Adhyaya 46
Chapter 46 — शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं (Exposition of the Characteristics of Śālagrāma and Other Sacred Forms)
ສືບຕໍ່ສາຍ ວາສະຕຸ–ປຣະຕິດຖາ ແລະ ອີສານະ-ກັລປະ ພຣະອັກນິຊີ້ແຈງ ປຣະຕິມາ-ລັກສະນະ ໂດຍການອ່ານວິນິດໄສ ສາລະກຣາມ (ຫີນສັກສິດ) ແລະ ລາຍເຊັນມູຣຕິທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ບົດນີ້ວາງກອບວ່າ ຮູບແບບເຫຼົ່ານີ້ເປັນ ຜູ້ປະທານ ພຸກຕິ–ມຸກຕິ (ຄວາມຜາສຸກໂລກີ ແລະ ການນໍາໄປສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ຈຶ່ງເຊື່ອມການຈໍາແນກຮູບສັນຍາລັກກັບສະໂຕເຣຍໂລຊີ. ການລະບຸເທວະນາມຫຼາຍພຣະອົງ (ວາສຸເທວະ, ສັງກະຣະຊະນະ, ປຣະດຍຸມນະ, ອະນິຣຸດທະ, ນາຣາຍະນະ, ວິດສະນຸ, ນະຣະສິງຫະ, ວະຣາຫະ, ກູຣມະ, ຫະຍະກຣີວະ, ໄວກຸນຖະ, ມັດສະຍະ, ສຣີທະຣະ, ວາມະນະ, ຕຣິວິກຣະມະ, ອະນັນຕະ, ສຸດັຣຊະນະ, ລັກສະມີ–ນາຣາຍະນະ, ອະຈະຍຸຕະ, ຈະນາຣະດະນະ, ປຸຣຸໂສດຕະມະ) ຖືກຜູກກັບເຄື່ອງໝາຍທີ່ເຫັນໄດ້: ຈໍານວນຈັກຣະ, ສີ, ເສັ້ນ (rekhā), ຈຸດ (bindu), ຮູ (chidra/śuṣira), ວົງວຽນ (āvarta) ແລະ ຮູບສັນຍາລັກເຊັ່ນ ຮູບຄະດາ. ການຮູ້ຈັກຖືກຕ້ອງຊ່ວຍໃຫ້ການບູຊາ ແລະ ການປະຕິດຖາຖືກຕ້ອງ ໃຫ້ສື່ວັດຖຸສັກສິດສອດຄ່ອງກັບເຈດຕະນາແຫ່ງທຳມະ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्ष्मादिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं भगवानुवाच शालग्रामादिमूर्तेश् च वक्ष्येहं भुक्तिमुक्तिदाः वासुदेवो ऽसितो द्वारे शालग्रामद्विचक्रकः
ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິປຸຣານະ ບົດທີ 45 ຊື່ວ່າ «ລັກສະນະຂອງ Piṇḍikā-Lakṣmī ແລະອື່ນໆ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 46 «ການກ່າວອະທິບາຍລັກສະນະຂອງ Śālagrāma ແລະຮູບສັກສິດອື່ນໆ». ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: «ໃນນີ້ ຂ້ອຍຈະກ່າວເຖິງຮູບສັກສິດເລີ່ມຈາກ Śālagrāma ຜູ້ປະທານທັງພົນລະໂລກ (bhukti) ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (mukti). Vāsudeva ມີສີຄ່ຳ; ທີ່ ‘ປາກ/ຮູ’ (dvāra) ມີເຄື່ອງໝາຍຈັກຣະສອງວົງ—ນີ້ແມ່ນ Śālagrāma ສອງຈັກຣະ».
Verse 2
ज्ञेयः सङ्कर्षणो लग्नद्विचक्रो रक्त उत्तमः सूक्ष्मचक्रो बहुच्छिद्रः प्रद्युम्नो नीलदीघवः
ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ຈັກຣະທີ່ມີລໍ້ສອງອັນຕິດກັນ ເອີ້ນວ່າ «ສັງກະຣະຊະນະ» ມີສີແດງ ແລະ ປະເສີດ. ຈັກຣະຂອບລະອຽດ ມີຮູຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ «ປຣະດຍຸມນະ» ມີສີນ້ຳເງິນຟ້າ ແລະ ຮູບຮ່າງຍາວ.
Verse 3
पीतो निरुद्धः पद्माङ्गो वर्तुलो द्वित्रिरेखवान् कृष्णो नारायणो नाभ्युन्नतः शुषिरदीर्घवान्
ພຣະອົງມີສີເຫຼືອງ ເປັນ «ອະນິຣຸດທະ»; ມີອະວະຍະວະດັ່ງດອກບົວ; ຮູບກົມ; ມີເສັ້ນມົງຄຸນສອງ ຫຼື ສາມເສັ້ນ; ມີສີຄ່ຳ ເປັນ «ນາຣາຍະນະ»; ສະດືອຍນູນ ແລະ ຮູສະດືອຍເລິກຍາວ.
Verse 4
परमेष्ठो साब्जचक्रः पृष्ठच्छिद्रकश् च विन्दुमान् स्थूलचक्रो ऽसितो विष्णुर्मध्ये रेखा गदाकृतिः
ຈັກຣະຂອງ «ປະຣະເມດຖິນ» ມີເຄື່ອງໝາຍດອກບົວ; ດ້ານຫຼັງມີຮູ ແລະ ມີຈຸດກາງ. ຈັກຣະຂອງ «ວິດສະນຸ» ຂອບໜາ ແລະ ສີຄ່ຳ; ກາງຈັກຣະມີເສັ້ນຮູບຄືຄະທາ (gada) ເປັນອາວຸດ.
Verse 5
नृसिंहः कपिकः स्थूलवक्रः स्यात् पञ्चविन्दुकः वराहः शक्तिलिङ्गः स्यात् तच्चक्रौ विषमौ सृतौ
ສຳລັບເຄື່ອງໝາຍຂອງ «ນຣະສິງຫະ» ຄວນເປັນ «ກະປິກະ» ຄື ໜາ ແລະ ໂຄ້ງ ແລະ ມີຈຸດຫ້າຈຸດ. ສຳລັບເຄື່ອງໝາຍຂອງ «ວະຣາຫະ» ຄວນເປັນ «ສັກຕິ-ລິງຄະ»; ແລະ ຈັກຣະທັງສອງນັ້ນ ຄວນເຮັດໃຫ້ບໍ່ເທົ່າກັນ ແລະ ຈັດວາງຕາມຕຳແໜ່ງ/ທາງເຄື່ອນທີ່ອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 6
इन्द्रनीलनिभः स्थूलस्त्रिरेखालाञ्छितः शुभः कूर्मस्तथोन्नतः पृष्ठे वर्तुलावर्तको ऽसितः
ພຣະອົງມີສີດັ່ງອິນທຣະນີລ (ແກ້ວນີລ) ໃຫຍ່ ແລະ ເປັນມົງຄຸນ ມີເຄື່ອງໝາຍເສັ້ນສາມເສັ້ນ. ມີຮູບຄືເຕົ່າ ແລະ ນູນຂຶ້ນ; ທາງດ້ານຫຼັງມີວົງກົມວຽນສີຄ່ຳ.
Verse 7
हयग्रीवोङ्कुशावाररेखो नीलः सविन्दुकः पृथुश्च्च्छिद्रश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैकुण्ठः एकचक्रो ऽब्जी मणिभिः पुच्छरेखकः
ຫະຍະກຣີວະ ຖືກພັນນາວ່າມີເຄື່ອງໝາຍຄ້າຍອັງກຸຊ (ໄມ້ຈິ້ມຊ້າງ) ແລະເສັ້ນປ້ອງກັນ; ສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ ມີບິນດຸ (bindu) ເປັນຈຸດ, ກວ້າງ ແລະມີຮູ/ຮ່ອງ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນລັກສະນະມົງຄຸນ. ວາຍກຸນຖະ ມີເຄື່ອງໝາຍເປັນປຶ້ມ ແລະການອ່ານ/ສວດ; ຖືຈັກຣະດຽວ ແລະດອກບົວ, ແລະເສັ້ນປາຍ/ເສັ້ນຫາງມີຈຸດຄ້າຍແກ້ວມະນີ.
Verse 8
मत्स्यो दीर्घस्त्रिविन्दुः स्यात् काचवर्णस्तु पूरितः श्रीधरो वनमालाङ्कः पञ्जरेखस्तु वर्तुलः
ເຄື່ອງໝາຍ «ປາ» ຄວນຍາວ ແລະມີບິນດຸ 3 ຈຸດ; ມີສີຄ້າຍແກ້ວ/ຄຣິສຕັນ ສະຫວ່າງໃສ ແລະເບິ່ງເຕັມດີ. ນັ້ນແມ່ນ (ຄວນເປັນ) ສຣີທະຣະ (Śrīdhara) ຜູ້ປະດັບດ້ວຍວະນະມາລາ (ພວງດອກໄມ້ປ່າ); ເສັ້ນທີ່ຊ່ອງອົກ/ຊ່ອງຊີ້ນຄວນເປັນວົງມົນ.
Verse 9
वामनो वर्तुलश्चातिह्रस्वो नीलः सविन्दुकः श्यामस्त्रिविक्रमो दक्षरेखो वामेन विन्दुकः
ວາມະນະ (Vāmana) ມີຮູບຮ່າງກົມ ແລະສັ້ນຫຼາຍ; ສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ ມີບິນດຸເປັນເຄື່ອງໝາຍຊັດ. ຕຣິວິກຣະມະ (Trivikrama) ມີຜິວເຂັ້ມ; ມີເສັ້ນຢູ່ຂ້າງຂວາ ແລະບິນດຸຢູ່ຂ້າງຊ້າຍ.
Verse 10
अनन्तो नागभोगाङ्गो नैकाभो नैकमूर्तिमान् स्थूलो दामोदरो मध्यचक्रो द्वाःसूक्ष्मविन्दुकः
ພຣະອົງແມ່ນ ອະນັນຕະ (Ananta) ຜູ້ຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້, ກາຍປະກອບດ້ວຍຂົງຂອງນາກ (Nāga); ມີລັດສະໝີຫຼາກຫຼາຍ ແລະມີຮູບພະອົງຫຼາກຫຼາຍ; ຍິ່ງໃຫຍ່ໜາແນ່. ເປັນ ດາໂມດະຣະ (Dāmodara) ຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍ/ສາຍສັກສິດຮັດຮອບແອວ; ຖືຈັກຣະກາງ; ແລະມີບິນດຸລະອຽດ 2 ຈຸດເປັນເຄື່ອງໝາຍ.
Verse 11
सुदर्शनस्त्वेकचक्रो लक्ष्मीनारायणो द्वयात् त्रिचक्रश्चाच्युतो देवस्त्रिचक्रको वा त्रिविक्रमः
ຜູ້ທີ່ຖືຈັກຣະດຽວ ເອີ້ນວ່າ ສຸດັຣຊະນະ (Sudarśana); ຜູ້ທີ່ມີຈັກຣະສອງ ແມ່ນ ລັກສະມີ-ນາຣາຍະນະ (Lakṣmī-Nārāyaṇa). ຜູ້ທີ່ມີຈັກຣະສາມ ແມ່ນ ອະຈະຍຸຕະ (Acyuta) ພຣະເທວະ; ຫຼືອີກນັຍໜຶ່ງ ຜູ້ມີຈັກຣະສາມ ເອີ້ນວ່າ ຕຣິວິກຣະມະ (Trivikrama).
Verse 12
जनार्दनश् चतुश् चक्रो वासुदेवश् च पञ्चभिः षट्वक्रश् चैव प्रद्युम्नः सङ्कर्षणञ्च सप्तभिः
Janārdana ຖືກສັນລະເສີນດ້ວຍນາມ/ຄຸນນາມ 4; Catuścakra (ພຣະຜູ້ຖືຈັກ 4) ດ້ວຍ 5; ດັ່ງນັ້ນ Ṣaṭvakra ດ້ວຍ 6; ແລະ Pradyumna ກັບ Saṅkarṣaṇa ດ້ວຍ 7 ນາມແຕ່ລະອົງ।
Verse 13
पुरुषोत्तमोष्टचक्रो नवव्यूहो नवाङ्कितः दशावतारो दशभिर्दशैकेनानिरुद्धकः द्वादशात्मा द्वादशभिरत ऊर्ध्वमनन्तकः
ພຣະອົງແມ່ນ Puruṣottama (ບຸກຄົນສູງສຸດ) ຜູ້ຖືຮູບແບບຈັກ 8 ປະການ; ພຣະອົງຖືກຈັດເປັນ Vyūha 9 ແລະຖືກໝາຍດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ 9 ປະການ. ພຣະອົງແມ່ນຈອມເຈົ້າແຫ່ງອະວະຕາຣ 10; ໃນ 10 ແລະ 1 (ເກີນກວ່າສິບ) ພຣະອົງແມ່ນ Aniruddha. ພຣະອົງມີສານະ 12 ປະການ; ແລະເກີນ 12 ພຣະອົງແມ່ນ Ananta ຜູ້ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ।
Frequently Asked Questions
Śālagrāma/mūrti identification via physical lakṣaṇas—cakra number and type, hue, rekhā (lines), bindu (dots), chidra/śuṣira (perforations/cavities), and emblematic shapes (e.g., gadā-ākṛti)—each mapped to specific divine names/forms.
By teaching correct recognition and handling of sacred forms used in worship and pratiṣṭhā, it safeguards ritual accuracy and supports devotion; the text explicitly frames these forms as bhukti–mukti-giving, making technical discernment part of sādhanā.
The chapter assigns identities by cakra number, including: one-cakra (Sudarśana), two (Lakṣmī-Nārāyaṇa), three (Acyuta/Trivikrama), and extended enumerations culminating in Puruṣottama and higher-order groupings (vyūha/avatāra-style counts).