Adhyaya 55
Chapter 55 — Piṇḍikā-lakṣaṇa-kathana (Defining Features of the Pedestal/Base for Icons)
ສືບຕໍ່ສາຍ ວາສຕຸ–ປຣະຕິສຖາ ແລະ ອີສານະ-ກັລປະ ພຣະອັກນິຍ້າຍຈາກການວາງກອບແນວອຸປະນິສັດ (ປາກົດ/ບໍ່ປາກົດ) ໄປສູ່ກົດເກນວິສະວະກຳສຳລັບການຕິດຕັ້ງຮູບເທວະ. ທ່ານກຳນົດ piṇḍikā (ຖານ/ແທ່ນຮອງ) ດ້ວຍສັດສ່ວນ: ຄວາມຍາວອີງຕາມຮູບ, ຄວາມກວ້າງ ແລະ ສາຍຄາດ mekhalā ຕາມຄ່າເສດສ່ວນ. ຕໍ່ມາກຳນົດວິທີວາງຖານ—ຂະໜາດຫຼຸມ, ຄວາມລາດເບົາໆໄປທາງເໜືອ, ແລະຈຸດອອກ praṇāla (ທໍ່ລະບາຍນ້ຳ)—ເພື່ອປົກປ້ອງຄວາມບໍລິສຸດພິທີດ້ວຍການຈັດການນ້ຳ. ບົດນີ້ຍັງມາດຕະຖານການແບ່ງຄວາມສູງເປັນ 16 ສ່ວນ ແລະລະບຸການແບ່ງອົງປະກອບຂອງສ່ວນລຸ່ມ, ສ່ວນກາງ, ແລະສ່ວນຄໍ. ມັນຂະຫຍາຍໃຊ້ໄດ້ກັບຮູບ “ທົ່ວໄປ”, ເຊື່ອມສັດສ່ວນປະຕູສານກັບປະຕູວັດ, ແລະກຳນົດການປະດັບ prabhā ດ້ວຍລາຍ gaja ແລະ vyālaka. ທ້າຍສຸດ ມາດຕະຖານຮູບມາດຕຣາຖືກທຳໃຫ້ເປັນສາກົນ: ເທວະຊາຍຕາມມາດຕຣາ Śiṣṇu/Hari, ເທວີຕາມມາດຕຣາ Lakṣmī ເພື່ອຮັກສາ śobha (ຄວາມງາມກົງກັນ) ເປັນໜ້າທີ່ທາງທຳມະ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये व्यक्ताव्यक्तलक्षणं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः पिण्डिकालक्षणकथनं भगवानुवाच अतः परंप्रवक्ष्यामि प्रतिमानान्तु पिण्डिकाम् दैर्घ्येण प्रतिमातुल्या तदर्धेन तु विस्तृता
ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິປຸຣານະ ບົດທີ 54 ຊື່ «ລັກສະນະຂອງສິ່ງປາກົດ ແລະ ບໍ່ປາກົດ» ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 55: ການກ່າວຖຶງລັກສະນະກໍານົດຂອງ piṇḍikā (ຖານ/ພື້ນຮອງ). ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: «ຕໍ່ໄປນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍ piṇḍikā ຂອງຮູບປະຕິມາ; ດ້ານຄວາມຍາວໃຫ້ເທົ່າກັບຮູບ, ແລະດ້ານຄວາມກວ້າງໃຫ້ເປັນຄື່ງໜຶ່ງຂອງນັ້ນ»។
Verse 2
उच्छ्रितायामतोर्धेन सुविस्तारार्धभागतः तृतीयेन तु वा तुल्यं तत्त्रिभागेण मेखला
mekhalā (ສາຍຄາດ/ແຖບ) ຄວນເຮັດຕາມມາດຕາດັ່ງນີ້: ໃຫ້ເທົ່າຄື່ງໜຶ່ງຂອງຄວາມສູງ/ຄວາມຍາວ, ແລະເທົ່າຄື່ງໜຶ່ງຂອງຄວາມກວ້າງໃນຈຸດທີ່ກວ້າງສຸດ. ຫຼືອີກຢ່າງ ອາດໃຫ້ເທົ່າໜຶ່ງໃນສາມ—ແມ່ນກໍານົດ mekhalā ໂດຍແບ່ງມາດຕານັ້ນເປັນສາມສ່ວນ.
Verse 3
खातं च तत्प्रमाणं तु किञ्चिदुत्तरतो नतम् विस्तारस्य चतुर्थेन प्रणालस्य विनिर्गमः
ຮ່ອງຂຸດຖານ (pit) ຄວນມີຂະໜາດຕາມທີ່ກໍານົດ ແລະໃຫ້ລາດເອີ້ຍນ້ອຍໆໄປທາງເໜືອ. ສ່ວນປາຍອອກຂອງ praṇāla (ປາກທໍ່ລະບາຍນ້ໍາ) ຄວນປາກົດອອກໃນລະຍະເທົ່າໜຶ່ງໃນສີ່ຂອງຄວາມກວ້າງຂອງໂຄງສ້າງ.
Verse 4
समूलस्य विस्तारमग्रे कुर्यात्तदर्धतः विस्तारस्य तृतीयेन तोयमार्गन्तु कारयेत्
ທາງດ້ານໜ້າ ໃຫ້ເຮັດຄວາມກວ້າງເທົ່າກັບຄວາມກວ້າງຖານເດີມທັງໝົດ; ດ້ານຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃຫ້ເຮັດເທົ່າຄື່ງໜຶ່ງ. ແລະໃຫ້ຈັດເຮັດທາງນ້ໍາ (ຮ່ອງນ້ໍາ) ທີ່ມີຄວາມກວ້າງເທົ່າໜຶ່ງໃນສາມຂອງຄວາມກວ້າງຫຼັກ.
Verse 5
पिण्डिकार्धेन वा तुल्यं दैर्घ्यमीशस्य कीर्तितम् ईशं वा तुल्यदीर्घञ्च ज्ञात्वा सूत्रं प्रकल्पयेत्
ຄວາມຍາວ (ມາດຕາ) ຂອງຮູບອີຊະ (ພຣະເຈົ້າ) ຖືກກ່າວວ່າເທົ່າກັບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງ ປິນດິກາ (ຖານ/ພື້ນຮອງ)។ ຫຼືເມື່ອຮູ້ແນ່ວ່າຮູບອີຊະມີຄວາມຍາວເທົ່າກັບມາດຕະຖານທີ່ຕັ້ງໃຈ ກໍໃຫ້ຈັດເຮັດເຊືອກວັດ (ສູຕຣະ) ຕາມນັ້ນ।
Verse 6
मांशेनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिभागेन तु बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पिण्डिकार्धेन बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दैर्घ्यं कुशस्येति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशम्बाहुल्यदीर्घञ्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः उच्छ्रायं पूर्ववत् कुर्याद्भागषोडशसङ्ख्यया अधः षट्कं द्विभागन्तु कण्ठं कुर्यात्त्रिभागकम्
ຄວາມສູງໃຫ້ເຮັດຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ໂດຍແບ່ງເປັນ 16 ສ່ວນ. ໃນນັ້ນ ສ່ວນລຸ່ມແມ່ນ 6 ສ່ວນ; ສ່ວນຖັດໄປ (ກາງ) 2 ສ່ວນ; ແລະຄໍໃຫ້ເຮັດ 3 ສ່ວນ.
Verse 7
शेषास्त्वेकैकशः कार्याः प्रतिष्ठानिर्गमास् तथा पट्टिका पिण्डिका चेयं सामान्यप्रतिमासु च
ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດໃຫ້ປັ້ນແຕ່ລະສ່ວນເປັນລໍາດັບ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ຊ່ອງອອກ/ຮູເປີດທີ່ກໍານົດໄວ້ສໍາລັບພິທີປະຕິສະຖາ (ການສະຖາປະນາ) ກໍໃຫ້ເຮັດ. ກົດນີ້ເກືອບກັບ paṭṭikā (ແຜ່ນຖານ) ແລະ piṇḍikā (ຖານຮອງ) ຍັງໃຊ້ໄດ້ໃນຮູບທົ່ວໄປດ້ວຍ.
Verse 8
प्रासादद्वारमानेन प्रतिमाद्वारमुच्यते गजव्यालकसंयुक्ता प्रभा स्यात् प्रतिमासु च
ຂະໜາດປະຕູຂອງສະຖານທີ່ປະດິດຮູບ (ສໍາລັບຮູບພຣະ) ຖືກກໍານົດຕາມສັດສ່ວນຂອງປະຕູປຣາສາດ. ແລະໃນຮູບພຣະທັງຫຼາຍ ຄວນຈັດໃຫ້ມີ prabhā (ວົງຮັດ/ຊ່ອງໂຄ້ງ) ປະດັບດ້ວຍລາຍຊ້າງ ແລະ vyālaka.
Verse 9
पिण्डिकापि यथाशोभं कर्तव्या सततं हरेः सर्वेषामेव देवानां शिष्णूक्तं मानमुच्यते देवीनामपि सर्वासां लक्ष्म्युक्तं मानमुच्यते
ແມ່ນແຕ່ piṇḍikā (ຖານຮອງ) ຂອງ Hari ກໍຄວນເຮັດໃຫ້ງາມສົມຄວນຢູ່ເສມອ. ສໍາລັບເທວະບຸລຸດທັງໝົດ ມາດຕະຖານສັດສ່ວນຖືກກ່າວວ່າແມ່ນຕາມທີ່ກໍານົດໄວ້ສໍາລັບ Śiṣṇu; ແລະສໍາລັບເທວີທັງໝົດ ມາດຕະຖານສັດສ່ວນຖືກກ່າວວ່າແມ່ນຕາມທີ່ກໍານົດໄວ້ສໍາລັບ Lakṣmī.
Frequently Asked Questions
Icon-installation metrics: piṇḍikā length–breadth ratios, mekhalā fractional measures, a north-sloping foundation pit, and praṇāla outlet placement at one-fourth of the breadth—linking proportion with drainage and purity.
By treating measurement, orientation, and water-management as sacred duties within Pratiṣṭhā: correct form (rūpa), function (praṇāla/drainage), and beauty (śobha) become disciplined offerings that sustain dharma and support focused worship.
The chapter states that male deities follow the proportional standard associated with Śiṣṇu/Hari, while all goddesses follow the Lakṣmī standard, ensuring consistent iconometric harmony.