Adhyaya 73
अध्याय ७३: सूर्यपूजाविधिः (Sūrya-pūjā-vidhi — The Procedure for Sun-Worship)
ບົດນີ້ສອນພິທີ Sūrya-upāsanā ແບບມີລຳດັບຕາມສຳນວນ Īśāna-kalpa ໂດຍເນັ້ນ nyāsa, ການວາງ bīja-mantra ລົງໃນອະວັຍະວະ, mudrā ແລະການປົກປ້ອງຫຼາຍຊັ້ນ (rakṣā/avaguṇṭhana)។ ເລີ່ມດ້ວຍການວາງມົນຕຣາລົງໃນມືແລະຮ່າງກາຍ ພ້ອມສະມາທິວ່າ «ຂ້ອຍແມ່ນ Sūrya ຜູ້ເປັນແສງສະຫວ່າງ» ແລ້ວຖວາຍ arghya ເປັນການບູຊາຫຼັກ। ຈັດເຮັດເຄື່ອງໝາຍ/ຮູບແດງເປັນຈຸດພິທີ, ພອຍນ້ຳສະພອງວັດຖຸ ແລະບູຊາຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນອອກ। ພິທີຂະຫຍາຍໄປສູ່ການກຳນົດພື້ນທີ່ແລະການປົກປ້ອງ: ບູຊາ Gaṇeśa ຕາມຈຸດກຳນົດ, ນົບນ້ອມ Guru ໃນໄຟ, ແລະຕັ້ງຖານ/ອາສນະກາງສຳລັບຮູບພະອາທິດ। ໃນດອກບົວ-ມັນດະລາ ບັນຈຸ bīja ແລະ śakti ຂອງພະອາທິດ (rāṃ, rīṃ, raṃ, rūṃ, reṃ, raiṃ; roṃ, rauṃ) ແລ້ວຕິດຕັ້ງ ṣaḍakṣara ຮູບພະອາທິດໃນ arkāsana। ມົນຕຣາເຊີນ (ລວມ «Hrāṃ Hrīṃ Saḥ») ຄູ່ກັບ vimba-, padma-, bilva-mudrā ແລະ aṅga-nyāsa (ຫົວໃຈ, ຫົວ, śikhā, kavaca, netra, astra) ພ້ອມການຈັດທິດ। ຍັງລວມການນົບນ້ອມດາວເຄາະໂດຍບູຊາ bīja ຂອງ Soma, Budha, Bṛhaspati, Śukra ແລະ Mars, Saturn, Rāhu, Ketu। ຈົບດ້ວຍ japa, arghya, stuti, ຂໍອະໄພ, ການຖອນກັບ/ຫຍໍ້ລົງ (saṃhāriṇī upasaṃskṛti) ແລະກ່າວວ່າ japa, dhyāna, homa ຈະສຳເລັດຜົນໂດຍພຣະ Ravi।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानादिविधिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सूर्यपूजाविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यार्चनं स्कन्द कराङ्गन्यासपूर्वकं अहं तेजोमयः सूर्य इति ध्यात्वार्घ्यमर्चयेत्
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ ອັກນິປຸຣານະ (Agni Purāṇa) ບົດທີ 72 ຊື່ “ກົດວິທີການອາບນ້ຳ ແລະ ພິທີທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ” ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 73: “ວິທີບູຊາພຣະອາທິດ”. ພຣະເຈົ້າຕັດວ່າ: “ເຮົາຈະກ່າວວິທີບູຊາສູຣຍະ (Sūrya) ໂອ ສະກັນດະ, ໂດຍເລີ່ມດ້ວຍການວາງມົນຕຣາ (nyāsa) ລົງໃນມື ແລະ ອະວະຍະວະ. ເມື່ອພິຈາລະນາວ່າ ‘ເຮົາແມ່ນ ສູຣຍະ ຜູ້ເປັນແສງສະຫວ່າງ’ ແລ້ວ ຄວນບູຊາດ້ວຍການຖວາຍ arghya (ນ້ຳຄາລະວະ)”.
Verse 2
पूरयेद्रक्तवर्णेन ललाटाकृष्टविन्दुना तं संपूज्य रवेरङ्गैः कृत्वा रक्षावगुण्ठनं
ຄວນເຕີມ (ຈຸດ/ແຜນຜັງທີ່ກຳນົດ) ດ້ວຍສີແດງ ໂດຍໃຊ້ຈຸດນ້ອຍທີ່ລາກມາຈາກໜ້າຜາກ; ແລ້ວບູຊາເຄື່ອງໝາຍນັ້ນດ້ວຍເຄື່ອງບູຊາອັນເປັນອົງປະກອບຂອງພຣະອາທິດ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງປະກອບພິທີຄຸ້ມຄອງປົກຄຸມ (rakṣā-avagunṭhana)។
Verse 3
सम्प्रोक्ष्य तज्जलैर् द्रव्यं पूर्वास्यो भानुमर्चयेत् ॐ अं हृद्वीजादि सर्वत्र पूजनं दण्डिपिङ्गलौ
ເມື່ອປະພົມນ້ຳນັ້ນໃສ່ເຄື່ອງພິທີແລ້ວ ໃຫ້ຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນອອກ ແລະ ບູຊາພຣະອາທິດ. ການບູຊາໃນທຸກບ່ອນໃຫ້ເລີ່ມຈາກພະຍາງຄ໌ພັນທຸ (hṛd-bīja) ທີ່ຫົວໃຈ: «Oṃ aṃ»; ແລະ ບູຊາ Daṇḍin ແລະ Piṅgala ເປັນເທວະດາຜູ້ຕິດຕາມ.
Verse 4
द्वारि दक्षे वामपार्श्वे ईशाने अं गणाय च अग्नौ गुरुं पीठमध्ये प्रभूतं चासनं यजेत्
ທີ່ປະຕູດ້ານຂວາ, ດ້ານຊ້າຍ, ແລະ ທາງອີສານ (ທິດເໜືອຕາເວັນອອກ) ຄວນບູຊາ ຄະເນຊະ (Gaṇeśa) ດ້ວຍພະຍາງຄ໌ «aṃ». ໃນບ່ອນໄຟ (agni) ຄວນບູຊາຄູອາຈານ (Guru). ແລະ ໃນກາງພີຖະ (pīṭha) ຄວນບູຊາຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງ ພ້ອມທັງອາສນະ (āsana) ຂອງພຣະອົງ.
Verse 5
अग्न्यादौ विमलं सारमाराध्यं परमं सुखं सितरक्तपीतनीलवर्णान् सिंहनिभान् यजेत्
ເລີ່ມຈາກພຣະອັກນິ ຄວນບູຊາອາຣາທະນາຫຼັກການອັນບໍລິສຸດໄຮ້ມົນທິນ ເປັນສານະສໍາຄັນສູງສຸດ ຄວນແກ່ການປະນີປະນອມ ແລະໃຫ້ສຸກສູງສຸດ ໃນຮູບສີຂາວ ແດງ ເຫຼືອງ ແລະຟ້າ ມີລັກສະນະດຸດສິງໂຕ.
Verse 6
पद्ममध्ये रां च दीप्तां रीं सूक्ष्मां रं जयांक्रमात् रूं भद्रां रें विभूतीश् च विमलां रैममोघया
ໃນກາງດອກບົວ ຄວນວາງບີຈະ rāṃ ເປັນພະລັງອັນສະຫວ່າງ, rīṃ ເປັນພະລັງອັນລະອຽດ; ຕໍ່ຈາກນັ້ນຕາມລໍາດັບ ວາງ raṃ ເປັນພະລັງແຫ່ງຊະນະ, ຕໍ່ມາ rūṃ ເປັນພະລັງມົງຄຸນ, reṃ ເປັນພະລັງເຈົ້າແຫ່ງການປະກົດ, ແລະສຸດທ້າຍ raiṃ ເປັນພະລັງບໍລິສຸດ ບໍ່ລົ້ມເຫຼວ.
Verse 7
रों रौं विद्युता शक्तिं पूर्वाद्याः सर्वतोमुखाः ॐ हां हृद्वीजादीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रुं जयां क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रं मध्ये अर्कासनं स्यात् सूर्यमूर्तिं षडक्षरं
ດ້ວຍພະຍາງ roṃ ແລະ rauṃ ຄວນສະຖາປະນາ «ວິດຍຸດ-ສັກຕິ» ຄືພະລັງຟ້າຜ່າ. ເລີ່ມຈາກທິດຕາເວັນອອກ ຈັດວາງໃຫ້ມີໜ້າຫັນໄປທຸກທິດ. (ຕາມສໍານວນໃນຕົ້ນສະບັບທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍ: «oṃ hāṃ—ເລີ່ມຈາກບີຈະແຫ່ງຫົວໃຈ»; ແລະອີກສໍານວນໜຶ່ງ: «ruṃ—ວາງ Jayā ຕາມລໍາດັບ». ) ໃນກາງ ດ້ວຍ raṃ ໃຫ້ມີອາກາສະນະ (arkāsana) ແລະສະຖາປະນາຮູບພຣະສຸຣິຍະຫົກພະຍາງ (ṣaḍakṣara Sūrya-mūrti).
Verse 8
ॐ हं खं खोल्कयेति यजेदावाह्य भास्करं ललाटाकृष्टमञ्जल्यां ध्यात्वा रक्तं न्यसेद्रविं
ເມື່ອສະດຸດສຽງ «Oṁ haṁ khaṁ kholkaye» ແລ້ວ ຄວນບູຊາພາຍຫຼັງຈາກອັນເຊີນ Bhāskara (ພຣະອາທິດ). ຍົກຝາມືປະນົມຂຶ້ນຈົນເຖິງໜ້າຜາກ ແລ້ວພິຈາລະນາ Ravi (ພຣະອາທິດ) ເປັນສີແດງ ຈຶ່ງເຮັດ nyāsa ການວາງຕັ້ງພຣະອາທິດ/ມັນຕຣາ.
Verse 9
ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमो मुद्रयावाहनादिकं विधाय प्रीतये विम्बमुद्रां गन्धादिकं ददेत्
ເມື່ອສະດຸດສຽງ «Hrāṃ Hrīṃ Saḥ—ນະໂມ ແດ່ Sūrya» ຄວນປະກອບພິທີເບື້ອງຕົ້ນ ເລີ່ມຈາກການອັນເຊີນ ໂດຍໃຊ້ມຸດຣາທີ່ກໍານົດ. ເພື່ອໃຫ້ພຣະອົງພໍໃຈ ຈຶ່ງສະແດງ vimba-mudrā ແລະຖວາຍນ້ໍາຫອມ/ກິ່ນຫອມ ພ້ອມອຸປະຈາຣະອື່ນໆ.
Verse 10
पद्ममुद्रां बिल्वमुद्रां प्रदर्श्याग्नौ हृदीरितं ॐ आं हृदयाय नमः अर्काय शिरसे तथा
ເມື່ອໄດ້ສະແດງ ປັດມະມຸດຣາ (Lotus Mudrā) ແລະ ບິລວະມຸດຣາ (Bilva Mudrā) ແລ້ວ, ຄວນເວົ້າມົນຕຣາເຫນືອ ອັກນິ (ໄຟບູຊາ) ແຫ່ງຫົວໃຈ: «Oṃ āṃ—ນະມະຫາແດ່ຫົວໃຈ» ແລະດັ່ງດຽວກັນ (ມົນຕຣາ) ແຫ່ງສີສະ: «ແດ່ Arka—ນະມະຫາແດ່ສີສະ»។
Verse 11
भूर्भुवः स्वः सुरेशाय शिखायै नैरृते यजेत् हुं कवचाय वायव्ये हां नेत्रायेति मध्यतः
ຄວນບູຊາ/ວາງນະຍາສ «bhūr bhuvaḥ svaḥ» ແດ່ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະ ເປັນ Śikhā (ຈຸກຜົມຍອດ) ໃນທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ (Nairṛta); «huṁ» ເປັນ Kavaca (ເກາະຄຸ້ມຄອງ) ໃນທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອ (Vāyavya); ແລະ «hāṁ» ເປັນ Netra (ມົນຕຣາແຫ່ງດວງຕາ) ໃນກາງ.
Verse 12
वः अस्त्रायेति पूर्वादौ ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् धेनुमुद्रा हृदादीनां गोविषाणा च नेत्रयोः
ກ່ອນອື່ນ ເລີ່ມຈາກທິດຕາເວັນອອກ ຄວນນຳສູດປ້ອງກັນ «vaḥ astrāya» ໄປວາງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງມຸດຣາພິທີ. Dhenumudrā ໃຫ້ນຳໄປປະກອບທີ່ຫົວໃຈ ແລະຕຳແໜ່ງນະຍາສອື່ນໆ; ແລະ Govīṣāṇā-mudrā ໃຫ້ນຳໄປປະກອບທີ່ດວງຕາ.
Verse 13
अस्त्रस्य त्रासनी योज्या ग्रहणां च नमस्क्रिया सों सोमं बुं बुधं वृञ्च जीवं भं भार्गवं यजेत्
ສຳລັບ astra (ອາວຸດມົນຕຣາ) ຄວນໃຊ້ພິທີ trāsanī ເພື່ອປັດປ້ອງແລະຂັບໄລ່; ແລະສຳລັບດາວເຄາະ ຄວນປະກອບພິທີນະມະສະການ. ຄວນບູຊາ Soma ດ້ວຍ «soṃ», Budha ດ້ວຍ «buṃ», Bṛhaspati (Jīva) ດ້ວຍ «vṛñ», ແລະ Bhārgava (Śukra) ດ້ວຍ «bhaṃ».
Verse 14
दले पूर्वादिके ऽग्न्यादौ अं भौमं शं शनैश् चरं रं राहुं कें केतवे च गन्धाद्यैश् च खखोल्कया
ໃນກີບດອກ (dala) ທີ່ຢູ່ທິດຕາເວັນອອກ ແລະກີບອື່ນໆ—ເລີ່ມຈາກທິດອາກນີຍ (ທິດຂອງ Agni, ຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້)—ຄວນວາງນະຍາສພະຍາງຄ໌ບີຈະ: «aṁ» ສຳລັບ Bhauma (ອັງຄານ), «śaṁ» ສຳລັບ Śanaiścara (ເສົາ), «raṁ» ສຳລັບ Rāhu, ແລະ «keṁ» ສຳລັບ Ketu; ແລ້ວບູຊາພວກນັ້ນດ້ວຍກິ່ນຫອມ ແລະເຄື່ອງບູຊາອື່ນໆ ພ້ອມດ້ວຍສູດ «khakholkā».
Verse 15
मूलं जप्त्वार्घ्यपात्राम्बु दत्वा सूर्याय संस्तुतिः नत्वा पराङ्मुखञ्चार्कं क्षमस्वेति ततो वदेत्
ເມື່ອສວດມົນຕຣາຮາກ (ມູລະມັນຕຣາ) ແລ້ວ ຖວາຍນ້ຳຈາກພາຊະນະອາຣຄະຍະແດ່ພຣະສຸຣິຍະ ຈຶ່ງກ່າວສັນລະເສີນພຣະສຸຣິຍະ; ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກໍ່ກາບ ແລະຫັນໜ້າອອກຈາກອາຣກະ (ພຣະອາທິດ) ແລ້ວກ່າວວ່າ «ຂໍອະໄພ»។
Verse 16
शराणुना फडन्तेन समाहत्याणुसंहृतिं भां नेत्रायेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पराङ्मुखञ्चार्घ्यमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शवानुना फडन्तेन समाहृत्यानुसंहतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शवाणुना फडन्तेन समहत्यार्थं संहतिमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हृत्पद्मे शिवसूर्येतिसंहारिण्योपसंस्कृतिं
ໃຫ້ໃຊ້ມົນຕຣາອາວຸດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ «phaḍ» ຕີທຳລາຍອຸປະສັກອັນລະອຽດ ແລ້ວເຮັດ «aṇu-saṃhṛti» (ການຖອນຮວບ/ອັດແນ່ນອັນລະອຽດ)। ບາງສຳນວນກ່າວວ່າ «bhāṃ ແດ່ເນດຣະ (ດວງຕາ)!»; ອີກສຳນວນວ່າ «ຖວາຍອາຣຄະຍະໂດຍຫັນໜ້າອອກ»। ອີກການອ່ານໜຶ່ງວ່າ «ຮວບຮວມດ້ວຍ śavāṇu-ມົນຕຣາທີ່ລົງທ້າຍ phaḍ ແລ້ວເຮັດ aṇu-saṃhṛti»। ດັ່ງນັ້ນ ໃນດອກບົວແຫ່ງຫົວໃຈ ພຶງກະທຳການປະກອບສຳເລັດ (upasaṃskṛti) ຂອງ «saṃhāriṇī» (ພິທີຖອນ/ລະລາຍ) ດ້ວຍສູດ «Śiva–Sūrya …»។
Verse 17
योजयेत्तेजश् चण्डाय रविनिर्माल्यमर्पयेत् अभ्यर्च्यैशे जपाद्ध्यानाद्धोमात्सर्वं रवेर्भवेत्
ພຶງປະສານຄວາມເຈີດຈ້າ (tejas) ຂອງຕົນເຂົ້າກັບ ຈັນຑະ (Caṇḍa ພາກດຸຮ້າຍຂອງພຣະອາທິດ) ແລ້ວຖວາຍພວງມາລາ/ເຄື່ອງບູຊາທີ່ເຫຼືອຈາກການອຸທິດແດ່ຣະວິ (Ravi) ໃຫ້ແກ່ຣະວິ. ເມື່ອບູຊາພຣະອີສະວະຣະແລ້ວ ໂດຍການສວດມົນຕຣາ ການພິຈາລະນາ (ສະມາທິ) ແລະການບູຊາໄຟ (homa) ທຸກສິ່ງຍ່ອມສຳເລັດໂດຍຣະວິ (ພຣະອາທິດ)។
Frequently Asked Questions
A tightly sequenced ritual technology: kara-aṅga-nyāsa, lotus-mandala bīja placement (rāṃ–raiṃ plus roṃ/rauṃ), installation of the ṣaḍakṣara Sūrya-mūrti on the arkāsana, and aṅga-nyāsa with directional assignments (śikhā in the south-west, kavaca in the north-west, netra in the centre, astra from the east).
By coupling identity-meditation (“I am Sūrya, made of radiance”) with disciplined mantra, mudrā, and protective rites, it frames external worship as an internalization of solar consciousness—purifying attention, regulating ritual space, and aligning bhakti with yogic transformation toward dharma and higher realization.
Yes. It prescribes graha-namaskriyā and bīja worship for key planets (Soma, Budha, Bṛhaspati, Śukra; plus Mars, Saturn, Rāhu, Ketu), presenting the solar rite as cosmically comprehensive—harmonizing luminary and planetary forces within a single liturgical architecture.