Adhyaya 106
Chapter 106 — नगरादिवास्तुः (Vāstu Concerning Towns and Related Settlements)
ພຣະອັກນິ (ໃນພະພາບເປັນ ອີສະວະຣະ) ສອນພຣະວະສິດຖະ ເລື່ອງຫຼັກວາສຕຸ ສໍາລັບການກໍ່ຕັ້ງ ແລະຈັດລະບຽບເມືອງ ເພື່ອເພີ່ມພູນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງອານາຈັກ (rājya-vṛddhi)। ເລີ່ມຈາກການເລືອກທີ່ດິນ ໂດຍວັດເປັນໂຢຊະນະ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດພິທີກ່ອນ—ບູຊາເທວະດາວາສຕຸ ແລະຖວາຍບາລີ—ກ່ອນກໍານົດວາສຕຸມັນດະລະ 30 ປະດະ ພ້ອມປະຕູຕາມທິດ: ທິດຕາເວັນອອກໃນພາກສູຣຍະ, ທິດໃຕ້ໃນພາກຄັນທະຣະວະ, ທິດຕາເວັນຕົກໃນພາກວະຣຸນ, ແລະທິດເໜືອໃນພາກສໍາຍະ. ກໍານົດຂະໜາດປະຕູໃຫ້ຊ້າງຜ່ານໄດ້ ເຕືອນຮູບແບບປະຕູອັບມົງຄົນ ແລະແນະນໍາຮູບແບບ śānti-kṛt ເພື່ອປ້ອງກັນເມືອງ. ຕໍ່ມາແບ່ງເຂດອາຊີບ-ການປົກຄອງຕາມຈຸດທິດ (ຊ່າງຝີມື, ນັກສະແດງ, ລັດຖະມົນຕີ, ເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຸລາການ, ພໍ່ຄ້າ, ແພດ, ກອງມ້າ) ພ້ອມກໍານົດປ່າຊ້າ, ຄອກງົວ, ແລະບ່ອນຊາວນາ. ຍໍານັກວ່າ ຖິ່ນຖານທີ່ບໍ່ມີການປະດິດຕັ້ງເທວະດາແມ່ນ ‘nirdaivata’ ເສຍງ່າຍຕໍ່ເຄາະຮ້າຍ; ແຕ່ເມືອງທີ່ເທວະດາຄຸ້ມຄອງ ໃຫ້ຊັຍຊະນະ, ຄວາມສຸກສົມບູນ, ແລະມຸກຕິ. ທ້າຍບົດກ່າວເຖິງການແບ່ງຫ້ອງໃນເຮືອນ (ຄົວ, ຫ້ອງຄັງ, ຄັງເຂົ້າ, ຫ້ອງບູຊາ) ແລະຈໍາແນກປະເພດເຮືອນ (catuḥśālā, triśālā, dviśālā, ekaśālā; ແບບ ālinda/dalinda) ໂດຍເຊື່ອມລະບຽບເມືອງກັບພິທີຄຸ້ມຄອງ ແລະຣາຊະທັມມະ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गृहादिवास्तुर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः अथ षडधिकशततमो ऽध्यायः नगरादिवास्तुः ईश्वर उवाच नगरादिकवास्तुश् च वक्ष्ये राज्यादिवृद्धये योजनं योजनार्धं वा तदर्थं स्थानमाश्रयेत्
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ອັກນິມະຫາປຸຣານະ» ບົດທີ 105 ຊື່ວ່າ «ວາສຕຸວ່າດ້ວຍເຮືອນແລະອື່ນໆ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 106: «ວາສຕຸວ່າດ້ວຍເມືອງແລະອື່ນໆ». ພຣະເຈົ້າຕັດວ່າ: «ເຮົາຈະອະທິບາຍຫຼັກວາສຕຸສໍາລັບເມືອງ ແລະຖິ່ນຖານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ອານາຈັກແລະຊັບພະຍາກອນເຈີຣິນຮຸ່ງເຮືອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວນເລືອກແລະອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເໝາະສົມ ມີຂະໜາດ 1 ໂຢຊະນະ ຫຼື ເຄິ່ງໂຢຊະນະ».
Verse 2
हनमिति घ धर्मः कलिश्चेत्यादिः, मृतिर्धनमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति आयुः प्रावाह्यशस्यानीति ख , छ च भोगं च पत्यं चेति ख , छ च द्वारतः प्रोक्त इति घ भोजनार्धन्तदर्धं च इति घ , ङ च अभ्यर्च्य वास्तु नगरं प्राकाराद्यन्तु कारयेत् ईशादित्रिंशत्पदके पूर्वद्वारं च सूर्यके
«Hana» (ດັ່ງນີ້): ໃນຕົ້ນສະບັບ Gha ການອ່ານເລີ່ມດ້ວຍ “ທັມມະ, ກະລິ ແລະອື່ນໆ”; ສ່ວນທ້າຍ “ມຣິຕິ, ທະນະ” ບໍ່ພົບໃນຕົ້ນສະບັບ Jha. ໃນ Kha ແລະ Cha ຍັງມີຄຳອ່ານຕ່າງ “āyuḥ prāvāhyaśasyāni”; ແລະ “bhogaṃ ca patyaṃ ca”. ໃນ Gha ມີ “dvārataḥ proktaḥ”; ໃນ Gha ແລະ Ṅa ຍັງມີ “bhojanārdham tadardhaṃ ca”. ເມື່ອບູຊາເທວະວາສຕຸແລ້ວ ຄວນໃຫ້ສ້າງເມືອງພ້ອມກຳແພງລ້ອມ ແລະປ້ອມປະການ. ໃນວາສຕຸມັນດະລາ 30 ຊ່ອງ ເລີ່ມຈາກ Īśāna (ທິດອີສານ) ປະຕູທາງຕາເວັນອອກຕ້ອງວາງໃນຕຳແໜ່ງ Sūrya (ພະອາທິດ).
Verse 3
गन्धर्वाभ्यां दक्षिणे स्याद्वारुण्ये पश्चिमे तथा सौम्यद्वारं सौम्यपदे कार्या हट्टास्तु विस्तराः
ປະຕູທາງທິດໃຕ້ຄວນຢູ່ໃນພາກ Gandharva; ແລະປະຕູທາງທິດຕາເວັນຕົກກໍໃຫ້ຢູ່ໃນພາກ Varuṇa. ປະຕູທາງທິດເໜືອຄວນສ້າງໃນພາກ Saumya ແລະຖະໜົນຕະຫຼາດ (haṭṭa) ຄວນຈັດໃຫ້ກວ້າງຂວາງ។
Verse 4
येनेभादि सुखं गच्छेत् कुर्याद् द्वारं तु षट्करं छिन्नकर्णं विभिन्नञ्च चन्द्रार्धाभं पुरं न हि
ຄວນເຮັດປະຕູໃຫ້ມີຂະໜາດຫົກສ່ວນ (ຫົກຫັດ/ຄິວບິດ) ເພື່ອໃຫ້ຊ້າງແລະອື່ນໆ ຜ່ານໄດ້ສະດວກ. ແຕ່ເມືອງບໍ່ຄວນມີປະຕູທີ່ “ຕັດຫູ” (ບົກພ່ອງຂ້າງ), ແຕກອອກ, ຫຼືຮູບຄ້າຍຈັນຄຶ່ງດວງ।
Verse 5
वज्रसूचीमुखं नेष्टं सकृद् द्वित्रिसमागमं चापाभं वज्रनागाभं पुरारम्भे हि शान्तिकृत्
ຮູບຫົວລູກສອນທີ່ເອີ້ນວ່າ “Vajra-sūcī-mukha” (ປາຍເຂັມວັດຊຣະ) ບໍ່ແນະນຳໃຫ້ໃຊ້. ປະເພດທີ່ມີຈຸດບັນຈົບພົບກັນ 1 ຫຼື 2/3 ຊັ້ນ (dvi/tri-samāgama) ເປັນທີ່ພຶງປາດ; ພ້ອມທັງຮູບຄ້າຍຄັນທະນູ (cāpābha) ແລະຮູບ “vajra-nāga” (vajranāgābha). ໃນການເລີ່ມຕົ້ນການລ້ອມເມືອງ/ການບຸກເມືອງ (purārambhe) ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຖືກກ່າວວ່າເປັນ śānti-kṛt ຄື ການກະທຳເພື່ອສະງົບລາງຮ້າຍ ແລະການຕ້ານທານ।
Verse 6
प्रार्च्य विष्णु हरार्कादीन्नत्वा दद्याद् बलिं बली आग्नेये स्वर्णकर्मारान् पुरस्य विनिवेशयेत्
ເມື່ອບູຊາພຣະວິດສະນຸ, ພຣະຫະຣະ (ສິວະ), ພຣະອາທິດ ແລະເທວະອື່ນໆ ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະກ້ົມກາບແລ້ວ ຜູ້ອຸປະຖຳພ໌ຄວນຖວາຍ bali (ເຄື່ອງບູຊາ). ໃນພາກ Agneya (ທິດອາຄເນ/ຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້) ຂອງເມືອງ ຄວນຈັດໃຫ້ຊ່າງຄຳ ແລະຊ່າງໂລຫະ ຕັ້ງຖິ່ນຖານ।
Verse 7
दक्षिणे नृत्यवृत्तीनां वेश्यास्त्रीणां गृहाणि च नटानाञ्चक्रिकादीनां कैवर्तादेश् च नैरृते
ທາງທິດໃຕ້ ຄວນຈັດວາງເຮືອນພັກຂອງຜູ້ຫາຊີວິດດ້ວຍການຟ້ອນລຳ ແລະຂອງຍິງໂສເພນີ; ທາງທິດໃຕ້ຕາເວັນຕົກ (ໄນຣຶຕະ) ຄວນຈັດເຂດຂອງນັກສະແດງ, ຜູ້ຟ້ອນລຳປະເພດຈັກຣິກາ ແລະຊາວປະມົງພ້ອມພວກພ້ອມພັນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ।
Verse 8
रथानामायुधानाञ्च कृपाणाञ्च वारुणे शौण्डिकाः कर्माधिकृता वायव्ये परिकर्मणः
ໃນພາກວາຣຸນະ (Vāruṇa) ຄວນແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າໜ້າທີ່ຄຸ້ມຄອງລົດຮົບ, ອາວຸດ ແລະດາບ; ໃນພາກວາຍະວະ (Vāyavya) ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຮັບໃຊ້ (parikarmaṇaḥ) ເພື່ອວຽກຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະການບຳລຸງຮັກສາ।
Verse 9
ब्राह्मणा यतयः सिद्धाः पुण्यवन्तश् च चोत्तरे फलाद्यादिविक्रयिण ईशाने च वणिग्जनाः
ທາງທິດເໜືອ ຄວນມີພຣາຫມັນ, ນັກບວດຖືສິນ (ຍະຕິ), ຜູ້ສຳເລັດສິດທິ (ສິດທາ) ແລະຜູ້ມີບຸນອື່ນໆ; ທາງທິດອີສານ (ເໜືອຕາເວັນອອກ) ຄວນຈັດຜູ້ຂາຍໝາກໄມ້ແລະຂອງອື່ນໆ ພ້ອມທັງພໍ່ຄ້າປະຊາຊົນ।
Verse 10
पूर्वतश् च बलाध्यक्षा आग्नेये विविधं बलं स्त्रीणामादेशिनो दक्षे काण्डारान्नैरृते न्यसेत्
ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຄວນຈັດວາງຜູ້ບັງຄັບກອງທັບ; ທາງອາກເນຍ (ໃຕ້ຕາເວັນອອກ) ຄວນຈັດກອງທັບຫຼາຍຫມວດ. ທາງທິດໃຕ້ ຄວນຈັດຜູ້ຄຸ້ມຄອງເຂດສະຕຣີ; ແລະທາງໄນຣຶຕະ (ໃຕ້ຕາເວັນຕົກ) ຄວນຕັ້ງຄັງ/ໂຮງອາວຸດ (kāṇḍāra)។
Verse 11
पश्चिमे च महामात्यान् कोषपालांश् च कारुकान् व्यायतं वज्रनासाभमिति घ चापाभं चक्रनाभाभमिति ङ स्तुत्वा नत्वा बलिं बली इति ङ आग्नेये तु कर्मकारानिति ख दक्षिणे भृत्यधूर्तानामिति छ नटानां वाह्लिकादीनामिति ख , ज च परिकर्मण इति छ , ज च उत्तरे दण्डनाथांश् च नायकद्विजसङ्कुलान्
ທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຄວນຈັດວາງມະຫາອຳມາດ, ຜູ້ຮັກສາຄັງຊັບ ແລະຊ່າງຝີມື. ເມື່ອສັນລະເສີນແລະນົບນ້ອມຕໍ່ເທວະດາແລ້ວ ຄວນຖວາຍບະລິ (bali). ທາງອາກເນຍ ຄວນຈັດຊ່າງແລະຄົນງານ. ທາງທິດໃຕ້ ຄວນຈັດຄົນຮັບໃຊ້ ແລະຜູ້ຫລອກລວງ; ພ້ອມທັງນັກສະແດງ ແລະຊົນເຜົ່າເຊັ່ນ ວາຫລິກາ, ຕະຫຼອດຈົນຜູ້ຮັບໃຊ້ງານບໍລິການ. ທາງທິດເໜືອ ຄວນຈັດດັນດະນາຖະ (ຫົວໜ້າວິໄນ/ຍຸດຕິທຳ) ແລະຜູ້ນຳ ພ້ອມກັບຊຸມຊົນພຣາຫມັນ।
Verse 12
पूर्वतः क्षत्रियान् दक्षे वैश्याञ्छून्द्रांश् च पश्चिमे दिक्षु वैद्यान् वाजिनश् च बलानि च चतुर्दिशं
ທາງທິດຕາເວັນອອກ ໃຫ້ຈັດວາງພວກກະສັດຕະຣິຍ; ທິດໃຕ້ ໃຫ້ວາງພວກໄວສະຍ; ທິດຕາເວັນຕົກ ໃຫ້ວາງພວກຊູດຣ. ທິດອື່ນໆ ໃຫ້ວາງແພດ ແລະ ກອງມ້າ; ແລ້ວກະຈາຍກຳລັງທັງສີ່ດ້ານ.
Verse 13
पूर्वेण चरलिङ्ग्यादीञ्छ्मशानादीनि दक्षिणे पश्चिमे गोधनाद्यञ्च कृषिकर्तॄंस्तथोत्तरे
ທິດຕາເວັນອອກ ໃຫ້ວາງພວກນັກບວດພະເດີນທາງ ແລະ ຜູ້ອື່ນໆທຳນອງນັ້ນ; ທິດໃຕ້ ໃຫ້ວາງປ່າຊ້າ/ສະຖານທີ່ເຜົາສົບ ແລະ ບ່ອນອັບມົງຄົນຄ້າຍກັນ; ທິດຕາເວັນຕົກ ໃຫ້ວາງຄອກງົວ ແລະ ຊັບສິນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ; ແລະ ທິດເໜືອ ໃຫ້ວາງຊາວນາ/ຜູ້ເຮັດນາ.
Verse 14
न्यसेन्म्लेच्छांश् च कोणेषु ग्रामादिषु तथा स्मृतिं श्रियं वैश्रवणं द्वारि पूर्वे तौ पश्यतां श्रियं
ໃຫ້ຈັດວາງພວກມເລັດຈະ (Mleccha) ໄວ້ຕາມເຂດມຸມຂອງບ້ານ ແລະ ສະຖານທີ່ທຳນອງນັ້ນ. ອີກທັງ ທີ່ປະຕູທາງທິດຕາເວັນອອກ ໃຫ້ປະດິດສະຖານ Smṛti, Śrī ແລະ Vaiśravaṇa (Kubera) ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ເຫັນໄດ້ຮັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ.
Verse 15
देवादीनां पश्चिमतः पूर्वास्यानि गृहाणि हि पूर्वतः पश्चिमास्यानि दक्षिणे चोत्तराननान्
ໃນຜັງການຈັດວາງ ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງເທວະ ເຮືອນພັກຂອງພວກທ່ານຄວນຫັນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ; ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຄວນຫັນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ; ແລະ ທາງທິດໃຕ້ ຄວນຫັນໜ້າໄປທາງທິດເໜືອ.
Verse 16
नाकेशविष्ण्वादिधामानि रक्षार्थं नगरस्य च निर्दैवतन्तु नगरग्रामदुर्गगृहादिकं
ເພື່ອປົກປ້ອງເມືອງ ຄວນສ້າງສະຖານສັກສິດ/ທີ່ປະທັບຂອງ Nākeśa (Indra), Viṣṇu ແລະ ເທວະອື່ນໆ. ແຕ່ເມືອງ, ບ້ານ, ປ້ອມ, ເຮືອນ ແລະ ສິ່ງອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ມີເທວະປະທານ ຖືກເອີ້ນວ່າ “ບໍ່ມີການຄຸ້ມຄອງຈາກເທວະ”.
Verse 17
भुज्यते तत् पिशाचाद्यै रोगाद्यैः परिभूयते नगरादि सदैवं हि जयदं भुक्तिमुक्तिदं
ສະຖານທີ່ ຫຼື ເຮືອນນັ້ນ ດັ່ງຖືກປິສາຈ ແລະ ພວກອື່ນໆ “ກິນ” ເຂົ້າໄປ ແລະ ຖືກໂລກໄພ ແລະ ຄວາມທຸກອື່ນໆ ຄອບງຳ. ແຕ່ເມືອງ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສທີ່ມີການຄຸ້ມຄອງທາງເທວະດາຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈະຊະນະຕະຫຼອດ ໃຫ້ທັງຄວາມສຸກໂລກີ ແລະ ມຸກຕິ.
Verse 18
पूर्वायां श्रीगृहं प्रोक्तमाग्नेय्यां वै महानसं शनयं दक्षिणस्यान्तु नैरृत्यामायुधाश्रयं
ທາງທິດຕາເວັນອອກ ກ່າວໄວ້ໃຫ້ຈັດ «ສຣີຄຣະຫະ» ຫ້ອງມົງຄຸນ. ທິດອາກເນຍ (ຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້) ໃຫ້ເປັນຫ້ອງຄົວ. ຫ້ອງເກັບຂອງ (śanaya) ຢູ່ດ້ານໃຕ້. ທິດໄນຣຶຕຍ (ຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້) ໃຫ້ເປັນທີ່ເກັບອາວຸດ.
Verse 19
भोजनं पश्चिमायान्तु वायव्यां धान्यसङ्ग्रहः उत्तरे द्रव्यसंस्थानमैशान्यां देवतागृहं
ບ່ອນຮັບປະທານອາຫານ ໃຫ້ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກ. ທິດວາຍະວຽ (ຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອ) ໃຫ້ເປັນທີ່ເກັບເຂົ້າເກັບຂ້າວ. ທິດເໜືອ ໃຫ້ເປັນທີ່ຈັດວາງຊັບສິນມີຄ່າ. ທິດອີສານ (ຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ) ໃຫ້ເປັນເຮືອນ/ສານຂອງເທວະດາ.
Verse 20
चतुःशालं त्रिशालं वा द्विशालं चैकशालकं चतुःशालगृहाणान्तु शालालिन्दकभेदतः
ເຮືອນອາດເປັນແບບສີ່ຫ້ອງ (ຈະຕຸຫະສາລາ), ສາມຫ້ອງ (ຕຣິສາລາ), ສອງຫ້ອງ (ດວິສາລາ) ຫຼື ຫ້ອງດຽວ. ສໍາລັບເຮືອນສີ່ຫ້ອງ ປະເພດຍ່ອຍຈະກໍານົດຕາມຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຫ້ອງ (śālā) ແລະ ອະລິນດະກະ (ລະບຽງ/ຊານໜ້າ).
Verse 21
इ इति ग पूर्वत इति ख दक्षिणे चोत्तरेण चेति ख , ग , घ च नगरस्य हीति ख , छ च रोगाद्यैर् अभिभूयते इति ज दक्षिणायां त्विति ग , घ , झ च देवतालयमिति झ शालालिन्दप्रभेदत इति क शतद्वयन्तु जायन्ते पञ्चाशत् पञ्च तेष्वपि त्रिशालानि तु चत्वारि द्विशालानि तु पञ्चधा
ດ້ວຍຄວາມແຕກຕ່າງຂອງ śālā (ຫ້ອງ/ຫໍ) ແລະ alinda/alindaka (ລະບຽງ/ຊານໜ້າ) ຈຶ່ງເກີດປະເພດ 200 ແລະ ຍັງມີເພີ່ມອີກ 55. ໃນນັ້ນ triśālā (ສາມຫ້ອງ) ມີ 4 ປະເພດ ແລະ dviśālā (ສອງຫ້ອງ) ມີ 5 ປະເພດ.
Verse 22
एकशालानि चत्वारि एकालिन्दानि वच्मि च अष्टाविंशदलिन्दानि गृहाणि नगराणि च
ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍເຮືອນປະເພດຫ້ອງໂຖງດຽວ 4 ຢ່າງ ແລະປະເພດ ālinda ແບບດຽວ; ຕໍ່ຈາກນັ້ນຈະກ່າວເຖິງແຜນຜັງ dalinda 28 ແບບ ທີ່ໃຊ້ໄດ້ທັງເຮືອນ ແລະເມືອງ।
Verse 23
चतुर्भिः सप्रभिश् चैव पञ्चपञ्चाशदेव तु षडलिन्दानि विंशैव अष्टाभिर्विंश एव हि
ດ້ວຍ 4 (ໜ່ວຍພະຍາງ) ແລະມີ ‘prabha’ 7 ດ້ວຍ; ແລະແທ້ຈິງມີ 55. ດ້ວຍ ālinda 6 ມີ 20; ແລະດ້ວຍ 8 ກໍມີ 20 ເຊັ່ນດຽວກັນ।
Verse 24
अष्टालिन्दं भवेदेवं नगरादौ गृहाणि हि
ດັ່ງນັ້ນ ໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນຂອງການວາງແຜນເມືອງ ເຮືອນທັງຫຼາຍຄວນສ້າງໃຫ້ເປັນແບບ ālinda 8 (ລະບຽງ/ຊານ 8 ດ້ານ).
Frequently Asked Questions
Directional planning using a 30-pada vāstu-maṇḍala: fixed gate sectors (east–Sūrya, south–Gandharva, west–Varuṇa, north–Saumya), gate sizing for elephant passage, and avoidance of defective gate shapes; plus systematic zoning of occupations and civic functions by quarter.
By making civic space a ritualized, deity-protected field: devārcana and bali sacralize the settlement, while installing shrines and aligning functions by direction reduces afflictions and supports dharma—so prosperity and security (bhukti) become supports for devotion and liberation (mukti).