Adhyaya 243
Chapter 243 — Strī-lakṣaṇa (Characteristics of a Woman)
ຫຼັງຈາກປິດການອະທິບາຍເລື່ອງ puruṣa-lakṣaṇa ແລ້ວ, ອັກນິປຸຣານະເປີດຫົວຂໍ້ໃໝ່ວ່າດ້ວຍ strī-lakṣaṇa ເປັນຄູ່ມືນີຕິ-ສາດ ແລະ ລັກສະນະ-ສາດ ເພື່ອພິຈາລະນາຄວາມເປັນມົງຄຸນ (śubhatva) ໃນຍິງທີ່ຈະເລືອກ. ສະມຸດຣະ (Samudra) ກ່າວລາຍການເຄື່ອງໝາຍທາງກາຍ ແລະ ພຶດຕິກຳ: ອະວະຍະວະອ່ອນຊ້ອຍງາມ, ການຍ່າງທີ່ພອດດີມີສະໄໝ, ຕີນແລະອົງອົບຕັ້ງດີ, ພ້ອມສັນຍາມົງຄຸນເຊັ່ນ ສະດືອທີ່ຫມຸນຕາມເຂັມນາລິກາ. ພ້ອມກັນນັ້ນກໍລະບຸລັກສະນະອັບມົງຄຸນທີ່ຄວນຫຼີກ—ຄວາມຫຍາບ, ບໍ່ສົມສ່ວນ, ມັກຖຽງ, ໂລບ, ຄຳເວົ້າແຂງກະດ້າງ ແລະ ການເຊື່ອມໂຍງກັບຊື່ບາງຢ່າງ—ຊີ້ວ່າຄວາມສະຫງົບກົມເກືອນທາງສັງຄົມແມ່ນເກນທາງທຳ. ບົດນີ້ຍົກຄ່າຄຸນທຳເຫນືອຄວາມງາມພາຍນອກ: ແມ່ນບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍສົມບູນ ແຕ່ອາຈາຣະດີກໍເຮັດໃຫ້ເປັນ “ມົງຄຸນ” ໄດ້. ທ້າຍສຸດກ່າວເຖິງເຄື່ອງໝາຍທີ່ມືເປັນສັນຍາປ້ອງກັນ ເຊື່ອມລັກສະນະວິທະຍາກັບຄວາມເຊື່ອເລື່ອງອາຍຸຍືນໃນລະບົບຣາຊະທຳ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुषलक्षणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः स्त्रीलक्षणं समुद्र उवाच शस्ता स्त्री चारुसर्वाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी गुरूरुजघना या च मत्तपारावतेक्षणा
ດັ່ງນີ້ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານ ບົດທີ 242 ຊື່ «ລັກສະນະບຸລຸດ» ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 243 «ລັກສະນະສະຕຣີ». ສະມຸດຣະກ່າວວ່າ: «ສະຕຣີທີ່ນ່າສັນລະເສີນ ມີອະວະຍະວະງາມທົ່ວກາຍ, ຍ່າງຄ້າຍຊ້າງເມົາເພດຍິງ, ຂາອ່ອນແລະສະໂພກເຕັມໜັກ, ແລະດວງຕາຄ້າຍນົກພິລາບເມົາ»។
Verse 2
सुनीलकेशी तन्वङ्गी विलोमाङ्गी मनोहरा शुभा स्त्री इति ज समभूमिस्पृशौ पादौ संहतौ च तथा स्तनौ
ສະຕຣີຖືກເອີ້ນວ່າ ເປັນມງຄົດ ເມື່ອນາງມີຜົມດໍາມັນງາມ, ຮ່າງກາຍບາງງາມ, ອະວະຍະວະສົມສ່ວນຖືກທິດ, ແລະມີຮູບລັກນ່າຊົມ; ທັງຍັງມີຕີນສອງຂ້າງແຕະພື້ນຢ່າງເທົ່າກັນ ແລະເຕົ້ານົມແນ່ນຫນາຕັ້ງດີ.
Verse 3
नाभिः प्रदक्षिणावर्ता गुह्यमश्वत्थपत्रवत् गुल्फौ निगूढौ मध्येन नाभिरङ्गुष्ठमानिका
ສະດື່ມີຮູບວຽນໄປທາງຂວາ (ຕາມເຂັມນາລິກາ); ບ່ອນລັບມີຮູບຄ້າຍໃບອັສວັດຖະ (ໃບໄມ້ສັກສິດ); ຂໍ້ຕີນຖືກເກັບຊ່ອນບໍ່ໂດດເດັ່ນ; ແລະຂະໜາດກາງຂອງສະດືເທົ່ານິ້ວໂປ້ງ.
Verse 4
जठरन्न प्रलम्बञ्च रोमरूक्षा न शोभना नर्क्षवृक्षनदीनाम्नी न सदा कलहप्रिया
ນາງບໍ່ຄວນທ້ອງປ່ອງ ຫຼືມີອະວະຍະວະຫ້ອຍຍານ; ບໍ່ຄວນມີຂົນຫຍາບກະດ້າງ ຫຼືຂາດຄວາມງາມ. ບໍ່ຄວນມີຊື່ທີ່ພົວພັນກັບຫມີ, ຕົ້ນໄມ້, ຫຼືແມ່ນ້ໍາ; ແລະບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ຮັກການຖຽງທະເລາະຢູ່ເສມອ.
Verse 5
न लोलुपा न दुर्भाषा शुभा देवादिपूजिता गण्डैर् मधूकपुष्पाभैर् न शिराला न लोमशा
ນາງບໍ່ໂລບ ບໍ່ເວົ້າຄໍາຫຍາບ; ນາງເປັນມງຄົດ ແລະຖືກເທວະດາກັບຜູ້ອື່ນໆນັບຖືບູຊາ. ແກ້ມນາງດັ່ງດອກມະດູກ; ບໍ່ເສັ້ນເລືອດໂຜ່ ແລະບໍ່ມີຂົນຫນາເກີນໄປ.
Verse 6
न संहतभ्रूकुटिला पतिप्राणा पतिप्रिया अलक्षणापि लक्षण्या यत्राकारास्ततो गुणाः
ນາງບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ທີ່ຂົນຄິ້ວຂົມກັນ ຫຼືຄົ້ງບິດ; ຄວນຖືຜົວເປັນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ ແລະເປັນທີ່ຮັກຂອງຜົວ. ແມ່ນແຕ່ຂາດເຄື່ອງໝາຍຄວາມງາມພາຍນອກ ກໍຍັງນັບວ່າມີລັກສະນະມງຄົດ; ເພາະທີ່ໃດມີການປະພຶດແລະອາການອັນດີ ຈາກນັ້ນຄຸນທຳຈຶ່ງເກີດ.
Verse 7
भुवङ्कनिष्ठिका यस्या न स्पृशेन्मृत्युरेव सा
ຜູ້ຍິງຜູ້ໃດທີ່ນິ້ວກ້ອຍມີເຄື່ອງໝາຍ «ພຸວັງກ» ນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມຕາຍເອງກໍບໍ່ອາດແຕະຕ້ອງໄດ້.
Frequently Asked Questions
It outlines auspicious and inauspicious characteristics—both physical and behavioral—used within lakṣaṇa-śāstra and nīti-śāstra to evaluate suitability and harmony in social life, while emphasizing that virtuous conduct can outweigh mere external features.
The chapter discourages quarrelsomeness, greed, and harsh or foul speech, presenting social temperament as a dharmic indicator of auspiciousness.
It states that even if outward marks are lacking, one may still be considered auspicious when noble demeanor and conduct are present—because virtues arise from character and behavior.