Adhyaya 68
Chapter 68 — यात्रोत्सवविधिकथनं (Account of the Procedure for the Processional Festival / Yātrā-Utsava Vidhi)
ພຣະອັກນິອະທິບາຍແກ່ວະສິດຖະວ່າ ການປະຕິສະຖາ (pratiṣṭhā) ການປະດິດຕັ້ງເທວະຮູບ ຈະບໍ່ສົມບູນຕາມພິທີຖ້າຂາດອຸດສະວະ; ດັ່ງນັ້ນຄວນຈັດຍາຕຣາ-ອຸດສະວະໃນໄວຫຼັງການປະດິດຕັ້ງ ເລືອກໄດ້ 1, 3 ຫຼື 8 ຄືນ ແລະຈັດໃນຈຸດປະຕິທິນເຊັ່ນ ວັນຄີດສະຕິດ (solstice) ແລະ ວັນກາງວັນກາງຄືນ (equinox) ດ້ວຍ. ພິທີເລີ່ມດ້ວຍມົງຄຸນ: ປູກອັງກຸຣະ (aṅkura) ໃນພາຊະນະທີ່ເໝາະສົມໂດຍໃຊ້ເຂົ້າເມັດແລະຖົ່ວ, ຕາມດ້ວຍບາລີບູຊາຕາມທິດ ແລະການເດີນວຽນເມືອງຕອນກາງຄືນພ້ອມໂຄມໄຟ ເພື່ອຂະຫຍາຍຄວາມສັກສິດຂອງວັດໄປສູ່ພື້ນທີ່ຊຸມຊົນ. ຄູບາອາຈານຂໍອະນຸຍາດຈາກເທວະຕາເພື່ອເລີ່ມຕີຣຖະ-ຍາຕຣາ, ທຳ adhivāsana ໂດຍວາງຮູບເທວະໄວ້ເທິງສະວັດສະຕິກາໃນມະນະດັບສີ່ເສົາ, ແລະບໍລິການມົງຄຸນຕະຫຼອດຄືນ: ທາ/ລາດກີ (ghee), nīrājana, ດົນຕີ, ບູຊາ, ແລະສວມມົງກຸດດ້ວຍຜົງສັກສິດ. ຮູບພິທີຖືກວາງໃສ່ລົດຂະບວນພ້ອມເຄື່ອງໝາຍພະຣາຊາ, ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ເທິງແທ່ນທີ່ກຽມໄວ້ ເພື່ອທຳ homa ແລະເຊີນຕີຣຖະສັກສິດດ້ວຍມົນຕຣານ້ຳແບບເວດ. ຫຼັງການຊຳລະ (aghāmarṣaṇa) ແລະພິທີອາບນ້ຳ ຈຶ່ງນຳພຣະສະຖິດອັນສັກສິດກັບຄືນວັດ; ຄູບາອາຈານຜູ້ປະກອບອຸດສະວະຖືກສັນລະເສີນວ່າໃຫ້ທັງ bhukti ແລະ mukti.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जीर्णोद्धारकथनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः भूषिताञ्च यजेद् गुरुरिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टषष्टितमो ऽध्यायः यात्रोत्सवविधिकथनं भगवानुवाच वक्ष्ये विधिं चोत्सवस्य स्थापिते तु सुरे चरेत् तस्मिन्नब्दे चैकरात्रं त्रिरात्रञ्चाष्टरात्रकं
ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິປຸຣານະ ພາຍໃນອາດິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 67 ຊື່ “ການກ່າວເຖິງການບູຮະນະ (Jīrṇoddhāra)” ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. (ຂໍ້ອ່ານມີໝາຍ: “ແລະຄູພິທີຄວນບູຊາເທວະດາຜູ້ຖືກປະດັບປະດາແລ້ວ”.) ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 68 “ການກ່າວເຖິງວິທີພິທີງານບຸນຂະບວນແຫ່ (Yātrā-Utsava)”. ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: “ເຮົາຈະອະທິບາຍກົດວິທີຂອງງານບຸນ. ເມື່ອເທວະດາຖືກຕິດຕັ້ງຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຄວນປະຕິບັດ; ແລະໃນປີນັ້ນເອງ (ຫຼັງການຕິດຕັ້ງ) ອາດຈັດໄດ້ 1 ຄືນ, 3 ຄືນ, ຫຼື 8 ຄືນ.”
Verse 2
उत्सवेन विना यस्मात् स्थापनं निष्फलं भवेत् अयने विषुवे चापि शयनोपवने गृहे
ເນື່ອງຈາກການສະຖາປະນາພະເທວະດາໂດຍບໍ່ມີງານບຸນ (utsava) ຈະເປັນໄຮ້ຜົນ ດັ່ງນັ້ນຄວນປະກອບພິທີຕາມຄຳສັ່ງໃນເວລາອະຍະນະ ແລະ ວິສຸວະ ດ້ວຍ ບໍ່ວ່າຢູ່ຫ້ອງນອນ ສວນພັກຜ່ອນ ຫຼື ໃນເຮືອນ।
Verse 3
कारकस्यानुकूले वा यात्रान्देवस्य कारयेत् मङ्गलाङ्कुररोपैस्तु गीतनृत्यादिवाद्यकैः
ເມື່ອຜູ້ປະກອບພິທີ (kāraka) ຢູ່ໃນສະພາບອຳນວຍ ຫຼື ເມື່ອເຫດປັດໃຈອຳນວຍ ຄວນໃຫ້ຈັດຂະບວນແຫ່ພະເທວະດາ (yātrā) ພ້ອມກັບການປູກງອກມົງຄຸນ ແລະ ເພງ ຟ້ອນລຳ ກັບດົນຕີຕ່າງໆ।
Verse 4
शरावघटिकापालीस्त्वङ्कुरारोहणे हिताः यवाञ्छालींस्तिलान् मुद्गान् गोधूमान् सितसर्षपान्
ຈານຕື້ນ ໝໍ້ນ້ອຍ ແລະ ຖ້ວຍ (pālī) ເໝາະສຳລັບການເພາະງອກ; ສາມາດເພາະງອກຈາກ ບາເລີ, ເຂົ້າສາລີຊາລີ (śālī), ງາ, ຖົ່ວຂຽວ, ເຂົ້າສາລີ (wheat) ແລະ ມັດສະຕາດຂາວ।
Verse 5
कुलत्थमाषनिष्पावान् क्षालयित्वा तु वापयेत् पूर्वादौ च बलिं दद्यात् भ्रमन् दीपैः पुरं निशि
ເມື່ອລ້າງຖົ່ວມ້າ (horse-gram), ຖົ່ວດຳ (black-gram) ແລະ ຖົ່ວຊິກພີ (chickpeas) ແລ້ວ ຈຶ່ງຫວ່ານ; ແລະເລີ່ມຈາກທິດຕາເວັນອອກ ຄວນຖວາຍບາລິ (bali) ເປັນເຄື່ອງບູຊາ, ແລ້ວໃນຍາມຄ່ຳ ເດີນວຽນຮອບເມືອງພ້ອມຖືໂຄມໄຟ।
Verse 6
इन्द्रादेः कुमुदादेश् च सर्वभूतेभ्य एव च अनुगच्छन्ति ते तत्र प्रतिरूपधराः पुनः
ໃນທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງຂອງພຣະອິນທຣາ ແລະ ທ່ານອື່ນໆ ພ້ອມທັງຄຳສັ່ງຂອງຄຸມຸດາ ແລະ ຜູ້ອື່ນ; ແລ້ວອີກຄັ້ງ ພວກເຂົາຮັບຮູບຮ່າງໃຫ້ສອດຄ່ອງ ແລະ ຕິດຕາມຄຽງຂ້າງສັດທັງປວງ।
Verse 7
पदे पदे ऽश्वमेधस्य फलं तेषां न संशयः आगत्य देवतागारं देवं विज्ञापयेद् गुरुः
ໃນທຸກກ້າວຂອງການປະຕິບັດນີ້ ພວກເຂົາໄດ້ບຸນຜົນເທົ່າກັບພິທີອັສວເມດະ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ເມື່ອມາຮອດສະຖານສັກສິດຂອງເທວະ ຄູບາ (ກຸຣຸ) ຄວນກາບທູນປະກາດພິທີແລະເຈດຈຳນົງຕໍ່ພຣະເທວະຢ່າງເປັນທາງການ.
Verse 8
तीर्थयात्रा तु या देव श्वः कर्तव्या सुरोत्तम तस्यारम्भमनुज्ञातुमर्हसे देव सर्वथा
ໂອ ພຣະເທວະ—ຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາເທວະ—ການເດີນທາງໄປຕີຣະຖະ (ທ່ານ້ຳສັກສິດ) ທີ່ຈະເຮັດມື້ອື່ນ ຂໍພຣະອົງໂປດອະນຸຍາດໃຫ້ເລີ່ມຕົ້ນໂດຍຄົບຖ້ວນທຸກປະການ.
Verse 9
देवमेवन्तु विज्ञाप्य ततः कर्म समारभेत् प्ररोहघटिकाभ्यान्तु वेदिकां भूषितां व्रजेत्
ເມື່ອໄດ້ກາບທູນແຈ້ງແລະເຊີນພຣະເທວະຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈຶ່ງເລີ່ມການກະທຳພິທີ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພ້ອມກັບຍອດອ່ອນແລະໝໍ້ນ້ຳພິທີ (ຄະຕະ) ໃຫ້ໄປຫາເວທີ (vedī) ທີ່ປະດັບແລ້ວ.
Verse 10
शयनोत्थापने गृहे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शयनोत्थापने हरेरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः समाचरेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुःस्तम्भान्तु तन्मध्ये स्वस्तिके प्रतिमां न्यसेत् काम्यार्थां लेख्यचित्रेषु स्थाप्य तत्राधिवासयेत्
ໃນມັນດະປະທີ່ມີເສົາສີ່ຕົ້ນ ກາງມັນດະປະນັ້ນ ຄວນວາງຮູບປະຕິມາຂອງເທວະໄວ້ເທິງຜັງສະວັສຕິກະ (svastika). ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຈຸດປະສົງທີ່ປາດຖະໜາ ເມື່ອຕິດຕັ້ງມັນທ່າມກາງຮູບພາບພິທີທີ່ວາດຫຼືລະບາຍສີແລ້ວ ຄວນເຮັດອະທິວາສະນະ (adhivāsana) ພິທີປະກອບກ່ອນການສະຖາປະນາ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 11
वैष्णवैः सह कुर्वीत घृताभ्यङ्गन्तु मूलतः घृतधाराभिषेकं वा सकलां शर्वरीं बुधः
ຜູ້ຮູ້ຄວນປະກອບພິທີຮ່ວມກັບພວກໄວສະນະວະ (Vaiṣṇava) ໂດຍທານ້ຳມັນເນີຍຂີ (ghṛta) ນວດຈາກຖານຮາກເດີມ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃຫ້ເຮັດອະພິເສກ (abhiṣeka) ໂດຍລາດເນີຍຂີເປັນສາຍຕໍ່ເນື່ອງຕະຫຼອດຄືນ.
Verse 12
दर्पणं दर्श्य नीराजं गीतवाद्यैश् च मङ्गलं व्यजनं पूजनं दीपं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्
ເມື່ອໄດ້ສະແດງກະຈົກແລ້ວ ຄວນປະກອບພິທີນີຣາຈະນະ (ໂບກໄຟບູຊາ) ແລະພິທີມົງຄຸນພ້ອມກັບການຮ້ອງເພງແລະດົນຕີ; ຕໍ່ຈາກນັ້ນຄວນຖວາຍການພັດດ້ວຍຈາມະຣະ, ການບູຊາຢ່າງເປັນພິທີ, ແລະໂຄມໄຟ ແລ້ວບູຊາດ້ວຍຂອງຫອມ, ດອກໄມ້ ແລະອື່ນໆ.
Verse 13
हरिद्रामुद्गकाश्मीरशुक्लचूर्णादि मूर्ध्नि प्रतिमायाश् च भक्तानां सर्वतीर्थफलं धृते
ເມື່ອນໍາຂີ້ໝິ້ນ, ຜົງຖົ່ວຂຽວ, ຊາຟຣອນ (ກາສະມີຣ), ຜົງຂາວ ແລະອື່ນໆ ວາງໄວ້ເທິງມົກກະຫົວຂອງຮູບພຣະເທວະ, ຜູ້ສັດທາທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຜົນບຸນເທົ່າກັບຜົນຂອງຕີຣຖະ (tīrtha) ທັງປວງ.
Verse 14
स्नापयित्वा समभ्यर्च्य यात्राविम्बं रथे स्थितं नयेद्गुरुर् नदीर्नादैश्छत्राद्यै राष्ट्रपालिकाः
ເມື່ອໄດ້ອາບນໍ້າແລະບູຊາຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຄູບາ (ກຸຣຸ) ຄວນນໍາພາຮູບພຣະສໍາລັບຂະບວນຍາດຕຣາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງລົດສົ່ງ ໃຫ້ເຄື່ອນໄປໃນຂະບວນ. ບັນດາຜູ້ພິທັກຮາຊະອານາຈັກ ຈະເດີນຕາມດ້ວຍສຽງຄືຄືນໍ້າໄຫຼ ພ້ອມຮົ່ມພຣະຣາຊາ ແລະເຄື່ອງໝາຍອໍານາດອື່ນໆ.
Verse 15
निम्नगायोजनादर्वाक् तत्र वेदीन्तु कारयेत् वाहनादवतार्यैनं तस्यां वेद्यान्निवेशयेत्
ໃນບ່ອນທີ່ຕໍ່າກວ່າແນວທີ່ກໍານົດໄວ້ດ້ວຍເຊືອກແລະໝຸດ ຄວນໃຫ້ກໍ່ສ້າງເວທີ (ແທ່ນບູຊາ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ຈາກນັ້ນໃຫ້ອົງນັ້ນລົງຈາກພາຫະນະ ແລະຈັດໃຫ້ປະທັບຢູ່ເທິງເວທີນັ້ນ.
Verse 16
चरुं वै श्रपयेत् तत्र पायसं होमयेत्ततः अब्लिङ्गैः वैदिकैर् मन्त्रैस्तीर्थानावाहयेत्ततः
ທີ່ນັ້ນຄວນຕົ້ມຈາຣຸ (caru) ເປັນຂ້າວບູຊາ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຖວາຍພາຍະສະ (pāyasa) ເຂົ້ານົມເປັນເຄື່ອງໂຮມໃນໄຟ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໃຊ້ມັນຕຣາເວດິກທີ່ເອີ້ນວ່າ «ອະບລິງກະ» (ບໍ່ຈໍາກັດດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍນິກາຍ) ເພື່ອອັນເຊີນຕີຣຖະ (tīrtha) ອັນສັກສິດເຂົ້າສູ່ພິທີ.
Verse 17
आपो हिष्ठोपनिषदैः पूजयेदर्घ्यमुख्यकैः पुनर्देवं समादाय तोये कृत्वाघमर्षणं
ດ້ວຍມົນນ້ຳແຫ່ງເວດທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «Āpo hi ṣṭhā…» ພຶງບູຊາເທວະດາ ໂດຍຖວາຍອາຣຄະຍະ (arghya) ແລະນ້ຳບູຊາຫຼັກອື່ນໆ; ແລ້ວຮັບເທວະດາກັບຄືນໃນຈິດ/ມື ແລະປະກອບພິທີ Aghamarṣaṇa ໃນນ້ຳ ເພື່ອກຳຈັດບາບ।
Verse 18
स्नायान्महाजनैर् विप्रैर् वेद्यामुत्तार्य तं न्यसेत् पूजयित्वा तदह्ना च प्रासादं तु नयेत्ततः पूजयेत् पावकस्थन्तु गुरुः स्याद्भुक्तिमुक्तिकृत्
ເມື່ອອາບນ້ຳແລ້ວ ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ນ່າເຄົາລົບ ພຶງຍົກທ່ານນັ້ນ (ໄຟທີ່ຖືກສະຖາປະນາ/ອົງສັກສິດ) ຂຶ້ນສູ່ແທ່ນບູຊາ ແລະວາງໃຫ້ຖືກທີ່. ບູຊາແລ້ວ ໃນວັນນັ້ນເອງ ພຶງນຳເຂົ້າໄປສູ່ພຣະວິຫານ. ພຶງບູຊາຜູ້ທີ່ສະຖິດໃນໄຟ; ຄູອາຈານແບບນີ້ເປັນຜູ້ປະທານທັງ bhukti ແລະ mukti.
Frequently Asked Questions
Because utsava publicly activates and stabilizes divine presence through communal, time-bound rites—procession, offerings, purification, and worship—so the installed deity’s beneficence extends from the sanctum into society and seasons.
Aṅkura-ropana (sprouts), directional bali and lamp-circumambulation, deity permission/announcement, adhivāsana on svastika in a pavilion, night-long auspicious worship (ghee anointing, nīrājana, music), chariot procession, altar seating, homa with caru/pāyasa, tīrtha-invocation with Vedic water-mantras, aghāmarṣaṇa, and return to the temple.
Barley, śālī-rice, sesame, green gram, wheat, white mustard, and also washed horse-gram, black-gram, and chickpeas, raised in shallow dishes, small pots, or bowls.
It frames technical ritual precision as a means of purification and merit (including aghāmarṣaṇa and tīrtha-invocation), while also ensuring social auspiciousness and protection—thereby aligning bhukti (well-being) with mukti (liberative purification).