Adhyaya 338

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे नाटकनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शृङ्गारादिरसनिरूपणम् अग्निर् उवाच अक्षरं परमं ब्रह्म सनातनमजं विभुं वेदान्तेषु वदन्त्येकं चैतन्यं ज्योतिरीश्वरम्

ດັ່ງນີ້ ໃນ Agni Mahāpurāṇa ໃນພາກວ່າດ້ວຍອະລັງກາຣ (ສາດກະວີ) ບົດທີ 337 ຊື່ «ການອະທິບາຍນາດະກະ (ລະຄອນ)» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ ເລີ່ມບົດທີ 338 «ການອະທິບາຍຣະສະ (rasa) ເລີ່ມດ້ວຍ Śṛṅgāra». ອັກນິກ່າວວ່າ: «ອັກສະຣະອັນບໍ່ເສື່ອມ—ພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ—ນິລັນດອນ, ບໍ່ເກີດ, ແຜ່ຊຶມທົ່ວທຸກສິ່ງ—ທີ່ໃນເວດານຕະກ່າວວ່າເປັນອົງດຽວ: ຈິດຮູ້ (caitanya), ແສງສະຫວ່າງ, ພຣະເຈົ້າ»។

Verse 2

आनन्दः सहजस्तस्य व्यज्यते स कदाचन व्यक्तिः सा तस्य चैतन्यचमत्काररसाह्वया

ຄວາມປິຕິອານັນດະຂອງພຣະອົງເປັນສິ່ງມີຢູ່ໂດຍທໍາມະຊາດ; ແລະບາງຄັ້ງມັນຖືກເຜີຍໃຫ້ປາກົດ. ການປາກົດນັ້ນເອີ້ນວ່າ «rasa»—ລົດຊາດທີ່ເກີດຈາກຄວາມອັດສະຈັນແຫ່ງຈິດຮູ້ (caitanya).

Verse 3

आद्यस्तस्य विकारो यः सो ऽहङ्कार इति स्मृतः ततो ऽभिमानस्तत्रेदं समाप्तं भुवनत्रयं

ການປ່ຽນແປງຄັ້ງທໍາອິດຂອງປຣະກຣິຕິ/ຫຼັກການດັ້ງເດີມ ຖືກຈື່ຈໍາວ່າ «ອະຫັງກາຣ» (ຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມ “ຂ້ອຍ”). ຈາກນັ້ນເກີດ «ອະພິມານ» ການຍຶດຕົນ; ແລະໃນນັ້ນ ໂລກສາມພູມທັງໝົດຖືກຮວບຮວມເປັນຈັກກະວານທີ່ປາກົດ.

Verse 4

अभिमानाद्रतिः सा च परिपोषमुपेयुषी व्यभिचार्यादिसामान्यात् शृङ्गार इति गीयते

«ຣະຕິ» (ຄວາມຮັກອັນຫວານຊື່ນ) ທີ່ເກີດຈາກ «ອະພິມານ» ແລະໄດ້ຮັບການຫຼ້ຽງດູຈົນເຕັມທີ່; ເມື່ອມີອາລົມຊົ່ວຄາວ ແລະອື່ນໆ ຮ່ວມກັນໂດຍທົ່ວໄປ ຈຶ່ງຖືກຂັບຮ້ອງວ່າ «ສຣິງຄາຣ» (ຣະສະແຫ່ງຄວາມພິໄລ).

Verse 5

तद्भेदाः काममितरे हास्याद्या अप्यनेकशः स्वस्वस्थादिविशेषोत्थपरिघोषस्वलक्षणाः

ການແບ່ງຍ່ອຍຂອງມັນ ຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ມີຫຼາຍປະການ—ເຊັ່ນ ອື່ນໆ ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «ຫາສະຍະ» (ຄວາມຂຳ) —ແຕ່ລະຢ່າງມີເຄື່ອງໝາຍຈໍາແນກຂອງຕົນ ເກີດຈາກເງື່ອນໄຂພິເສດ ເຊັ່ນ ສະພາບໃຈຂອງຕົນ ແລະປາກົດຜ່ານສຽງຮ້ອງອັນແຕກຕ່າງ.

Verse 6

सत्त्वादिगुणसन्तानाज्जायन्ते परमात्मनः रागाद्भवति शृङ्गारो रौद्रस्तैक्ष्णात् प्रजायते

ຈາກສາຍຕໍ່ເນື່ອງຂອງຄຸນະ ເລີ່ມດ້ວຍ «ສັດຕະວະ» ເກີດສະພາບຣະສະທີ່ອີງຢູ່ໃນພຣະອາຕະມັນສູງສຸດ. ຈາກ «ຣາກະ» (ຄວາມຫຼົງໄຫຼ) ເກີດ «ສຣິງຄາຣ»; ແລະຈາກ «ໄຕກສະນະ» (ຄວາມແຫຼມຄົມ/ຄວາມຮຸນແຮງ) ເກີດ «ຣາວດຣະ» ຣະສະ.

Verse 7

वीरो ऽवष्टम्भजः सङ्कोचभूर्वीभत्स इष्यते शृङ्गाराज्ज्यायते हासो रौद्रात्तु करुणो रसः

«ວີຣະ» (ຄວາມກ້າຫານ) ຖືກເຫັນວ່າເກີດຈາກ «ອະວັດຖັມພະ» (ຄວາມໝັ້ນໃຈແລະການຢືນຢັນ). «ວີພັດສະ» (ຄວາມຂະຍະຂະຍອມ) ກ່າວວ່າມີຖານຢູ່ໃນ «ສັງໂກຈະ» (ຄວາມຫົວຫຍໍ້/ການຫຼີກຫນີ). «ຫາສະຍະ» (ຄວາມຂຳ) ເກີດຕໍ່ຈາກ «ສຣິງຄາຣ»; ແລະ «ກະຣຸນະ» (ຄວາມເສົ້າສົງສານ) ເກີດຈາກ «ຣາວດຣະ» (ຄວາມໂກດ).

Verse 8

वीराच्चाद्भुतनिष्पत्तिः स्याद्वीभत्साद्भयानकः शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः

ຈາກຣະສະ ວີຣະ (ຄວາມກ້າຫານ) ເກີດຣະສະ ອັດພູຕະ (ອັດສະຈັນ). ຈາກຣະສະ ວີພັດສະ (ນ່າຂະຍະ) ເກີດຣະສະ ພະຍານະກະ (ນ່າຢ້ານ). ແລະ ສຣິງຄາຣະ, ຮາສະຍະ, ກະຣຸນາ, ເຣາທຣະ, ວີຣະ, ພະຍານະກະ ກໍ່ຖືກນັບເປັນຣະສະຫຼັກເຊັ່ນກັນ.

Verse 9

वीभत्साद्भुतशान्ताख्याः स्वभावाच्चतुरो रसाः लक्ष्मीरिव विना त्यागान्न वाणी भाति नीरसा

ດ້ວຍສະພາບແທ້ຂອງມັນ ມີຣະສະ 4 ຢ່າງທີ່ຖືກຮັບຮູ້ເປັນພິເສດ—ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວີພັດສະ (ນ່າຂະຍະ), ອັດພູຕະ (ອັດສະຈັນ), ແລະ ຊານຕະ (ສະງົບ) (ພ້ອມອີກຫນຶ່ງຕາມປະເພນີ). ເຫມືອນພຣະລັກສະມີ ບໍ່ສ່ອງສະຫວ່າງຫາກຂາດການໃຫ້, ຄໍາກະວີກໍບໍ່ສ່ອງສະຫວ່າງຫາກຂາດຣະສະ—ກາຍເປັນຈືດຊືດ.

Verse 10

अपारे काव्यसंसारे कविरेव प्रजापतिः यथा वै रोचते विश्वं तथेदं परिवर्तते

ໃນໂລກແຫ່ງກະວີອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ກະວີກອນແຕ່ຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນເປັນດັ່ງ ປຣະຊາປະຕິ (ຜູ້ສ້າງ). ເພາະວ່າ ໂລກທັງປວງປາກົດນ່າພໍໃຈແກ່ລາວແນວໃດ ໂລກກະວີນີ້ກໍຖືກປັບປ່ຽນແລະປັ້ນແຕ່ງຕາມນັ້ນ.

Verse 11

शृङ्गारी चेत् कविः काव्ये जातं रसमयं जगत् स चेत् कविर्वीतरागो नीरसं व्यक्तमेव तत्

ຖ້າກະວີກອນໃນກະວີມີ ສຣິງຄາຣະ (ອາລົມຮັກ) ໂລກທັງປວງໃນບົດກະວີຈະເກີດເປັນໂລກທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຣະສະ. ແຕ່ຖ້າກະວີກອນນັ້ນເປັນ ວີຕະຣາກະ (ປາສະຈາກຕັນຫາ) ໂລກກະວີນັ້ນກໍຈະປາກົດຊັດວ່າ ບໍ່ມີຣະສະ—ຈືດຊືດ.

Verse 12

न भावहीनो ऽस्ति रसो न भावो रसवर्जितः भावयन्ति रसानेभिर्भाव्यन्ते च रसा इति

ບໍ່ມີຣະສະໃດທີ່ຂາດ ພາວະ (ອາລົມ) ແລະບໍ່ມີພາວະໃດທີ່ຂາດຣະສະ. ພາວະທັງຫຼາຍກໍ່ໃຫ້ເກີດຣະສະຜ່ານສິ່ງເຫຼົ່ານີ້, ແລະຣະສະກໍຖືກເຮັດໃຫ້ປາກົດໃຫ້ຮູ້ສຶກຜ່ານພາວະ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະທີ່ກ່າວໄວ້.

Verse 13

स्थायिनो ऽष्टौ रतिमुखाः स्तम्भाद्या व्यभिचारिणः मनो ऽनुकूले ऽनुभवः सुखस्य रतिरिष्यते

ມີອາລົມທີ່ຕັ້ງຢູ່ຖາວອນ (sthāyin) 8 ປະການ ເລີ່ມຈາກ rati (ຄວາມຮັກ/ຄວາມປິຕິ). ອາລົມຊົ່ວຄາວ (vyabhicārin) ເລີ່ມຈາກ stambha (ອຶ້ງຕື່ນ/ຕື່ນຕະລຶງ). ເມື່ອໃຈເປັນມິດ ການຮູ້ສຶກສຸກຖືກເອີ້ນວ່າ rati.

Verse 14

हर्षादिभिश् च मनसो विकाशो हास उच्यते चित्रादिदर्शनाच्चेतोवैक्लव्यं ब्रुवते भयम्

ການເປີດບານຂອງໃຈ ອັນເກີດຈາກ harsa (ຄວາມຍິນດີ) ແລະເຫດອື່ນໆ ເອີ້ນວ່າ hāsa (ຫົວເຮາະ). ຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງຈິດ ຈາກການເຫັນສິ່ງແປກປະຫຼາດ ເອີ້ນວ່າ bhaya (ຄວາມຢ້ານ).

Verse 15

जुगुप्सा च पदार्थानां निन्दा दौर्भाग्यवाहिनां विस्मयो ऽतिशयेनार्थदर्शनाच्चित्तविस्तृतिः

jugupsā (ຄວາມຂະຍະ/ຮັງກຽດ) ແມ່ນການຕ້ານທານຕໍ່ສິ່ງຂອງ. nindā (ການຕຳນິ) ແມ່ນຕໍ່ຜູ້ນຳພາຄວາມອັບມົງຄົນ. vismaya (ຄວາມພິສົດອັດສະຈັນ) ເກີດຈາກການເຫັນຄວາມໝາຍຫຼືສິ່ງທີ່ເຫນືອປົກກະຕິ ແລະເປັນການຂະຫຍາຍຂອງໃຈ.

Verse 16

अष्टौ स्तम्भादयः सत्त्वाद्रजसस्तमसः परम् स्तम्भश्चेष्टाप्रतीघातो भयरागाद्युपाहितः

ມີສະພາບ 8 ປະການ ເລີ່ມຈາກ stambha (ອຶ້ງຕື່ນ/ຕິດຂັດ) ອັນເກີດຈາກ guṇa ຄື sattva, rajas, tamas. stambha ແມ່ນການຂັດຂວາງການເຄື່ອນໄຫວ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຢ້ານ, ຄວາມຕິດໃຈ (rāga) ແລະອື່ນໆ.

Verse 17

श्रमरागाद्युपेतान्तःक्षोभजन्म वपुर्जलं स्वेदो हर्षादिभिर्देहोच्छासो ऽन्तःपुलकोद्गमः

sveda (ເຫື່ອ) ແມ່ນນ້ຳຂອງຮ່າງກາຍ ເກີດຈາກຄວາມວຸ້ນວາຍພາຍໃນ ທີ່ມີຄວາມເມື່ອຍລ້າ, rāga (ຄວາມຕິດໃຈ) ແລະອື່ນໆ ປະກອບ. ແລະຈາກ harṣa (ຄວາມຍິນດີ) ແລະຄ້າຍຄື ກໍເກີດຄວາມຮື້ນເຮືອງຂອງກາຍ—ການຜຸດຂຶ້ນພາຍໃນຂອງ pūlaka (ຂົນລຸກ).

Verse 18

हर्षादिजन्मवाक्सङ्गः स्वरभेदो भयादिभिः मनोवैक्लव्यमिच्छन्ति शोकमिष्टक्षयादिभिः

ເຂົາເຈົ້າຮັບຮູ້ວ່າ ການເວົ້າຖືກຂັດຂວາງ ຫຼື ເວົ້າຕິດຂັດ ເກີດຈາກຄວາມຍິນດີ ແລະ ອາລົມທີ່ຄ້າຍກັນ; ການປ່ຽນແປງນ້ຳສຽງ ເກີດຈາກຄວາມຢ້ານກົວ ແລະ ສະພາບຄ້າຍຄື; ແລະ ຄວາມວຸ້ນວາຍທາງໃຈ ເກີດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ ການສູນເສຍສິ່ງທີ່ຮັກ ແລະ ອື່ນໆ.

Verse 19

क्रोधस्तैक्ष्णप्रबोधश् च प्रतिकूलानुकारिणि पुरुषार्थसमाप्त्यार्थो यः स उत्साह उच्यते

ຄວາມພາກພຽນທີ່ມີເປົ້າໝາຍ ມີຄວາມແຮງກ້າດຸດັນ ແລະ ຄວາມຕື່ນຮູ້ອັນແຫຼມຄົມ ທີ່ຍັງຄົງຢູ່ແມ່ນໃນທ່າມກາງສະພາບທີ່ຂັດຂວາງ ຫຼື ຕໍ່ຕ້ານ ແລະ ມຸ່ງໝາຍເພື່ອສຳເລັດເປົ້າໝາຍແຫ່ງຊີວິດມະນຸດ ນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ «ອຸດສາຫະ» (utsāha).

Verse 20

चित्तक्षोभभवोत्तम्भो वेपथुः परिकीर्तितः वैवर्ण्यञ्च विषादादिजन्मा कान्तिविपर्ययः

«ເວປະທຸ» (vepathu) ຖືກອະທິບາຍວ່າ ເປັນຄວາມແຂງຕຶງ ຫຼື ການກະຕຸກກະຕັກຄ້າຍການຊັກ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມຫວັ່ນໄຫວຂອງຈິດ. ສ່ວນການປ່ຽນສີ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມຫົວໃຈຫມອງ ແລະ ອື່ນໆ ແມ່ນການຜິດປົກກະຕິຂອງສີຜິວແລະຄວາມສະຫວ່າງກາຍ (kānti).

Verse 21

दुःखानन्दादिजन्नेत्रजलमश्रु च विश्रुतम् इन्द्रयाणामस्तमयः प्रलयो लङ्घनादिभिः

ຄຳທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີວ່າ «ອັສຣຸ» (aśru) ແມ່ນນ້ຳຕາ ເປັນນ້ຳຈາກດວງຕາທີ່ເກີດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ ຄວາມຍິນດີ ແລະ ອື່ນໆ. «ປຣະລະຍະ» (pralaya) ແມ່ນການຕົກດັບຂອງອິນທຣີຍະ ຫຼື ການຢຸດການຮັບຮູ້ ເກີດຈາກການອົດອາຫານ ແລະ ປັດໃຈຄ້າຍຄືກັນ.

Verse 22

वैराग्यादिर्मनःखेदो निर्वेद इति कथ्यते मनःपीडादिजन्मा च सादो ग्लानिः शरीरगा

ຄວາມເຫນື່ອຍລ້າຂອງໃຈ ທີ່ເລີ່ມຈາກຄວາມຄາຍຄວາມຍຶດຕິດ (vairāgya) ແລະ ອື່ນໆ ເອີ້ນວ່າ «ນິຣເວດ» (nirveda). ແລະ ສະພາບທີ່ເອີ້ນວ່າ «ສາດ» (sāda) ທີ່ເກີດຈາກການທຸກທໍລະມານທາງໃຈ ແລະ ອື່ນໆ ປາກົດເປັນ «ກລານິ» (glāni) ຄືຄວາມອ່ອນເພຍທາງກາຍທີ່ແຜ່ໄປທົ່ວຮ່າງ.

Verse 23

शङ्कानिष्टागमोत्प्रेक्षा स्यादसूया च मत्सरः मदिराद्युपयोगोत्थं मनःसंमोहनं मदः

ຄວາມສົງໄສ, ການຄາດຄະເນວ່າສິ່ງທີ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາຈະມາ, ແລະການສັນນິດານທາງຮ້າຍ—ເຫຼົ່ານີ້ເປັນ asūyā (ອິດສາ) ແລະ matsara (ຫຶງຫວງ/ອິດສາຮ້າຍ). mada (ຄວາມເມົາ) ແມ່ນຄວາມມືດມົນຂອງໃຈ ທີ່ເກີດຈາກການໃຊ້ເຫຼົ້າ ແລະສິ່ງຄ້າຍຄືກັນ.

Verse 24

क्रियातिशयजन्मान्तःशरीरोत्थक्लमः श्रमः शृङ्गारादिक्रियाद्वेषश्चित्तस्यालस्यमुच्यते

śrama (ຄວາມເມື່ອຍລ້າ) ແມ່ນຄວາມອ່ອນເພຍຂອງຮ່າງກາຍ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກພາຍໃນ ເນື່ອງຈາກການກະທຳເກີນຄວາມພອດ. ālasyam (ຄວາມຂີ້ຄ້ານ) ກ່າວວ່າເປັນຄວາມຮັງເກຍດຂອງໃຈຕໍ່ການກະທຳ—ເຊັ່ນ ກິດຈະກຳທີ່ກ່ຽວກັບ śṛṅgāra (ຄວາມຮັກ/ສຸນທຣະລົດ) ແລະອື່ນໆ.

Verse 25

भयरागाद्युपस्थित इति ख दैन्यं सत्त्वादपभ्रंशश्चिन्तार्थपरिभावनं इतिकर्तव्यतोपायाद्रशनं मोह उच्यते

ເມື່ອຄວາມຢ້ານກົວ, ຄວາມຕິດພັນ (rāga) ແລະອື່ນໆ ເກີດຂຶ້ນ ຈະມີຄວາມຫົວໃຈຕົກຕ່ຳ (dainya) ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງຈິດ (sattva) ຖອຍຫຼັງ. ມີການຄິດວົນຢູ່ກັບເລື່ອງທີ່ກັງວົນ ແລະບໍ່ເຫັນວ່າຄວນເຮັດຫຍັງ ຫຼືວິທີການເຮັດ—ນີ້ເອີ້ນວ່າ moha (ຄວາມຫຼົງ).

Verse 26

स्मृतिः स्यादनुभूतस्य वस्तुनः प्रतिविम्बनं मतिरर्थपरिच्छेदस्तत्त्वज्ञानोपनायितः

smṛti (ຄວາມຈື່) ແມ່ນການສະທ້ອນຄືນຂອງວັດຖຸທີ່ເຄີຍປະສົບ. mati (ຄວາມເຂົ້າໃຈ) ແມ່ນການຈັບຄວາມໝາຍຢ່າງແນ່ນອນ ອັນນຳໄປສູ່ຄວາມຮູ້ແທ້ (tattva-jñāna).

Verse 27

व्रीडानुरागादिभवः सङ्कोचः कोपि चेतसः भवेच्चपलातास्थैर्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता

saṅkoca (ການຫົດຕົວ/ຖອຍຫຼັງ) ແມ່ນການຫົດຄັບພິເສດຂອງໃຈ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມອາຍ, ຄວາມຮັກພໍໃຈ ແລະອື່ນໆ. capalatā (ຄວາມວອກແວກ) ແມ່ນຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງ, ແລະ harṣa (ຄວາມປິຕິ) ແມ່ນຄວາມຜ່ອງໃສຍິນດີຂອງໃຈ.

Verse 28

आवेशश् च प्रतीकारः शयो वैधुर्यमात्मनः कर्तव्ये प्रतिभाभ्रंशो जडतेत्यभिधीयते

ອາການຖືກຄອບງຳຄ້າຍການສິງ, ການຕ້ານທານ, ການນອນຫຼາຍເກີນ, ຄວາມບົກພ່ອງໃນຄວາມສາມາດຂອງຕົນ, ແລະ—ເມື່ອຕ້ອງກະທຳ—ການເສຍຄວາມລິເລີ່ມແລະການພິຈາລະນາ: ນີ້ແມ່ນອາການທີ່ເອີ້ນວ່າ «jaḍatā» (ຄວາມທຶບທື່/ມືດມົນທາງໃຈ)។

Verse 29

इष्टप्राप्तेरूपचितः सम्पदाभ्युदयो धृतिः गर्वाः परेष्ववज्ञानमात्मन्युत्कर्षभावना

ຈາກການໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເກີດການສະສົມຜົນປະໂຫຍດ; ຈາກຄວາມຮັ່ງມີ ເກີດການຍົກສະຖານະ; ຈາກຄວາມອົດທົນໝັ້ນຄົງ ເກີດຄວາມຫຍິ່ງຍໂສ; ຈາກຄວາມຫຍິ່ງຍໂສ ເກີດການດູໝິ່ນຜູ້ອື່ນ ແລະຄວາມຫຼົງວ່າຕົນເອງເຫນືອກວ່າ.

Verse 30

भवेद्विषादो दैवादेर्विघातो ऽभीष्टवस्तुनि औत्सुक्यमीप्सिताप्राप्तेर्वाञ्छया तरला स्थितिः

«viṣāda» (ຄວາມຫົວໃຈຫມອງ/ທໍ້ໃຈ) ເກີດເມື່ອໂດຍຊະຕາກຳແລະອື່ນໆ ມີການຂັດຂວາງຕໍ່ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ. «autsukya» (ຄວາມຢາກຢ່າງກະສັບກະສ່າຍ) ແມ່ນສະພາບບໍ່ໝັ້ນຄົງທີ່ເກີດຈາກຄວາມປາດຖະໜາ ເມື່ອຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ຫວັງ.

Verse 31

चित्तेन्द्रियाणां स्तैमित्यमपस्मारो ऽचला स्थितिः युद्धे बाधादिभीस्त्रासो वीप्सा चित्तचमत्कृतिः

ຄວາມຊາງົດຂອງຈິດແລະອິນຊີ, «apasmāra» (ລົມຊັກ), ການນິ່ງແຂງບໍ່ເຄື່ອນ; ຄວາມຢ້ານໃນສົງຄາມເນື່ອງຈາກອຸປະສັກແລະອື່ນໆ; ຄວາມຂະຍະຂະຍອມຊ້ຳໆ; ແລະຄວາມພິລຶກພິລັນອັນທຳໃຫ້ຈິດຕະລຶງ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນອາການ/ສະພາບທີ່ຖືກກ່າວເຖິງ.

Verse 32

क्रोधस्याप्रशमो ऽमर्षः प्रबोधश्चेतनोदयः अवहित्थं भवेद्गुप्तिरिङ्गिताकारगोचरा

ຄວາມໂກດທີ່ບໍ່ສົງບົບ, ຄວາມຂັດໃຈບໍ່ຍອມ (amārṣa), ການຕື່ນຕົວກະທັນຫັນ, ແລະການເກີດຂຶ້ນຂອງສະຕິຮູ້ (ຄວາມກະພື້ນໃນໃຈ)—ເຫຼົ່ານີ້ເປັນການອຳພາງ/ປິດບັງ. ສ່ວນການປິດບັງແທ້ ພຶງອະນຸມານໄດ້ຈາກທ່າທາງ ແລະອາການພາຍນອກ.

Verse 33

रोषतो गुरुवाग्दण्डपारुष्यं विदुरुग्रतां ऊहो वितर्कःस्याद्व्याधिर्मनोवपुरवग्रहः

ຈາກຄວາມໂກດ ເກີດຄວາມຫຍາບຄາຍ—ຄໍາເວົ້າຮຸນແຮງ ແລະ ການຕີລົງໂທດ; ນັກປັນຍາຮູ້ວ່ານັ້ນແມ່ນຄວາມດຸຮ້າຍ. ຈາກນັ້ນຍັງເກີດການຄາດຄະເນ ແລະ ການຄິດກັງວົນເກີນ; ແລະ ໂລກໄພເກີດເປັນການລົບກວນ ແລະ ທຸກຂ໌ທັງຈິດແລະກາຍ।

Verse 34

अनिबद्धप्रलापादिरुन्मादो मदनादिभिः तत्त्वज्ञानादिना चेतःकषायो परमः शमः

ຄວາມບ້າ (unmāda) ທີ່ເລີ່ມຈາກການເວົ້າບໍ່ເປັນລະບຽບ ແລະ ບໍ່ມີການຄວບຄຸມ ເກີດຈາກ Kāma (ຕັນຫາ/ຄວາມປາຖະໜາ) ແລະ ອື່ນໆທຳນອງນັ້ນ; ແຕ່ śama ອັນສູງສຸດ ແມ່ນການຊໍາລະຄວາມເສົ້າໝອງຂອງຈິດ ໂດຍ tattva-jñāna (ຄວາມຮູ້ແທ້) ແລະ ວິໄນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ।

Verse 35

कविभिर्योजनीया वै भावाः काव्यादिके रसाः विभाव्यते हि रत्यादिर्यत्र येन विभाव्यते

ໃນກະວີ ແລະ ບົດປະພັນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ນັກກະວີພຶງນໍາ bhāva ແລະ rasa ມາໃຊ້ແທ້; ເພາະໃນຜົນງານນັ້ນ rati (ຄວາມຮັກ) ແລະ ອາລົມອື່ນໆ ຖືກເຮັດໃຫ້ປາກົດ—ທີ່ນັ້ນ ໂດຍວິທີໃດກໍຕາມ ທີ່ເຮັດໃຫ້ປາກົດ।

Verse 36

विभावो नाम सद्वेधालम्बनोद्दीपनात्मकः रत्यादिभाववर्गो ऽयं यमाजीव्योपजायते

Vibhāva ຖືກເອີ້ນຊື່ນີ້ ເພາະມີສອງປະເພດ—ālambana (ຕົວຮອງຮັບ/ຖານຮອງ) ແລະ uddīpana (ຕົວກະຕຸ້ນ)। ກຸ່ມອາລົມທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ rati (ຄວາມຮັກ) ນີ້ ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຖານຮອງທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງມັນ (ບຸກຄົນ ຫຼື ວັດຖຸທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ)។

Verse 37

आलम्बनविभावो ऽसौ नायकादिभवस् तथा धीरोदात्तो धीरोद्धतः स्याद्धीरललितस् तथा

ນີ້ເອີ້ນວ່າ ālambana-vibhāva (ຕົວກໍານົດທີ່ເປັນຖານຮອງ) ເກີດຈາກ nāyaka (ພະເອກ/ວິລະບຸລຸດ) ແລະ ອື່ນໆທຳນອງນັ້ນ; ແລະ nāyaka ຖືກແບ່ງເປັນ dhīrodātta, dhīroddhata ແລະ dhīralalita ດ້ວຍ।

Verse 38

धीरप्रशान्त इत्य् एवं चतुर्धा नायकः स्मृतः अनुकूलो दक्षिणश् च शठो धृष्टः प्रवर्तितः

ດັ່ງນັ້ນ ນາຍະກະ (nāyaka) ຖືກຈື່ຈຳຕາມປະເພນີວ່າມີຫຼາຍປະເພດ: (1) dhīra-praśānta ມັ່ນຄົງແລະສະຫງົບ, (2) anukūla ເຂົ້າກັນງ່າຍ, (3) dakṣiṇa ສຸພາບແລະຮູ້ການ, (4) śaṭha ມີເລ່ຫຼ່ຽມ, (5) dhṛṣṭa ກ້າຫານ—ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ຖືກວາງໄວ້ໃນຂົນທຳນຽມນາດະກະສາດຣາ।

Verse 39

पीठमर्दो विटश् चैव विदूषक इति त्रयः शृङ्गारे नर्मसचिवा नायकस्यानुनायकाः

ໃນຣະສະແຫ່ງຄວາມຮັກ (śṛṅgāra) ມີສາມຄົນ—pīṭhamarda, viṭa, ແລະ vidūṣaka—ເປັນ narma-sachiva ຜູ້ຊ່ວຍດ້ວຍຄວາມຫຼິ້ນຫົວ ແລະເປັນ anunāyaka ຄູ່ຄອງຮອງຂອງນາຍະກະ।

Verse 40

पीठमर्दः सम्बलकः श्रीमांस्तद्वेशजो विटः विदूषको वैहसिकस्त्वष्टनायकनायिकाः

ປະເພດຕົວລະຄອນມີ: pīṭhamarda (ຜູ້ຕິດຕາມ/ຜູ້ອາໄສນາຍະກະ), sambalaka (ຜູ້ຈັດຫາເສບຽງ), śrīmān (ທ່ານຜູ້ຮັ່ງມີ), viṭa ຜູ້ເກີດຈາກຮູບແບບເມືອງນັ້ນ, vidūṣaka (ຕົວຕະຫຼົກ), ແລະ vaihāsika (ຕົວຕະຫຼົກຂຳຂັນ); ອີກທັງຍັງມີປະເພດ nāyaka ແລະ nāyikā ຈຳນວນແປດດ້ວຍ।

Verse 41

स्वकीया परकीया च पुनर्भूरिति कौशिकाः सामान्या न पुनर्भूरिरित्याद्या बहुभेदतः

ບັນດາຄູຊິກະ (Kauśika) ອະທິບາຍການແບ່ງຍ່ອຍຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ‘ເມຍຂອງຕົນ’ (svakīyā), ‘ເມຍຂອງຄົນອື່ນ’ (parakīyā), ‘ຍິງທີ່ແຕ່ງງານໃໝ່’ (punarbhū), ‘ຍິງທົ່ວໄປ’ (sāmānyā), ‘ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນ punarbhū’ (na punarbhū) ແລະອື່ນໆ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍວິທີ।

Verse 42

उद्दिपनविभावास्ते संस्कारैर् विविधैः स्थितैः आलम्बनविभावेषु भावानुद्वीपयन्ति ये

ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອີ້ນວ່າ uddīpana-vibhāva ແມ່ນປັດໃຈທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍສັງການ/ຮອຍປະທັບໃຈຫຼາຍປະການ; ເມື່ອສຳພັນກັບ ālambana-vibhāva (ຕົວຮອງຫຼັກ) ກໍຈະຈຸດໄຟ ແລະເພີ່ມພູນ bhāva (ອາລົມ) ໃຫ້ແຮງຂຶ້ນ।

Verse 43

चतुःषष्टिकला द्वेधा कर्माद्यैर् गीतिकादिभिः कुहकं स्मृतिरप्येषां प्रायो हासोपहारकः

ສິລະປະ 64 ປະການມີສອງປະເພດ: ປະເພດທີ່ເລີ່ມຈາກວຽກຝີມືແລະການປະຕິບັດ (karman) ແລະປະເພດທີ່ເລີ່ມຈາກດົນຕີແລະການສະແດງ (gītikā ແລະອື່ນໆ). «kuhaka» ໃນນັ້ນ ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ໂດຍຫຼາຍແມ່ນເພື່ອຄວາມບັນເທີງແລະການຫຼິ້ນສົນຸກ.

Verse 44

आलम्बनविभावस्य भावैर् उद्बुद्धसंस्कृतैः मनोवाग्बुद्धिवपुषां स्मृतीछाद्वेषयत्नतः

ໂດຍບັນດາ bhāva ທີ່ຖືກປຸກໃຫ້ຕື່ນ ແລະຂັດເກົາໃຫ້ປະນີດ, ālambana-vibhāva ຖືກນຳໃຫ້ປາກົດ—ກະທົບຕໍ່ໃຈ, ຄຳເວົ້າ, ປັນຍາ ແລະກາຍ—ໂດຍການດຳເນີນຢ່າງຈົ່ງໃຈຂອງການລະລຶກ, ການປິດບັງ, ຄວາມຕ້ານທານ, ແລະຄວາມພະຍາຍາມ.

Verse 45

आरम्भ एव विदुषामनुभाव इति स्मृतः स चानुभूयते चात्र भवत्युत निरुच्यते

ການເລີ່ມຕົ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ (ຂອງການປະພັນ) ຖືກນັກຮູ້ຈື່ຈຳວ່າເປັນ «anubhāva»—ຜົນທີ່ປາກົດ. ແລະໃນທີ່ນີ້ມັນກໍຖືກປະສົບຮູ້ສຶກ, ມັນເກີດຂຶ້ນຈິງ, ແລະຖືກອະທິບາຍຕາມນັ້ນ.

Verse 46

मनोव्यापारभूयिष्ठो मन आरम्भ उच्यते द्विविधः पौरुषस्त्रैण ईदृशो ऽपि प्रसिध्यति

ສະພາບທີ່ກິດຈະກຳທາງໃຈເດັ່ນກວ່າສິ່ງອື່ນ ເອີ້ນວ່າ «ārambha» ຂອງໃຈ. ມັນມີສອງປະເພດ—ຊາຍ ແລະ ຍິງ—ແລະໃນການປະຕິບັດກໍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າມີລັກສະນະແບບນີ້.

Verse 47

शोभा विलासो माधुर्यं स्थैर्यं गाम्भीर्यमेव च ललितञ्च तथौदार्यन्तेजो ऽष्टाविति पौरुषाः

ຄວາມງາມ (śobhā), ຄວາມພິໄລແລະການຫຼິ້ນຢ່າງອ່ອນຊ້ອຍ (vilāsa), ຄວາມຫວານລະມຸນ (mādhurya), ຄວາມໝັ້ນຄົງ (sthairya), ຄວາມເລິກຊຶ້ງ (gāmbhīrya), ຄວາມລະອຽດອ່ອນງາມ (lalita), ຄວາມໃຈກວ້າງ/ໃຈດີ (audārya), ແລະ tejas—ລັດສະຫມີແຫ່ງພະລັງ (tejas): ທັງແປດນີ້ເອີ້ນວ່າ pauruṣa ຄຸນຄ່າແຫ່ງຄວາມເປັນຊາຍຜູ້ກ້າ.

Verse 48

नीचनिन्दोत्तमस्पर्धा शौर्यं दाक्षादिकारणं मनोधर्मे भवेच्छोभा शोभते भवनं यथा

ການຕຳນິຄົນຕ່ຳ, ການແຂ່ງຂັນກັບຜູ້ດີເລີດ, ຄວາມກ້າຫານ, ແລະເຫດປັດໃຈເລີ່ມຈາກຄວາມຊຳນານ—ເມື່ອມີເປັນທ່າທີໃນໃຈ ມັນກາຍເປັນເຄື່ອງປະດັບໃນການສະແດງ, ເຫມືອນເຮືອນທີ່ປະດັບດີຍ່ອມງາມຕາ।

Verse 49

भावो हावश् च हेला च शोभा कान्तिस्तथैव च दीप्तिर्माधुर्यशौर्ये च प्रागल्भ्यं स्यादुदारता

ພາວະ (ອາລົມທີ່ສະແດງອອກ), ຮາວະ (ທ່າທາງແຫ່ງຄວາມຮັກ), ເຮລາ (ການຢອກຢ້ານຢ່າງຫຼິ້ນ), ໂສພາ (ຄວາມງາມ), ການຕິ (ລັດສະໝີ), ດີບຕິ (ຄວາມສະຫວ່າງໄສ), ມາທຸຣະຍະ (ຄວາມຫວານ), ເຊົາຣະຍະ (ຄວາມກ້າຫານ), ປຣາກັລພະຍະ (ຄວາມກ້າຢ່າງໝັ້ນໃຈ), ແລະ ອຸດາຣະຕາ (ຄວາມສູງສົ່ງ) — ເປັນຄຸນລັກສະນະກຳນົດທີ່ຮັບຮູ້ກັນ।

Verse 50

स्थैर्यं गम्भीरता स्त्रीणां विभावा द्वादशेरिताः भावो विलासो हावःस्याद्भावः किञ्चिच्च हर्षजः

ສຳລັບແມ່ຍິງ ຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະ ຄວາມຂຶ້ນຂັ້ນຫນັກແນ່ນ (ຄວາມລຶກຊຶ້ງ) ຖືກປະກາດໄວ້ໃນບັນດາວິພາວະ 12 ປະການ. ຈາກນັ້ນເກີດພາວະ; ການປາກົດຢ່າງຫຼິ້ນໆ ເອີ້ນວ່າ ວິລາສະ, ແລະການສະແດງແບບຢອກຢ້ານ ເອີ້ນວ່າ ຮາວະ. ພາວະອາດຈະບາງໆ ແລະອາດເກີດຈາກຄວາມຍິນດີໄດ້ດ້ວຍ।

Verse 51

वाचो युक्तिर्भवेद्वागारम्भो द्वादश एव सः तत्राभाषणमालापः प्रलापो वचनं वहु

ຍຸກຕິ (ການຈັດວາງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ) ຂອງວາຈາ ເອີ້ນວ່າ «ວາກາຣັມພະ» (ການເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ) ແລະມີ 12 ປະເພດ. ໃນນັ້ນມີ: ອະພາສະນະ (ບໍ່ເວົ້າ), ອາລາປະ (ສົນທະນາທົ່ວໄປ), ປຣະລາປະ (ພູດຈາບໍ່ເປັນລຳດັບ), ແລະ ບະຫຸວະຈະນະ (ເວົ້າຫຼາຍ).

Verse 52

विलापो दुःखवचनमनुलापो ऽसकृद्वचः संलाप उक्तप्रत्युक्तमपलापो ऽन्यथावचः

«ວິລາປະ» ແມ່ນຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວຄວາມໂສກ; «ອະນຸລາປະ» ແມ່ນການເວົ້າຊ້ຳໆ; «ສຳລາປະ» ແມ່ນບົດສົນທະນາທີ່ມີຄຳກ່າວແລະຄຳຕອບ; ແລະ «ອະປະລາປະ» ແມ່ນການເວົ້າຜິດໄປ—ຄືຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງ ຫຼື ຫຼີກລ້ຽງ।

Verse 53

वार्ताप्रयाणं सन्देशो निर्देशः प्रतिपादनम् तत्त्वदेशो ऽतिदेशो ऽयमपदेशो ऽन्यवर्णनम्

«ວາຣຕາ-ປຣະຍານ» (ນິທານກ່ຽວກັບການອອກເດີນທາງ/ຈາກໄປ), «ສັນເທສ» (ຂໍ້ຄວາມ), «ນິຣເທສ» (ຄໍາຊີ້ນໍາໂດຍກົງ), «ປຣະຕິປາດນ» (ການອະທິບາຍຢ່າງເປັນລະບົບ), «ຕັດຕະວະເທສ» (ການສອນຫຼັກທຳອັນແທ້), «ອະຕິເທສ» (ຊີ້ນໍາໂດຍຂະຫຍາຍ/ອຸປະມາ), «ອະປະເທສ» (ຕັກເຕືອນໂດຍອ້າງອຸປະມາ), ແລະ «ອັນຍະ-ວັນນະນາ» (ການພັນນາສິ່ງອື່ນ)—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຮູບແບບການນໍາສະເໜີທີ່ຍອມຮັບກັນ।

Verse 54

उपदेशश् च शिक्षावाक् व्याजोक्तिर्व्यपदेशकः बोधाय एष व्यापारःसुबुद्ध्यारम्भ इष्यते तस्य भेदास्त्रयस्ते च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः

«ອຸປະເທສ» (ການສອນແນະນໍາ), «ສິກສາ-ວາກ» (ຖ້ອຍຄໍາສອນ), «ວະຍາໂຊກຕິ» (ຖ້ອຍຄໍາອ້ອມໆ/ອ້າງອີງ), ແລະ «ວະຍະປະເທສະກະ» (ການຕັ້ງຊື່ຊີ້ນໍາ)—ກິດຈະການແຫ່ງວາຈານີ້ ຖືກຍອມຮັບວ່າເປັນເຄື່ອງກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະເປີດຕົ້ນປັນຍາອັນດີ. ການແບ່ງຂອງມັນກ່າວວ່າມີສາມ: «ຣີຕິ» (ສະໄຕລ໌), «ວຶດຕິ» (ວິທີຖ້ອຍຄໍາ), ແລະ «ປຣະວຶດຕິ» (ການນໍາໃຊ້ຕາມບໍລິບົດ/ຂອບເຂດ).