Adhyaya 344
Chapter 344: Ornaments of Word-and-Meaning (शब्दार्थालङ्काराः)
ພຣະອັກນິສືບຕໍ່ວິຊາສາຫິຕະ-ສາສະຕຣາ ໂດຍກໍານົດ «ອະລັງການ» ທີ່ປະດັບທັງຄໍາ (śabda) ແລະ ຄວາມໝາຍ (artha) ພ້ອມກັນ ເຫມືອນສາຍສ້ອຍສາຍດຽວປະດັບທັງຄໍ ແລະ ອົກ. ພຣະອົງລຽນລໍາດັບຄຸນຄວາມດີໃນການປະພັນ 6 ປະການ: praśasti (ຄວາມດີເລີດໃນການສັນລະເສີນ), kānti (ເສນ່ຫາ/ຄວາມງາມ), aucitya (ຄວາມເໝາະສົມ), saṃkṣepa (ຄວາມກະທັດຮັດ), yāvad-arthatā (ຄວາມພໍດີຕາມຄວາມໝາຍ), ແລະ abhivyakti (ການແຈ້ງຊັດ). Praśasti ແມ່ນຄໍາທີ່ເຮັດໃຫ້ໃຈຜູ້ຟັງອ່ອນລົງ ແບ່ງເປັນການເອີ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະ ການສັນລະເສີນຢ່າງເປັນທາງການ; kānti ແມ່ນຄວາມກົງກັນຂອງສິ່ງທີ່ກ່າວໄດ້ ແລະ ສິ່ງທີ່ສື່ອອອກ. Aucitya ເກີດເມື່ອ rīti, vṛtti, rasa ເໝາະກັບເນື້ອເລື່ອງ ແລະ ຖ່ວງດຸນຄວາມແຂງແຮງກັບຄວາມອ່ອນໂຍນ. ຕໍ່ມາອະທິບາຍດ້ານເທັກນິກ: abhivyakti ປະກອບດ້ວຍ śruti (ຄວາມໝາຍຕົງ) ແລະ ākṣepa (ຄວາມໝາຍຊີ້ນໍາ), ກ່າວເຖິງ mukhya/upacāra ແລະ lakṣaṇā ທີ່ເກີດຈາກຄວາມສຳພັນ ຄວາມໃກ້ຊິດ ຫຼື ການຕິດຕັ້ງ. ທ້າຍສຸດ ເຊື່ອມ ākṣepa ແລະຮູບພາບທີ່ຄ້າຍຄື (samāsokti, apahnuti, paryāyokta) ກັບ dhvani (ຄວາມໝາຍບັງນອກ) ເພື່ອຊີ້ວ່າ ຄວາມໝາຍທີ່ສະແດງໂດຍນັຍ ແມ່ນແຮງຂັບຂອງກະວີພາບ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे अर्थालङ्कारनिरूपणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शब्दार्थालङ्काराः अग्निर् उवाच शब्दार्थयोरलङ्कारो द्वावलङ्कुरुते समं एकत्र निहितो हारः स्तनं ग्रीवामिव स्त्रियाः
ດັ່ງນີ້ ໃນ «ອັກນິ ມະຫາປຸຣານະ» ບົດທີ 343 ຊື່ «ການອະທິບາຍອະລັງການແຫ່ງຄວາມໝາຍ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 344: «ອະລັງການແຫ່ງຄຳແລະຄວາມໝາຍ». ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: “ອະລັງການທີ່ກ່ຽວກັບທັງຄຳແລະຄວາມໝາຍ ຍ່ອມປະດັບທັງສອງໃຫ້ງາມເທົ່າກັນ. ເຫມືອນສາຍຄໍສາຍດຽວວາງໄວ້ຈຸດດຽວ ກໍງາມທັງອົງອົບແລະຄໍຂອງຍິງ.”
Verse 2
प्रशस्तिः कान्तिरौचित्यं संक्षेपो यावदर्थता अभिव्यक्तिरिति व्यक्तं षड्भेदास्तस्य जाग्रति
ຄຸນຄ່າທີ່ຄວນສັນລະເສີນ, ຄວາມງາມດຶງດູດ, ຄວາມເໝາະສົມ, ຄວາມກະທັດຮັດ, ຄວາມຄົບຖ້ວນຂອງໃຈຄວາມ (ເວົ້າເທົ່າທີ່ຄວາມໝາຍຕ້ອງການ), ແລະການແດງອອກຢ່າງແຈ້ງຊັດ—ດັ່ງນີ້ໄດ້ກ່າວວ່າ ມີ 6 ພາກສ່ວນ ທີ່ຄວນໃຫ້ມີຢູ່ຢ່າງຕື່ນຕົວໃນການປະພັນ।
Verse 3
प्रशस्तिः परवन्मर्मद्रवीकरणकर्मणः वाचो युक्तिर्द्विधा सा च प्रेमोक्तिस्तुतिभेदतः
«praśasti» ແມ່ນຮູບແບບຖ້ອຍຄຳທີ່ມີໜ້າທີ່ດັ່ງກັບລະລາຍແກ່ນໃຈຂ້າງໃນຂອງຜູ້ອື່ນ. ຮູບແບບວາຈານັ້ນມີສອງປະເພດ: «premokti» (ຖ້ອຍຄຳດ້ວຍຄວາມຮັກ) ແລະ «stuti» (ການສັນລະເສີນຢ່າງເປັນພິທີ).
Verse 4
प्रेमोक्तिस्तुतिपर्यायौ प्रियोक्तिगुणकीर्तने कान्तिः सर्वमनोरुच्यवाच्यवात्तकसङ्गतिः
«Premokti» ແລະ «stuti» ແມ່ນຄໍາທີ່ມີນັຍຄືກັນ; «priyokti» ແມ່ນຖ້ອຍຄໍາທີ່ຍ້ອງຍໍຄຸນງາມຄວາມດີ. «Kānti» ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ໃຈທຸກດວງພໍໃຈ—ຄວາມກົງກັນຢ່າງເໝາະສົມລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ສາມາດກ່າວໄດ້ ແລະສິ່ງທີ່ຖືກສື່ສານໃນວາຈາ।
Verse 5
यथा वस्तु तथा रीतिर्यथा वृत्तिस् तथा रसः ऊर्जस्विमृदुसन्दर्भादौचित्यमुपजायते
ດັ່ງທີ່ເນື້ອເລື່ອງເປັນແນວໃດ ຮີຕິ (rīti) ຂອງກະວີກໍຄວນເປັນແນວນັ້ນ; ດັ່ງທີ່ວິທີສະແດງ (vṛtti) ເປັນແນວໃດ ຣະສະ (rasa) ກໍຄວນເປັນແນວນັ້ນ. ຈາກການປະພັນທີ່ທັງແຂງແຮງແລະອ່ອນໂຍນ ຄວາມເໝາະສົມ (aucitya) ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ।
Verse 6
संक्षेपो वाचकैर् अल्पैर् वहोरर्थस्य संग्रहः अन्यूनाधिकता शब्दवस्तुनोर्यावदर्थता
«saṃkṣepa» (ຄວາມສັ້ນກະທັດ) ແມ່ນການຫຍໍ້ອະທິບາຍຄວາມໝາຍອັນກວ້າງໃຫຍ່ໃຫ້ຢູ່ໃນຄໍາທີ່ສື່ຄວາມໄດ້ພຽງນ້ອຍ. ຄືສະພາບທີ່ຄໍາແລະເນື້ອຫາທີ່ຕັ້ງໃຈ ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນ—ເທົ່າທີ່ຄວາມໝາຍພອດດີ (yāvad-arthatā)।
Verse 7
प्रकटत्वमभिव्यक्तिः श्रुतिराक्षेप इत्य् अपि तस्या भेदौ श्रुतिस्तत्र शब्दं स्वार्थसमर्पणम्
ຄວາມປາກົດຊັດເຈນ ເອີ້ນວ່າ «abhivyakti» (ການເປີດເຜີຍຊັດເຈນ). ການແບ່ງອອກຂອງມັນມີສອງຢ່າງ ເອີ້ນອີກວ່າ «śruti» ແລະ «ākṣepa». ໃນນັ້ນ «śruti» ແມ່ນຄໍາທີ່ສົ່ງມອບຄວາມໝາຍຫຼັກຂອງຕົນໂດຍກົງ.
Verse 8
भवेन्नैमित्तिकी पारिभाषिकी द्विविधैव सा सङ्केतः परिभाषेति ततः स्यात् पारिभाषिकी
ຄໍານິຍາມທາງວິຊາການນັ້ນມີສອງປະເພດເທົ່ານັ້ນ: ປະເພດຕາມເຫດການ/ບໍລິບົດ (naimittikī) ແລະ ປະເພດພາສາວິຊາການ (pāribhāṣikī). «saṅketa» ແມ່ນຂໍ້ຕົກລົງຕາມປະເພນີ; «paribhāṣā» ແມ່ນຄໍານິຍາມທາງວິຊາການ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ «pāribhāṣikī» (ຢູ່ໃນຄໍາສັບວິຊາການ).
Verse 9
मुख्यौपचारिकी चेति सा च सा च द्विधा द्विधा स्वाभिधेयस्खलद्वृत्तिरमुख्यार्थस्य वाचकः
ອຳນາດຄວາມໝາຍຂອງຄຳ (śabda-śakti) ກ່າວວ່າມີ 2 ປະເພດ: ມຸກຍ (ຄວາມໝາຍຫຼັກ) ແລະ ອຸປາຈາຣິກີ (ຄວາມໝາຍອ້ອມ/ຮອງ). ແຕ່ລະປະເພດຍັງແບ່ງເປັນ 2 ອີກ. ເມື່ອການໃຊ້ຄຳເບື້ອງອອກຈາກຄວາມໝາຍທີ່ຕົນບອກຕົວ ຮູບແບບນັ້ນຈະເປັນຜູ້ສື່ຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ແມ່ນຫຼັກ.
Verse 10
यया शब्दो निमित्तेन केनचित्सौपचारिकी सा च लाक्षणिकी गौणी लक्षणागुणयोगतः
ການເຮັດວຽກທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳ ໂດຍເຫດປັດໃຈບາງຢ່າງ (ນິມິດຕະ) ຖືກໃຊ້ແບບອ້ອມໆ ເອີ້ນວ່າ ລັກສະນາ (lakṣaṇā) ຫຼືການຊີ້ຄວາມໝາຍຮອງ. ມັນຍັງເອີ້ນວ່າ ເກົານີ (gauṇī) ເນື່ອງຈາກມັນອາໄສຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄວາມໝາຍທີ່ຖືກຊີ້ (lakṣaṇā) ແລະຄຸນລັກສະນະທີ່ພ້ອມຕິດ (guṇa).
Verse 11
अभिधेयाविनाभूता प्रतीतिर् लक्षणोच्यते अभिधेयेन सम्बन्धात्सामीप्यात्समवायतः
ການຮັບຮູ້ທີ່ຜູກພັນຢ່າງແຍກບໍ່ອອກກັບຄວາມໝາຍທີ່ຄຳບອກຕົວ (abhidheya) ເອີ້ນວ່າ ລັກສະນາ (lakṣaṇā) ຫຼືຄວາມໝາຍຊີ້ນຳ. ມັນເກີດຈາກຄວາມສຳພັນກັບຄວາມໝາຍທີ່ຖືກບອກ—ໂດຍການເຊື່ອມສຳພັນ (sambandha), ຄວາມໃກ້ຊິດ (sāmīpya), ຫຼືການຝັງຢູ່/ອິນເຮຣັນ (samavāya).
Verse 12
वैपरीत्यात्क्रियायोगाल्लक्षणा पञ्चधा मता गौणीगुणानामानन्त्यादनन्ता तद्विवक्षया
ເນື່ອງຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງ (vaiparītya) ທີ່ກັ້ນຂວາງຄວາມໝາຍຫຼັກ ແລະເນື່ອງຈາກການເຊື່ອມກັບການກະທຳທີ່ຕັ້ງໃຈ (kriyā-yoga) ລັກສະນາ (lakṣaṇā) ຈຶ່ງຖືກວ່າມີ 5 ປະເພດ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄຸນລັກສະນະແບບເກົານີ (gauṇī) ມີບໍ່ຈຳກັດ ມັນຈຶ່ງກາຍເປັນບໍ່ຈຳກັດຕາມເຈດຈຳນົງຂອງຜູ້ເວົ້າ.
Verse 13
अन्यधर्मस्ततो ऽन्यत्र लोकसीमानुरोधिना सम्यगाधीयते यत्र स समाधिरिह स्मृतः
ເມື່ອໃນບ່ອນອື່ນ ກົດແຫ່ງທຳມະອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍອີງຕາມຂອບເຂດຂອງຊາວບ້ານ (ປະເພນີ ແລະຂອບຈຳກັດທີ່ຍອມຮັບ) ນັ້ນໃນຄຳສອນນີ້ເອີ້ນວ່າ ສະມາທິ (samādhi) ແມ່ນການຕັດສິນທາງນິຕິທຳທີ່ຕົກລົງແລ້ວ.
Verse 14
श्रूतेरलभ्यमानो ऽर्थो यस्माद्भाति सचेतनः स आक्षेपो धनिः स्याच्च ध्वनिना व्यज्यते यतः
ຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ສາມາດໄດ້ມາໂດຍກົງຈາກຄໍາທີ່ໄດ້ຍິນ ແຕ່ກັບປາກົດແຈ້ງແກ່ຜູ້ອ່ານຜູ້ມີປັນຍາ—ນີ້ເອີ້ນວ່າ «ອາກເຩປ»; ແລະເອີ້ນວ່າ «ທະນິ» (ຮູບແບບໜຶ່ງຂອງ dhvani) ເນື່ອງຈາກຖືກເປີດເຜີຍໂດຍການຊີ້ນໍາ/ສະແນະ (vyañjanā)។
Verse 15
शब्देनार्थेन यत्रार्थः कृत्वा स्वयमुपार्जनम् प्रतिषेध इवेष्टस्य यो विशेषो ऽभिधित्सया
ໃນກໍລະນີທີ່ຄໍາໜຶ່ງສື່ຄວາມໝາຍຜ່ານຄວາມໝາຍທີ່ກ່າວອອກມາ ແລະເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງເຂົ້າໃຈເອງເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ຕັ້ງໃຈ—ທີ່ນັ້ນ ຄວາມໝາຍທີ່ຕັ້ງໃຈຖືກຮັບຮູ້ດັ່ງກັບມີ “ການຫ້າມ” ຕໍ່ຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນ; ຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນເກີດຈາກເຈດຕະນາຂອງຜູ້ເວົ້າທີ່ຈະຊີ້ບອກຄວາມໝາຍຈໍາເພາະ।
Verse 16
तमाक्षेपं व्रुवन्त्यत्र स्तुतं स्तोत्रमिदं पुनः अधिकारादपेतस्य वस्तुनो ऽन्यस्य या स्तुतिः
ໃນທີ່ນີ້ ບັນດານັກຮູ້ເອີ້ນຮູບແບບນີ້ວ່າ «ອາກເຩປ» (ການຊີ້ນໍາໂດຍການຄັດຄ້ານ/ຕັ້ງປະເດັນ)। ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ «ສະໂຕຕຣະ» (ບົດສັນລະເສີນ): ຄືການສັນລະເສີນທີ່ຫັນໄປຫາສິ່ງອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນຫົວຂໍ້ທີ່ຄວນກ່າວ—ໄປຫາວັດຖຸທີ່ຫຼຸດອອກຈາກຂອບເຂດ (adhikāra)។
Verse 17
यत्रोक्तं गम्यते नार्थस्तत्समानविशेषणं सा समासोकितिरुदिता सङ्क्षेपार्थतया बुधैः
ບ່ອນທີ່ຄວາມໝາຍທີ່ຕັ້ງໃຈບໍ່ຖືກເຂົ້າໃຈຈາກສິ່ງທີ່ເວົ້າອອກຢ່າງຊັດເຈນ ແຕ່ຖືກເຂົ້າໃຈຜ່ານຖ້ອຍຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍທົ່ວໄປຄ້າຍກັນແຕ່ມີການກໍານົດລັກສະນະເພີ່ມ—ນັກປັນຍາກ່າວວ່ານີ້ແມ່ນ «ສະມາໂສກຕິ» ເນື່ອງຈາກມັນສື່ຄວາມໝາຍແບບຫຍໍ້ສັ້ນ।
Verse 18
अपह्नुतिरपह्नुत्य किञ्चिदन्यार्थसूचनम् पर्यायोक्तं यदन्येन प्रकारेनाभिधीयते एषामेकंतमस्येव समाख्या ध्वनिरित्यतः
«ອະປະຫນຸຕິ» (ການປິດບັງ/ປະຕິເສດແບບເສີມ) ແມ່ນສິ່ງທີ່ໂດຍການປະຕິເສດ ໄດ້ຊີ້ນໍາຄວາມໝາຍອື່ນຢ່າງອ້ອມໆ. «ປະຣິຢາໂຢກຕະ» ແມ່ນສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວດ້ວຍວິທີອື່ນ (ຮູບແບບການເວົ້າທົດແທນ). ດັ່ງນັ້ນ ຊື່ «dhvani» ຈຶ່ງໃຊ້ໄດ້ຢ່າງນ້ອຍກັບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດານີ້ ເນື່ອງຈາກມັນເຮັດວຽກຜ່ານການຊີ້ນໍາ/ອີ້ມໃຫ້ເຫັນ।
Frequently Asked Questions
It defines ornaments that simultaneously beautify both wording and meaning, then systematizes six compositional excellences and connects explicit meaning and suggested meaning (dhvani) to poetic effect.
By disciplining speech through propriety, clarity, and ethically resonant praise, it treats aesthetic mastery as a dharmic refinement of mind and communication—supporting right conduct and contemplative discernment.