Adhyaya 245
Chapter 245 — रत्नपरीक्षा (Examination of Gems)
ພຣະອັກນິຊີ້ແນະຫຼັກສູດ «ຣັດນະປະຣີກສາ» ວິຊາກວດສອບແກ້ວມະນີສໍາລັບກະສັດ ໂດຍການປະດັບເປັນທັງເຄື່ອງໝາຍອຳນາດ ແລະວັດທະນະທໍາວັດຖຸທີ່ຕ້ອງຄວບຄຸມ. ບົດນີ້ລຽນລາຍຊື່ແກ້ວມະນີແລະສານສຳຄັນ—ເພັດ, ມະຣົກກະຕ, ທັບທິມ, ໄຂ່ມຸກ, ໄນລາ, ຕາແມວ, ຈັນທະມະນີ, ສຸຣິຍະມະນີ, ຄຣິສຕັນ ແລະຫີນ/ວັດຖຸອິນຊີ-ແຮ່ອື່ນໆ—ເພື່ອໃຫ້ນຳໄປກວດຄັດແລະຈັດຊື້ໃນລາຊະສຳນັກ. ເກນການປະເມີນຫຼັກແມ່ນ ປະກາຍພາຍໃນ, ຄວາມໃສ, ແລະຮູບຮ່າງສົມບູນ ໂດຍສະເພາະແກ້ວທີ່ຝັງໃນຄຳ. ເພັດຖືກເນັ້ນຫນັກວ່າຫ້າມໃສ່ເພັດທີ່ມີຕຳໜິ (ບໍ່ມີປະກາຍ, ບໍ່ບໍລິສຸດ, ແຕກ, ມີເມັດກະທົບ, ຫຼືແຕ່ພໍຊ່ອມໄດ້) ແລະພັນລະນາເພັດດີວ່າ ຫົກຫຼ່ຽມ, ສີຮຸ້ງ, ສະຫວ່າງດັ່ງຕາເວັນ, ບໍລິສຸດ ແລະ «ບໍ່ອາດທະລຸໄດ້». ມາດຕະຖານສາຍຕາຍັງເອີ້ນເຖິງຈຸດດ່າງຄ້າຍມະຣົກກະຕ ແລະປະກາຍຄ້າຍປີກນົກແກ້ວ. ໄຂ່ມຸກຖືກແບ່ງຕາມກຳເນີດ (ຫອຍ, ສັງຂ໌, ງາ, ປາ, ເມກ) ແລະຄຸນຄ່າຄື ກົມ, ມີປະກາຍ, ໃສ, ແລະໃຫຍ່—ເຊື່ອມຄວາມງາມ, ລາງບອກເຫດ, ແລະຄວາມຊອບທຳແຫ່ງລາຊະອຳນາດ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे आयुधलक्षणादिर्नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रत्नपरीक्षा अग्निर् उवाच रत्नानां लक्षणं वक्ष्ये रत्नं धार्यमिदं नृपैः वज्रं मरकतं रत्नं पद्मरागञ्च मौक्तिकं
ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 244 ຊື່ «ລັກສະນະອາວຸດ ແລະ ເລື່ອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ» ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 245 «ການກວດສອບອັນມະນີ». ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວລັກສະນະຂອງອັນມະນີ ທີ່ກະສັດຄວນສວມ: ເພັດ, ມະຣະກົດ, ຣູບີ, ແລະ ໄຂ່ມຸກ».
Verse 2
इन्द्रनीलं महानीलं वैदूर्यं गन्धशस्यकं चन्द्रकान्तं सूर्यकान्तं स्फटिकं पुलकं तथा
ອິນທຣະນີລ (ແຊບໄຟຣ), ມະຫານີລ (ນີລສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ), ໄວດູຣຍະ (ຕາແມວ), ກັນທະຊັສຍະກະ (ຫີນສີຫຍ້າມີກິ່ນ), ຈັນທຣະການຕະ (moonstone), ສູຣຍະການຕະ (sunstone), ສະຟະຕິກະ (ຄຣິສຕັນຫີນ), ແລະ ພຸລະກະ (ຫີນມີຈຸດ/ຜິວຫຍາບ) ຖືກລຽງນາມໄວ້.
Verse 3
कर्केतनं पुष्परागं तथा ज्योतीरसं द्विज स्पटिकं राजपट्टञ्च तथा राजमयं शुभं
ໂອ ທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ເອີຍ, ມີກັກເກຕະນະ (ອັນມະນີສີແດງ), ພຸສປະຣາກະ (topaz), ແລະ ຈະໂຍຕີຣະສະ ດ້ວຍ; ອີກທັງ ສະຟະຕິກະ (ຄຣິສຕັນ), ຣາຊະປັດຕະ, ແລະ ຣາຊະມະຍະ ອັນເປັນມົງຄຸນ.
Verse 4
सौगन्धिकं तथा गञ्जं शङ्खब्रह्ममयं तथा गोमेदं रुधिराक्षञ्च तथा भल्लातकं द्विज
«ອີກທັງຄວນພິຈາລະນາ ສໍາຄັນຄື ສໍາກັນທິກະ ແລະ ກັນຈະ; ພ້ອມທັງສານທີ່ເກີດຈາກຫອຍສັງຂ໌ (śaṅkha) ແລະ ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ພຣະຫມະມະຍະ (brahma-maya). ຍັງມີ ໂກເມດະ (hessonite), ຣຸທິຣາກສະ (ເມັດແດງ), ແລະ ພັລລາຕະກະ (marking-nut), ໂອ ທະວິຊະ».
Verse 5
धूलीं मरकतञ्चैव तुथकं सीसमेव च पीलुं प्रवालकञ्चैव गिरिवज्रं द्विजोत्तम
ໂອ ທະວິຊະອຸດຕະມະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຜູ້ປະເສີດ), ຄວນຮູ້ຈັກອີກວ່າ: ຝຸ່ນລະອຽດ, ມະຣະກົດ, ຕຸທະກະ (ວິດຣິອອນສີຟ້າ), ຕະກົ່ວ (lead), ພີລຸ, ປະຣະວາລະ (ປະກາລັງ), ແລະ ກິຣິວັຊຣະ (ສານແຂງດັ່ງ “ເພັດແຫ່ງພູ”).
Verse 6
भुजङ्गममणिञ्चैव तथा वज्रमणिं शुभं टिट्टिभञ्च तथा पिण्डं भ्रामरञ्च तथोत्पलं
ຍັງມີຊື່ວ່າ «ມະນີງູ» ແລະ «ມະນີວັດຊະຣະ» ອັນເປັນມົງຄຸນ; ອີກທັງມະນີ/ຕະລິສະມານທີ່ເອີ້ນວ່າ Ṭiṭṭibha, Piṇḍa, Bhrāmara ແລະ Utpala ດ້ວຍ.
Verse 7
सुवर्णप्रतिबद्धानि रत्नानि श्रीजयादिके अन्तःप्रभत्वं वैमल्यं सुसंस्थानत्वमेव च
ມະນີທີ່ຝັງຕິດໃນຄຳ—ເຊັ່ນ ປະເພດ Śrī, Jaya ແລະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ—ຄວນມີຄວາມສ່ອງແສງພາຍໃນ, ຄວາມໃສບໍ່ດ່າງ, ແລະຮູບຮ່າງສັດສ່ວນດີງາມ.
Verse 8
सुधार्या नैव धार्यास्तु निष्प्रभा मलिनास् तथा खण्डाः सशर्करा ये च प्रशस्तं वज्रधरणम्
ເພັດທີ່ພຽງແຕ່ພໍຊ່ອມແປງໄດ້ ບໍ່ຄວນນຳມາສວມ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ເພັດທີ່ບໍ່ມີປະກາຍ, ມົວໝອງ, ແຕກຮ້າວ, ຫຼືມີເມັດຊາຍປົນ ກໍບໍ່ຄວນສວມ. ການສວມເພັດທີ່ດີບໍ່ດ່າງແຕ່ອັນດຽວ ເປັນທີ່ຍອມຮັບ.
Verse 9
अम्भस्तरति यद्वज्रमभेद्यं विमलं च यत् षट्कोणं शक्रचापाभं लघु चार्कनिभं शुभम्
ຮູບອັນສັກສິດນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ວັດຊະຣະ»; ມັນ «ຂ້າມນ້ຳໄດ້», ບໍ່ອາດຖືກທະລຸໄດ້ ແລະບໍລິສຸດ. ມີຮູບຫົກຫຼ່ຽມ, ຄ້າຍຄັນທະນູຂອງອິນທຣະ (ຮຸ້ງ), ເບົາ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງອາທິດ, ເປັນມົງຄຸນ.
Verse 10
शुकपक्षनिभः स्निग्धः कान्तिमान्विमलस् तथा स्वर्णचूर्णनिभैः सूक्ष्मैर् मरकतश् च विन्दुभिः
ຄວນຄ້າຍປີກນົກແກ້ວ, ເນີຍນວນມັນງາມ, ມີປະກາຍ ແລະບໍ່ດ່າງ; ອີກທັງຄວນມີຈຸດນ້ອຍໆຄ້າຍຝຸ່ນຄຳ ພ້ອມດ້ວຍຈຸດຄ້າຍມະຣະກົດ (emerald).
Verse 11
स्फटिकजाः पद्मरागाः स्यू रागवन्तो ऽतिनिर्मलाः जातवङ्गा भवन्तीह कुरुविन्दसमुद्भवाः
ພັດມະຣາກະ (Padmarāga) ທີ່ເກີດຈາກສະຟະຕິກ (ຄຣິສຕັນ) ມີສີສັນແກ່ກ້າ ແລະ ໃສບໍ່ມີມົນທິນ; ສ່ວນທີ່ເກີດຈາກກຸຣຸວິນດະ (Kuruvinda) ໃນທີ່ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ຊາຕະວັງກະ (Jātavaṅga)។
Verse 12
सौगन्धिकोत्था काषाया मुक्ताफलास्तु शुक्तिजाः विमलास्तेभ्य उत्कृष्टा ये च शङ्खोद्भवा मुने
ມຸກ (muktāphala) ທີ່ເກີດຈາກແຫຼ່ງສໍາກັນທິກະ (saugandhika) ມີສີນ້ໍາຕານອອກເຫຼືອງ; ແຕ່ມຸກກໍເກີດຈາກຊຸກຕິ (ຫອຍມຸກ) ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ມຸກທີ່ໃສບໍ່ມີມົນທິນ ເປັນຂອງສູງກວ່າອື່ນ; ແລະ ໂອ ມຸນິ, ທີ່ຍອດຢ່າງແທ້ ກ່າວວ່າເກີດຈາກຫອຍສັງຂະ (conch)។
Verse 13
नागदन्तभवाश्चाग्र्याः कुम्भशूकरमत्स्यजाः वेणुनागभवाः श्रेष्ठा मौक्तिकं मेघजं वरं
ມຸກທີ່ເກີດຈາກງາຊ້າງ (nāgadanta) ຖືກນັບວ່າເປັນອັນຍອດ; ອີກທັງທີ່ເກີດຈາກປາກຸມພະ (kumbha-fish), ໝູປ່າ, ແລະ ປາ ກໍມີ. ທີ່ກໍ່ກໍາເນີດຈາກເວນຸນາກະ (veṇunāga) ແມ່ນດີທີ່ສຸດ; ແລະ ມຸກທີ່ເກີດຈາກເມກ ເປັນອັນປະເສີດ.
Verse 14
वृत्तत्वं शुक्रता स्वाच्छ्यंमहत्त्वं मौक्तिके गुणाः इन्द्रनीलं शुभं क्षीरे राजते भ्राजते ऽधिकं
ຄວາມກົມ, ຄວາມມັນງາມ, ຄວາມໃສ, ແລະ ຄວາມໃຫຍ່—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄຸນຄ່າຂອງມຸກ. ອິນທຣະນີລະ (indranīla) ທີ່ດີ ເປັນມົງຄຸນ; ເມື່ອວາງໃນນ້ໍານົມ ຈະສ່ອງປະກາຍແລະສະຫວ່າງຂຶ້ນຍິ່ງ.
Verse 15
रञ्जयेत् स्वप्रभावेण तममूल्यं विनिर्दिशेत् नीलरक्तन्तु वैदूर्यं श्रेष्ठं हारादिकं भजेत्
ຄວນຕັດສິນຄ່າຂອງອັນມະນີຕາມວິທີທີ່ມັນຮັບຄວາມສະຫວ່າງແລະສີສັນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງປະກາຍຂອງຕົນເອງ ແລ້ວຈຶ່ງກໍານົດລາຄາ. ໃນບັນດາໄວດູຣຍະ (vaidūrya—ຫີນຕາແມວ) ຊະນິດສີຟ້າ ແລະ ສີແດງອອກນ້ໍາເລືອດ ຖືກນັບວ່າດີທີ່ສຸດ ແລະ ຄວນນໍາໄປໃຊ້ເຮັດສາຍຄໍ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບອື່ນໆ.
Frequently Asked Questions
A structured rubric for gem quality: radiance (antaḥprabhā), clarity (vaimalya), proper form (susaṃsthāna), explicit diamond disqualifiers (fractures/grit/dullness), and pearl virtues (roundness, luster, clarity, size) plus origin-based grading.
It disciplines royal consumption: gems are not mere luxury but regulated symbols of authority, to be chosen by purity and auspicious qualities, aligning wealth-management with Dharma and social order.