖານ ຫຼື ການກູ້ຄືນເພີຍໜ້ອຍ ຝ່າຍທີ່ຊະນະກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງທັງໝົດ।
Sutra 29
कृतप्रतिघातावस्थः सूचको निष्पन्नार्थः षष्ठमंशं लभेत द्वादशमंशं भृतकः ॥ कZ_०२.८.२९ ॥
ຜູ້ແຈ້ງຂ່າວທີ່ເຖິງຂັ້ນຕອນທີ່ໄດ້ຕ້ານທານການຂັດຂວາງໄດ້ (ອຸປະສັກຖືກເອົາຊະນະ) ແລະ ບັນລຸເປົ້າໝາຍສໍາເລັດ ຈະໄດ້ຮັບ 1/6; ຜູ້ຊ່ວຍທີ່ຖືກຈ້າງ (ຕົວແທນ) ຈະໄດ້ຮັບ 1/12.
Sutra 30
प्रभूताभियोगादल्पनिष्पत्तौ निष्पन्नस्यांशं लभेत ॥ कZ_०२.८.३० ॥
ຖ້າຈາກຂໍ້ກ່າວຫາຈໍານວນຫຼາຍ ແຕ່ໄດ້ຜົນສໍາເລັດເພີຍໜ້ອຍ ກໍໃຫ້ຈ່າຍສ່ວນແບ່ງຕາມສັດສ່ວນຂອງສິ່ງທີ່ສໍາເລັດຈິງ.
Sutra 31
अनिष्पन्ने शारीरं हैरण्यं वा दण्डं लभेत न चानुग्राह्यः ॥ कZ_०२.८.३१ ॥
ຖ້າບໍ່ສໍາເລັດ (ໝາຍເຖິງວ່າການກ່າວຫາບໍ່ໄດ້ຜົນ) ຜູ້ນັ້ນຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບໂທດ—ໂທດທາງຮ່າງກາຍ ຫຼື ໂທດເງິນ—ແລະ ບໍ່ຄວນໄດ້ຮັບການຜ່ອນຜັນ.
Sutra 32
अभियुक्तोपजापात्तु सूचको वधमाप्नुयात् ॥ कZ_०२.८.३२च्द् ॥
ແຕ່ຖ້າໂດຍການຍຸຍົງ/ຕິດສິນບົນ (upajāpa) ຂອງຜູ້ຖືກກ່າວຫາ ຜູ້ແຈ້ງຂ່າວກາຍເປັນຄົນທຸຈຣິດ ຫຼືປະພຶດຕາມນັ້ນ ຜູ້ແຈ້ງຂ່າວຈະຕ້ອງຮັບໂທດປະຫານຊີວິດ।
Frequently Asked Questions
Leakage-proof custody and disbursement preserves kośa, enabling regular wages, provisioning, and public works; it also deters predation by officials, stabilizing trust and ensuring the state can fund defense and relief without fiscal shock.
For apahāra as defined here (e.g., not entering realized revenue, withholding authorized expenditure, denying received nīvī, substitution and related frauds), the fine is twelvefold (dvādaśaguṇa daṇḍa), with restitution ordered according to the measured loss (yathopaghātaṃ dāpayet) and equal/appropriate punishment for false testimony (mithyāvāde yuktasamo daṇḍaḥ).