Adhyaya 20
ບົດນີ້ປ່ຽນ “ການວັດແທກ” ໃຫ້ເປັນອຳນາດອະທິປະໄຕ: ຫົວໜ່ວຍມາດຕະຖານເຮັດໃຫ້ການເກັບພາສີ, ການຈ່າຍເງິນ, ການຈັດຊື້ຈັດຫາ, ແລະການສ້າງປ້ອມປະການ ສາມາດຄຳນວນ, ປຽບທຽບ, ແລະບັງຄັບໃຊ້ໄດ້. ມັນກຳນົດພາລະກິດຂອງ Mānādhyakṣa: ຮູ້ເລື່ອງ ສະຖານທີ່–ເວລາ–ມາດຕາ ແລະວາງມາດຕະຖານໃຫ້ເປັນເອກະພາບ. ສ້າງຂັ້ນບັນໄດຫົວໜ່ວຍຈາກທີ່ນ້ອຍສຸດໄປຫາຫົວໜ່ວຍທີ່ລັດໃຊ້ຈິງໃນການວັດທີ່ດິນແລະວຽກງານ. ໃຊ້ການອ້າງອີງຈາກຮ່າງກາຍ/ຫັດຖະກຳ ເພື່ອໃຫ້ໃຊ້ງ່າຍໃນພາກສະໜາມ ແຕ່ຍັງກວດສອບໄດ້. ລົດຂໍ້ຂັດແຍ່ງແລະການສໍ້ໂກງ ໂດຍໃຫ້ສັນຍາ, ການປະເມີນ, ແລະການຄຳນວນຄ່າແຮງງານ ສອດຄ່ອງກັນ. ມັນເສີມແຮງ Kośa (ຄວາມຊື່ສັດຂອງລາຍຮັບ) ແລະ Durga (ຄວາມແມ່ນຍຳທາງວິສະວະກຳ) ເພື່ອການຂະຫຍາຍອຳນາດ.
Sutras
Sutra 1
मानाध्यक्ष्यो देशकालमानं विद्यात् ॥ कZ_०२.२०.०१ ॥
ຫົວໜ້າກວດກາມາດຕະການຊັ່ງຕວງວັດ ຄວນຮູ້ມາດຕະຖານການວັດຕາມສະຖານທີ່ ແລະ ເວລາ (ໝາຍເຖິງ ການວັດລະຍະທາງ ແລະ ການວັດເວລາ)។
Sutra 2
अष्टौ परमाणवो रथचक्रविप्रुट् ॥ कZ_०२.२०.०२ ॥
ພະຣະມານຸ 8 ໜ່ວຍ (ອະນຸພາກລະອຽດຫຼາຍ) ເທົ່າກັບ 1 ຣະຖະຈັກຣະ-ວິປຣຸດ (ຈຸດຝຸ່ນລະອຽດຫຼາຍທີ່ກ່ຽວກັບລໍ້ລົດມ້າ)។
Sutra 3
ता अष्टौ लिक्षा ॥ कZ_०२.२०.०३ ॥
8 ອັນຂອງນັ້ນ ເທົ່າກັບ 1 ລິກຊາ (likṣā)។
Sutra 4
ता अष्तौ यूका ॥ कZ_०२.२०.०४ ॥
8 ອັນຂອງນັ້ນ ເທົ່າກັບ 1 ຢູກາ (yūkā)។
Sutra 5
ता अष्टौ यवमध्यः ॥ कZ_०२.२०.०५ ॥
8 ອັນຂອງນັ້ນ ເທົ່າກັບ 1 ຢະວະ-ມັດຍະ (yava-madhya) (ມາດຕະການເມັດຂ້າວບາເລຂະໜາດກາງ)។
Sutra 6
अष्टौ यवमध्या अङ्गुलम् ॥ कZ_०२.२०.०६ ॥
ຍະວະມັດຍາ 8 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ອັງກຸລາ (ຄວາມກວ້າງນິ້ວມື)។
Sutra 7
मध्यमस्य पुरुषस्य मध्यमाया अनुगुल्या मध्यप्रकर्षो वाङ्गुलम् ॥ कZ_०२.२०.०७ ॥
vāṅgula ແມ່ນຄວາມກວ້າງຂອງສ່ວນທີ່ນູນອອກກາງໆ ຂອງນິ້ວກາງ ຂອງຜູ້ຊາຍຮ່າງກາຍຂະໜາດປານກາງ।
Sutra 8
चतुरङ्गुलो धनुर्ग्रहः ॥ कZ_०२.२०.०८ ॥
ການຈັບຄັນທະນູ (dhanur-graha) ມີຂະໜາດ 4 ອັງກຸລາ।
Sutra 9
अष्टाङ्गुला धनुर्मुष्टिः ॥ कZ_०२.२०.०९ ॥
ຂະໜາດດ້ານຈັບ/ກຳປັ້ນຂອງຄັນທະນູ (dhanur-muṣṭi) ເທົ່າກັບ 8 ອັງກຸລາ।
Sutra 10
द्वादशाङ्गुला वितस्तिः छायापौरुषं च ॥ कZ_०२.२०.१० ॥
ວິຕັສຕິ (vitasti) ເທົ່າກັບ 12 aṅgula; ແລະ ມາດຕະວັດ «ຊາຍາ-ປໍຣຸສະ» (chāyā-pauruṣa) ກໍຖືກກຳນົດຕາມນັ້ນ.
Sutra 11
चतुर्दशाङ्गुलं शमः शलः परीरयः पदं च ॥ कZ_०२.२०.११ ॥
ອັງກຸລາ 14 ເປັນມາດຕະວັດທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຊະມະ» ຊຶ່ງກໍເອີ້ນອີກວ່າ «ຊະລະ» ຫຼື «ປະຣີຣະຍະ» ແລະຍັງໃຊ້ເປັນມາດຕະວັດ «ປະດະ» (ຄວາມຍາວຂອງຕີນ) ດ້ວຍ។
Sutra 12
द्विवितस्तिररत्निः प्राजापत्यो हस्तः ॥ कZ_०२.२०.१२ ॥
ວິຕັສຕິ 2 ເທົ່າກັບ ອະຣັດນິ 1; ນີ້ເອີ້ນວ່າ «ປຣາຊາປັດຍະ ຫັດສະ» (ມາດຕະວັດຄິວບິດ/ມື ມາດຕະຖານ).
Sutra 13
सधनुर्ग्रहः पौतवविवीतमानम् ॥ कZ_०२.२०.१३ ॥
«ສະທະນຸກຣະຫະ» ແມ່ນມາດຕະວັດທີ່ໄດ້ຮັບການກວດຮັບຮອງຢ່າງເປັນທາງການ (vivīta) ພາຍໃຕ້ກົມນ້ຳໜັກແລະມາດຕະວັດ (pautava).
Sutra 14
सधनुर्मुष्टिः कुष्कुः कंसो वा ॥ कZ_०२.२०.१४ ॥
«ສະທະນຸຣະມຸດຖິ» ກໍເອີ້ນອີກວ່າ «ກຸສກຸ» ຫຼື «ກັມສະ».
Sutra 15
द्विचत्वारिंशदङ्गुलस्तक्ष्णः क्राकचनिककिष्कुः स्कन्धावारदुर्गराजपरिग्रहमानम् ॥ कZ_०२.२०.१५ ॥
«ຕັກສະນະ» ຍາວ 42 ອັງກຸລາ—ທີ່ກໍເອີ້ນອີກວ່າ «ກຣາກະຈະນິກະກິສກຸ»—ແມ່ນມາດຕະວັດທີ່ໃຊ້ສໍາລັບຄ່າຍທະຫານ (skandhāvāra), ປ້ອມ/ປະການ (durga), ແລະຊັບສິນ/ພື້ນທີ່ທີ່ກະສັດລ້ອມຂອບຄອງ (rāja-parigraha).
Sutra 16
चतुष्पञ्चाशदङ्गुलः कूप्यवनहस्तः ॥ कZ_०२.२०.१६ ॥
kūpyavanahasta ຍາວ 54 aṅgula.
Sutra 17
चतुरशीत्यङ्गुलो व्यामो रज्जुमानं खातपौरुषं च ॥ कZ_०२.२०.१७ ॥
vyāma ຍາວ 84 aṅgula; ມັນແມ່ນມາດຕະວັດດ້ວຍເຊືອກ (rajju-māna) ແລະຍັງໃຊ້ເປັນມາດຕະຖານ ‘ຄົນຂຸດ’ (khāta-pauruṣa) ອີກດ້ວຍ.
Sutra 18
चतुररत्निर्दण्डो धनुर्नालिका पौरुषं च गार्हपत्यम् ॥ कZ_०२.२०.१८ ॥
daṇḍa ທີ່ມີ 4 aratni ແມ່ນ dhanu (ຄັນທະນູ) ແລະ nālikā; ແລະ pauruṣa ນີ້ແມ່ນມາດຕະຖານ gārhapatya (ຄົວເຮືອນ/ໃນເຮືອນ).
Sutra 19
अष्टशताङ्गुलं धनुः पथिप्राकारमानं पौरुषं चाग्निचित्यानाम् ॥ कZ_०२.२०.१९ ॥
dhanu ຍາວ 800 aṅgula; ມັນແມ່ນມາດຕະຖານສໍາລັບຖະໜົນ (pathi) ແລະກໍາແພງ/ຮົ້ວປ້ອມ (prākāra), ແລະຍັງເປັນມາດຕະຖານ pauruṣa ສໍາລັບການກໍ່ສ້າງແທ່ນໄຟ (agnicityā) ອີກດ້ວຍ.
Sutra 20
षट्कंसो दण्डो ब्रह्मदेयातिथ्यमानम् ॥ कZ_०२.२०.२० ॥
daṇḍa (ໄມ້ຄ້ອນ/ຄັນ) ໜຶ່ງ ເທົ່າກັບ kaṃsa ຫົກ; ນີ້ແມ່ນມາດຕະຖານ (ມາດຕາ) brahmadeya/ātithya ທີ່ໃຊ້ສໍາລັບການມອບທານ ແລະ ການອຸປະຖໍາສິດຕ້ອນຮັບແຂກ।
Sutra 21
दशदण्डो रज्जुः ॥ कZ_०२.२०.२१ ॥
ຣັດຊູ (ເຊືອກວັດ) ເທົ່າກັບ 10 ດັນດາ.
Sutra 22
द्विरज्जुकः परिदेशः ॥ कZ_०२.२०.२२ ॥
ປະຣິເດຊະ (ຂອບເຂດດິນທີ່ກຳນົດ) ເທົ່າກັບ 2 ຣັດຊູ.
Sutra 23
त्रिरज्जुकं निवर्तनमेकतः ॥ कZ_०२.२०.२३ ॥
ນິວັດຕະນະ ແມ່ນ 3 ຣັດຊູ ຢູ່ດ້ານໜຶ່ງ (ໝາຍເຖິງ ກຳນົດດ້ວຍຄວາມຍາວດ້ານໜຶ່ງ 3 ຣັດຊູ).
Sutra 24
द्विदण्डाधिको बाहुः ॥ कZ_०२.२०.२४ ॥
ບາຫຸ ແມ່ນມາດຕະວັດທີ່ເກີນ 2 ດັນດາ (ໝາຍເຖິງ 2 ດັນດາ ບວກກັບການເພີ່ມຂຶ້ນຄົງທີ່).
Sutra 25
द्विधनुःसहस्रं गोरुतम् ॥ कZ_०२.२०.२५ ॥
ໂກຣຸຕະ ເທົ່າກັບ 2,000 ທະນຸ (ຄັນທະນູ).
Sutra 26
चतुर्गोरुतं योजनम् ॥ कZ_०२.२०.२६ ॥
ໂຢຊະນະ ເທົ່າກັບ ໂກຣຸຕະ 4 ໜ່ວຍ.
Sutra 27
इति देशमानम् ॥ कZ_०२.२०.२७ ॥
ດັ່ງນັ້ນ (ສິ້ນສຸດ) ມາດຕະຖານການວັດແທກດິນແດນ/ພື້ນທີ່ດິນ.
Sutra 28
कालमानमत ऊर्ध्वम् ॥ कZ_०२.२०.२८ ॥
ຕໍ່ໄປ (ແມ່ນ) ມາດຕະຖານການວັດແທກເວລາ.
Sutra 29
तुटो लवो निमेषः काष्ठा कल्ला नालिका मुहूर्तः पूर्वापरभागौ दिवसो रात्रिः पक्षो मास ऋतुरयनं संवत्सरो युगमिति कालाः ॥ कZ_०२.२०.२९ ॥
ໜ່ວຍເວລາມີ: tuṭa, lava, nimeṣa, kāṣṭhā, kallā, nālikā, muhūrta; ການແບ່ງຊ່ວງເຊົ້າ ແລະ ບ່າຍ; ກາງວັນ, ກາງຄືນ; ກຶ່ງເດືອນ (ປັກ), ເດືອນ; ລະດູ; ayana (ເສັ້ນທາງຕາມຈຸດຫັນຂອງດວງອາທິດ); ປີ; ແລະ yuga—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນມາດຕະວັດເວລາ.
Sutra 30
द्वौ तुटौ लवः ॥ कZ_०२.२०.३० ॥
ທຸຕາ 2 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ ລະວະ 1 (ໜ່ວຍເວລານ້ອຍໆ).
Sutra 31
द्वौ लवौ निमेषः ॥ कZ_०२.२०.३१ ॥
ລະວະ 2 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ນິເມສະ (ຊ່ວງພິບຕາ)។
Sutra 32
पञ्चनिमेषाः काष्ठाः ॥ कZ_०२.२०.३२ ॥
ນິເມສະ 5 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ກາສຖາ (ໜ່ວຍເວລານ້ອຍ)។
Sutra 33
त्रिंशत्काष्ठाः कलाः ॥ कZ_०२.२०.३३ ॥
ກາສຖາ 30 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ກະລາ (ໜ່ວຍເວລາໃຫຍ່ກວ່າ)។
Sutra 34
चत्वारिंशत्कलाः नालिका ॥ कZ_०२.२०.३४ ॥
ກະລາ 40 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ນາລິກາ (ໄລຍະເວລາມາດຕະຖານ ໂດຍທົ່ວໄປວັດດ້ວຍນາລິການ້ຳ)។
Sutra 35
सुवर्णमाषकाश्चत्वारश्चतुरङ्गुलायामाः कुम्भच्छिद्रमाढकमम्भसो वा नालिका ॥ कZ_०२.२०.३५ ॥
ນາລິກາ ຖືກວັດໂດຍຮູຮ່ອງຂອງໝໍ້: ຮູນັ້ນມີຂະໜາດເທົ່າ 4 ສຸວັນນະ-ມາສະກະ ແລະມີຄວາມຍາວ 4 ອັງກຸລາ; ຫຼືອີກທາງໜຶ່ງ ປະລິມານນ້ຳທີ່ໄຫຼອອກ (ຫຼືມາດຕະວັດ) ເທົ່າ 1 ອາດະກະ—ນີ້ແມ່ນນາລິກາ।
Sutra 36
द्विनालिको मुहूर्तः ॥ कZ_०२.२०.३६ ॥
ນາລິກາ 2 ໜ່ວຍ ເທົ່າກັບ 1 ມູຮູຣຕະ។
Sutra 37
पञ्चदशमुहूर्तो दिवसो रात्रिश्च चैत्रे चाश्वयुजे च मासि भवतः ॥ कZ_०२.२०.३७ ॥
ໃນເດືອນ ໄຈຕຣະ ແລະ ອາສະວະຍຸຊະ ກາງວັນ ແລະ ກາງຄືນ ແຕ່ລະຢ່າງມີ 15 ມູຮູຣຕະ (ຍາວເທົ່າກັນ)។
Sutra 38
ततः परं त्रिभिर्मुहूर्तैरन्यतरः षण्मासं वर्धते ह्रसते चेति ॥ कZ_०२.२०.३८ ॥
ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໂດຍເພີ່ມຂຶ້ນຄັ້ງລະ 3 ມູຮູຣຕະ ຝ່າຍໜຶ່ງ (ກາງວັນ ຫຼື ກາງຄືນ) ຈະເພີ່ມຂຶ້ນຕໍ່ເນື່ອງ 6 ເດືອນ ໃນຂະນະທີ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງຈະຫຼຸດລົງຕາມສັດສ່ວນ।
Sutra 39
छायायामष्टपौरुष्यामष्टादशभागश्छेदः षट्पौरुष्यां चतुर्दशभागः त्रिपौरुष्यामष्टभागः द्विपौरुष्यां षड्भागः पौरुष्यां चतुर्भागः अष्टाङ्गुलायां त्रयो दशभागाः चतुरङ्गुलायां त्रयोऽष्टभागाः अच्छायो मध्याह्न इति ॥ कZ_०२.२०.३९ ॥
ຕາມຄວາມຍາວຂອງເງົາ: ເມື່ອວັດໄດ້ 8 ໜ່ວຍ «ປໍຣຸສະ» (pauruṣa) ຄ່າຕັດອອກແມ່ນ 18 ສ່ວນ; ທີ່ 6 pauruṣa ແມ່ນ 14 ສ່ວນ; ທີ່ 3 pauruṣa ແມ່ນ 8 ສ່ວນ; ທີ່ 2 pauruṣa ແມ່ນ 6 ສ່ວນ; ທີ່ 1 pauruṣa ແມ່ນ 4 ສ່ວນ; ທີ່ 8 aṅgula ແມ່ນ 3/10 ສ່ວນ; ທີ່ 4 aṅgula ແມ່ນ 3/8 ສ່ວນ. ເມື່ອບໍ່ມີເງົາ ແມ່ນເວລາທ່ຽງ.
Sutra 40
ज्येष्ठामूलीय आषाढश्च ग्रीष्मः ॥ कZ_०२.२०.६० ॥
ລະດູ «Grīṣma» (ລະດູຮ້ອນ) ປະກອບດ້ວຍເດືອນ Jyeṣṭhāmūlīya ແລະ Āṣāḍha।
Sutra 41
शिशिराद्युत्तरायणम् ॥ कZ_०२.२०.६१ ॥
ອຸຕຕະຣາຍະນະ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍລະດູຊິຊິຣະ (ລະດູໜາວ)។
Sutra 42
वर्षादि दक्षिणायनम् ॥ कZ_०२.२०.६२ ॥
ທັກສິນາຍະນະ ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍລະດູວັດສາ (ລະດູຝົນ)។
Sutra 43
द्व्ययनः संवत्सरः ॥ कZ_०२.२०.६३ ॥
ສັມວັດສະຣະ (ປີ) ປະກອບດ້ວຍອະຍະນະ 2 ສ່ວນ (ຄື ຄຶ່ງປີ 2 ຄັ້ງ)។
Sutra 44
पञ्चसंवत्सरो युगम् । इति ॥ कZ_०२.२०.६४ ॥
ຍຸກະ ແມ່ນໄລຍະເວລາ 5 ປີ—ດັ່ງນັ້ນ (ເປັນກົດ)។
Sutra 45
दिवसस्य हरत्यर्कः षष्टिभागमृतौ ततः ॥ कZ_०२.२०.६५अब् ॥
ໃນແຕ່ລະລະດູ ດວງອາທິດ (arka) ເອົາໄປ 1/60 ຂອງມື້ໜຶ່ງ (ໝາຍເຖິງ ການເຄື່ອນໄຫວຕາມລະດູການຂອງຄວາມຍາວຂອງກາງວັນ/ເວລາ)។
Sutra 46
करोत्येकमहश्छेदं तथैवैकं च चन्द्रमाः ॥ कZ_०२.२०.६५च्द् ॥
ດັ່ງນັ້ນ (ຕາມເວລາ) ມັນເຮັດໃຫ້ເກີດການຕັດ/ການປັບແກ້ 1 ມື້; ເຊັ່ນດຽວກັນ ດວງຈັນກໍ (ເຮັດໃຫ້ເກີດ) 1 (ການປັບ 1 ມື້) ເຊັ່ນກັນ.
Sutra 47
एवमर्धतृतीयानामब्दानामधिमासकम् ॥ कZ_०२.२०.६६अब् ॥
ຕາມວິທີນີ້, ສໍາລັບປີທີ່ສະສົມເພີ່ມຂຶ້ນໂດຍເຄິ່ງແລະໜຶ່ງສ່ວນສາມ, ຄວນເພີ່ມເດືອນອະທິມາສ (ເດືອນແຊກ).
Sutra 48
ग्रीष्मे जनयतः पूर्वं पञ्चाब्दान्ते च पश्चिमम् ॥ कZ_०२.२०.६६च्द् ॥
ການແຊກເດືອນເກີດຂຶ້ນໃນລະດູຮ້ອນ: ຕອນຕົ້ນ (ແຊກໄວ) ແລະ ໃນທ້າຍວົງຈອນ 5 ປີ (ແຊກຊ້າ) ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ.
Sutra 49
अर्धन्यूनश्चान्द्रमासः ॥ कZ_०२.२०.४९ ॥
ເດືອນຈັນທຣາ (cāndra-māsa) ຂາດໄປເຄິ່ງມື້ (ແມ່ນ 29 ແລະ ເຄິ່ງ ມື້-ຄືນ)។
Sutra 50
सप्तविंशतिर्नाक्षत्रमासः ॥ कZ_०२.२०.५० ॥
ເດືອນນັກສັດຕຣະ (nakṣatra-month) ປະກອບດ້ວຍ 27 ມື້ ໂດຍນັບຕາມກຸ່ມດາວ (lunar mansions).
Sutra 51
द्वात्रिंशद्बलमासः ॥ कZ_०२.२०.५१ ॥
ເດືອນບະລະ (bala-month) ມີ 32 ມື້.
Sutra 52
पञ्चत्रिंशदश्ववाहायाः ॥ कZ_०२.२०.५२ ॥
ສໍາລັບການນັບແບບ «ການຂົນສົ່ງມ້າ (aśvavāhā)» ເດືອນໜຶ່ງມີ 35 ມື້.
Sutra 53
चत्वारिंशद्धस्तिवाहायाः ॥ कZ_०२.२०.५३ ॥
ສໍາລັບການນັບແບບ «ການຂົນສົ່ງຊ້າງ (hastivāhā)» ເດືອນໜຶ່ງມີ 40 ມື້.
Sutra 54
द्वौ मासाव् ऋतुः ॥ कZ_०२.२०.५४ ॥
ລະດູ (ṛtu) ມີ 2 ເດືອນ.
Sutra 55
श्रावणः प्रौष्ठपदश्च वर्षाः ॥ कZ_०२.२०.५५ ॥
ເດືອນ Śrāvaṇa ແລະ Prauṣṭhapada ເປັນລະດູຝົນ (varṣāḥ).
Sutra 56
आश्वयुजः कार्त्तिकश्च शरत् ॥ कZ_०२.२०.५६ ॥
ເດືອນ ອາສະວະຍຸຊ ແລະ ກາຣຕຕິກາ ເປັນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (śarat)។
Sutra 57
मार्गशीर्षः पौषश्च हेमन्तः ॥ कZ_०२.२०.५७ ॥
ເດືອນ ມາຣກະຊີຣສະ ແລະ ເດືອນ ເປົາສະ ເປັນລະດູເຮມັນຕະ (ລະດູໜາວຕອນຕົ້ນ)។
Sutra 58
माघः फाल्गुनश्च शिशिरः ॥ कZ_०२.२०.५८ ॥
ເດືອນ ມາຄະ ແລະ ຟາລກຸນະ ເປັນລະດູ śiśira (ລະດູໜາວຕອນທ້າຍ)។
Sutra 59
चैत्रो वैशाखश्च वसन्तः ॥ कZ_०२.२०.५९ ॥
ເດືອນ ໄຈຕຣະ ແລະ ໄວສາຄະ ເປັນລະດູບ່ອນໃບໄມ້ຜຸດ (vasanta)។
Frequently Asked Questions
Stable prices and fair exchange, reduced fraud in markets and state procurement, accurate assessment for taxes/wages, and reliable engineering dimensions for forts and camps—collectively increasing public trust and state solvency.
This excerpt defines standards rather than listing punishments; in Kauṭilya’s administrative logic, deviation from authorized measures typically triggers fines, confiscation of goods, and disciplinary action against responsible officials after inspection by the measuring authority.