Adhyaya 242
Chapter 242 — पुरुषलक्षणं (Purusha-Lakshana): Marks of a Man (Physiognomy)
ຫຼັງຈາກຈົບຕອນກ່ອນວ່າດ້ວຍຮູບແບບການຈັດກອງທັບ (vyuha) ບົດສົນທະນາໄດ້ຫັນຈາກຍຸດທະສາດພາຍນອກໄປສູ່ເຄື່ອງໝາຍພາຍໃນແລະລັກສະນະຮ່າງກາຍທີ່ກະສັດພຶງໃຊ້ພິຈາລະນາຄົນ. ພຣະອັກນິແນະນຳວິຊາລັກສະນະສາດ (physiognomy) ເປັນຊາສະຕຣາທີ່ “ສະມຸດຣະ” ເຄີຍສອນແກ່ “ກາຣກະ” ແລະນຳໃຊ້ທັງຊາຍແລະຍິງ ດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍມົງຄຸນ/ອັບມົງຄຸນ. ບົດນີ້ລວບລວມປະເພດແລະອັດຕາສ່ວນອຸດົມຄະຕິ—ຄວາມສົມດຸນສະໝ່ຳເສມ, “ຄວາມເທົ່າກັນ 4 ປະການ,” ແລະມາດຕະຖານ nyagrodha-parimandala ທີ່ຊ່ວງແຂນເທົ່າກັບຄວາມສູງ—ພ້ອມລາຍລະອຽດເຊັ່ນ ເສັ້ນລາຍຕາມສ່ວນລຳຕົວ, ລັກສະນະຄ້າຍດອກບົວ, ຄວາມຄູ່ກັນຂອງອະວະຍະວະ, ແລະການວັດແບບ angula ແລະ kishku. ຄຸນທຳເຊັ່ນ ເມດຕາ, ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ຄວາມໃຈກວ້າງ, ແລະຄວາມກ້າຫານ ຖືກຜູກເຂົ້າກັບການພິຈາລະນາຮ່າງກາຍ ຊີ້ວ່າຣາຊະທຳຕ້ອງຮູ້ທັນທັງນິໄສແລະຮູບລັກ. ອາການອັບມົງຄຸນເຊັ່ນ ຄວາມແຫ້ງ, ເສັ້ນເລືອດໂປ່ງ, ກິ່ນເໝັນ ຖືກກ່າວເຖິງ; ສ່ວນມົງຄຸນມີຄຳເວົ້າຫວານ ແລະການຍ່າງຄ້າຍຊ້າງ ເພື່ອໃຊ້ເປັນເຄື່ອງມືໃນນີຕິສາດ ສຳລັບການປົກຄອງ, ການຄັດເລືອກ, ແລະການໃຫ້ຄຳປຶກສາ.
Shlokas
Verse 1
यव्यूहस्य ??? दुर्जयव्यूहस्य ??? भोगव्यूहस्य ??? गोमूत्रिकाव्यूहस्य ??? शकटव्यूहस्य ??? अमरव्यूहस्य ??? सर्वतोभद्रव्यूहस्य ??? अथ द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुषलक्षणं अग्निर् उवाच रामोक्तोक्ता मया नीतिः स्त्रीणां राजन् नृणां वदे लक्षणं यद्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा
“(ຮູບແບບການຈັດທັບ) ຢະວະວຍູຫະ, ດຸຣຊະຍະວຍູຫະ, ພໂຄວຍູຫະ, ໂຄມູຕຣິກາວຍູຫະ, ສະກະຏະວຍູຫະ, ອະມະຣະວຍູຫະ, ແລະ ສັຣວະໂຕພະດຣະວຍູຫະ … (ໄດ້ກ່າວແລ້ວ)។ ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 242 ‘ລັກສະນະບຸລຸດ (ວິຊາລັກສະນະ)’। ອັກນິກ່າວວ່າ: ‘ໂອ ພະຣາຊາ, ຂ້ອຍໄດ້ສອນນີຕິຕາມທີ່ຣາມະໄດ້ກ່າວແລ້ວ; ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍລັກສະນະກາຍຂອງຍິງແລະຊາຍ ດັ່ງວິຊາທີ່ສະມຸດຣະເຄີຍສອນແກ່ ຄັຣຄະ ໃນການກ່ອນ’ ”।
Verse 2
समुद्र उवाच पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं एकाधिको द्विशुक्रश् च त्रिगन्भीरस्तथैव च
ສະມຸດຣະກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະກາຍຂອງຜູ້ຊາຍ ແລະຂອງຜູ້ຍິງດ້ວຍ—ທັງມົງຄຸນແລະອັບມົງຄຸນ. ໃນການແບ່ງນີ້ມີປະເພດ ‘ເກີນໜຶ່ງ’, ‘ມີນ້ຳເຊື້ອສອງ’, ແລະ ‘ເລິກສາມ’ ດ້ວຍ.”
Verse 3
त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश् च त्रिभिर्व्याप्नोति यस् तथा त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश् च सुव्रत
ໂອ ຜູ້ມີວຣະຕະດີ (ສຸວຣະຕະ), ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ຕຣິຕຣິກະ’ ແລະ ‘ຕຣິປຣະລັມບະ’; ແລະຜູ້ທີ່ແຜ່ຄອບຄຸມສາມພາກ (ສາມໂລກ/ສາມສະພາວະ) ກໍເອີ້ນດັ່ງນັ້ນ. ຍັງເອີ້ນວ່າ ‘ຕຣິບະລີມານ’ (ມີພະລັງສາມປະການ), ‘ຕຣິວິນະຕະ’ (ອ່ອນນ້ອມສາມປະການ), ‘ຕຣິກາລະຊະຍະ’ (ຮູ້ສາມການ), ແລະ ‘ສຸວຣະຕະ’ (ຜູ້ຖືວຣະຕະອັນດີ).
Verse 4
पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश् च तथा त्रिषु चतुर्लेखस् तथा यश् च तथैव च चतुःसमः
ບຸລຸດຄວນເປັນຜູ້ມີລັກສະນະດີ, ຮ່າງກາຍກວ້າງໃຫຍ່, ແລະໃນສາມສ່ວນ/ສາມເສັ້ນນັ້ນ ມີສີ່ເສັ້ນ. ຄວນເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງ ແລະເປັນ ‘ສີ່ສ່ວນເທົ່າກັນ’ ຄືມີສັດສ່ວນສົມດຸນກັນ.
Verse 5
चतुष्किष्कुश् चतुर्दंष्ट्रः शुक्लकृष्णस्तथैव च चतुर्गन्धश् चतुर्ह्रस्वः सूक्ष्मदीर्घश् च पञ्चसु
ທ່ານຖືກພັນລະນາວ່າ ມີອະວະ/ສ່ວນສີ່, ມີເຂົ້ວສີ່, ແລະມີທັງສີຂາວແລະສີດຳ. ມີກິ່ນຫອມ/ກິ່ນສີ່ປະການ, ມີຄວາມສັ້ນສີ່ປະການ, ແລະໃນຫ້າ (ສ່ວນ/ລັກສະນະ) ມີຄວາມລະອຽດແລະຍາວ.
Verse 6
षडुन्नतो ऽष्टवंशश् च सप्तस्नेहो नवामलः दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः
«ຍົກສູງ 6 ປະການ, ມີກ້ານ/ລໍາ 8, ມີນ້ໍາມັນອຸດົມ 7, ບໍ່ມີມົນທິນ 9; ມີດອກບົວ 10, ຈັດຮູບແບບເປັນວິວະ (vyūha) 10—ນີ້ແມ່ນ ນຍະໂກຣະທະ (ຕົ້ນບານຍັນ) ທີ່ມີພຸ່ມກົມງາມສົມບູນ»។
Verse 7
चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षयश् च शस्यते धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्य् एकाधिको मतः
ສັນທະ (ມີຕຣ) ທີ່ແນະນໍານັ້ນ ໃຫ້ສອງຄື່ງເທົ່າກັນ ແລະມີ 14 ພະຍາງຕໍ່ຄື່ງ; ອີກແບບໜຶ່ງກໍຖືກສັນລະເສີນວ່າມີ 16 ພະຍາງ. ເມື່ອບົດປະພັນປະສານກັບ ທັມມະ (dharma), ອັດຖະ (artha) ແລະ ກາມະ (kāma) ແລ້ວ ທັມມະຖືກນັບວ່າເດັ່ນກວ່າອີກໜຶ່ງຂັ້ນ.
Verse 8
तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्रदन्तो द्विशुक्लकः गम्भीरस्त्रिश्रवो नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं
ກ່າວກັນວ່າ ດວງຕາບໍ່ມີຕາດໍາ (pupil); ແຂ້ວຂາວດັ່ງນ້ໍາເຊື້ອ; ມີຄວາມຂາວສອງຊັ້ນ; ສຽງເລິກ; ສະດືອມີສາມວົງ/ສາມຮອຍ; ແລະ ສັດຕະວະ (sattva) ອັນເປັນແກ່ນຊີວິດ ຖືກກ່າວວ່າ «ໜຶ່ງ», ແຕ່ ຕຣິກ (triad) ຖືກຈື່ຈໍາວ່າ «ສາມປະການ».
Verse 9
अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश् च शौर्यता
ຄວາມບໍ່ອິດສາ (anāsūyā), ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ, ຄວາມອົດທົນ, ການປະພຶດຕົນຕາມຈັນຍາອັນມົງຄຸນ, ຄວາມສະອາດ, ຄວາມປາຖະໜາອັນຖືກທໍາ, ຄວາມໃຈກວ້າງ (ບໍ່ຕະໜີ), ຄວາມສະບາຍບໍ່ຝືນ, ແລະ ຄວາມກ້າຫານ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄຸນທໍາທີ່ກ່າວໄວ້.
Verse 10
चित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्वृषणे भुजयोर्नरः दिग्देशजातिवर्गांश् च तेजसा यशसा श्रिया
ຊາຍຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍຊື່ «citrika» ແລະມີລັກສະນະທີ່ເອີ້ນວ່າ «tripralamba»—ໂດຍສະເພາະເມື່ອເຄື່ອງໝາຍນັ້ນປາກົດຢູ່ທີ່ຖົງອັນທະ ຫຼືທີ່ແຂນ—ຈະເຫນືອກວ່າຜູ້ຄົນທີ່ແບ່ງຕາມທິດ, ພື້ນຖິ່ນ, ກໍາເນີດ ແລະກຸ່ມສັງຄົມ ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງລັດສະຫມີ, ຊື່ສຽງ ແລະສິຣີສົມບັດຂອງລາວ.
Verse 11
व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापी त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ उदरे बलयस्तिस्रो नरन्त्रिविनतं शृणु
ບຸລຸດຜູ້ໃດທີ່ກວ້າງຄອບຄຸມສາມພາກຂອງລໍາຕົວ ແລະມີຮອຍພັບສາມສາຍຊັດເຈນ ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າຜູ້ກວ້າງສາມພາກ; ຈົ່ງຟັງເລື່ອງບຸລຸດທີ່ທ້ອງມີຮອຍພັບສາມຊັ້ນ.
Verse 12
देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञो ऽभिधीयते
ຜູ້ໃດທີ່ນົບນ້ອມກົດກາຍຕໍ່ເທວະດາ, ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ແລະຄູອາຈານ, ແລະຮູ້ເວລາອັນຄວນສໍາລັບ ທັມມະ, ອັດຖະ, ກາມະ; ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າ “ຜູ້ຮູ້ສາມການ” (ອະດີດ-ປັດຈຸບັນ-ອະນາຄົດ).
Verse 13
उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिविस्तीर्णो विलेखवान् द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ
ອົກ, ໜ້າຜາກ ແລະໃບໜ້າ ຄວນໃຫ້ກວ້າງແບບສາມຊັ້ນ ແລະມີເສັ້ນມົງຄຸນທີ່ຂີດໄວ້ຊັດເຈນ. ມືສອງຂ້າງ ແລະຕີນສອງຂ້າງ ຄວນປະດັບດ້ວຍໝາຍມົງຄຸນ ເຊັ່ນ ທຸງ ແລະຮົ່ມ (ຈັດຕະ) ເປັນຕົ້ນ.
Verse 14
अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधश् चतुष्किष्कुप्रमाणतः
ຂະໜາດຂອງນິ້ວມື, ບ່ອນຫົວໃຈ (ອົກ), ຫຼັງ ແລະແອວ ຖືກກໍານົດໃຫ້ເທົ່າກັນແບບສີ່ສ່ວນຕາມສັດສ່ວນ. ຄວາມສູງລວມກ່າວວ່າ 96 ອັງກຸລະ (aṅgula) ວັດເທົ່າ 4 ກິສກຸ (kiṣku).
Verse 15
द्रंष्ट्राश् चतस्रश् चन्द्राभाश् चतुःकृष्णं वदामि ते नेत्रतारौ भ्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च
ຂ້ອຍຂໍກ່າວໃຫ້ເຈົ້າຟັງ: ງາສີ່ຊ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງແສງຈັນ. ແລະມີສີ່ຢ່າງທີ່ເປັນສີດໍາ ຄື ດວງຕາກາງ (pupil), ຄິ້ວ, ໜວດ/ເຄรາ, ແລະຜົມ.
Verse 16
नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं
ເມື່ອມີກິ່ນອຸຈາລະຢູ່ໃນດັງ ປາກ ເຫື່ອ ແລະຮັກແຂນ ພ້ອມທັງອະວັຍະເພດແລະຄໍສັ້ນລົງ ແມ່ນແມ່ນຂາທ່ອນລຸ່ມກໍສັ້ນລົງ; ພາວະນີ້ເອີ້ນວ່າ «ເວດະຫຣັສວະກະ».
Verse 17
सूक्ष्माण्यङ्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं
ຂໍ້ຕໍ່ນິ້ວມືຄວນລະອຽດແລະສົມສ່ວນ; ເລັບ ຜົມ ແລະແຂ້ວຄວນສະຫວ່າງ ແລະຜິວພັນໃສສະອາດ. ຄາງ ດວງຕາ ແລະໜ້າຜາກຄວນຮູບງາມ; ດັງຄວນຍາວ ແລະຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງເຕົ້ານົມຄວນຊັດເຈນ.
Verse 18
वक्षः कक्षौ नखा नासोन्नतं वक्त्रं कृकाटिका स्निग्धास्त्वक्केशदन्ताश् च लोम दृष्टिर्नखाश् च वाक्
ອົງປະກອບທີ່ຄວນພິຈາລະນາເປັນໝາຍຄື: ອົກແລະຮັກແຂນ, ເລັບ, ດັງທີ່ຍົກງາມ, ໃບໜ້າ ແລະທ້າຍຄໍ; ຜິວ ຜົມ ແລະແຂ້ວທີ່ນຸ່ມມັນ; ຂົນກາຍ, ສາຍຕາ, ເລັບ ແລະສຽງ.
Verse 19
जान्वोरुर्वोश् च पृष्ठस्थ वंशौ द्वौ करनासयोः नेत्रे नासापुटौ कर्णौ मेढ्रं पायुमुखे ऽमलं
ທີ່ຫົວເຂົ່າແລະຂາອ່ອນ ມີທໍ່ທາງຫຼັກສອງສາຍຕັ້ງຢູ່ຕາມແນວຫຼັງ; ມີອະວັຍະສອງຢ່າງສໍາລັບການກະທໍາແລະການເວົ້າ; ມີຕາສອງຂ້າງ, ຮູດັງ, ຫູ; ແລະອະວັຍະເພດຊາຍກັບຮູທະວານ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຊ່ອງເປີດອັນບໍ່ມີມົນທິນຂອງກາຍ.
Verse 20
जिह्वोष्ठे तालुनेत्रे तु हस्तपादौ नखास् तथा शिश्नाग्रवक्त्रं शस्यन्ते पद्माभा दश देहिनां
ສໍາລັບສັດຜູ້ມີກາຍ ມີລັກສະນະສິບປະການທີ່ຖືກສັນລະເສີນວ່າຄ້າຍດອກບົວ: ລີ້ນແລະຮິມຝີປາກ, ເພດານປາກ (ຕາລຸ) ແລະດວງຕາ, ມືແລະຕີນ, ເລັບ, ປາຍອະວັຍະເພດຊາຍ, ແລະໃບໜ້າ (ປາກ/ພັກຕຣະ).
Verse 21
पाणिपादं मुखं ग्रीवा श्रवणे हृदयं शिरः ललाटमुदरं पृष्ठं वृहन्तः पूजिता दश
ອະວະສິບປະການທີ່ຄວນບູຊາແມ່ນ: ມືແລະຕີນ, ໃບໜ້າ, ຄໍ, ຫູ, ຫົວໃຈ, ຫົວ, ໜ້າຜາກ, ທ້ອງ, ຫຼັງ, ແລະສ່ວນກວ້າງ (ອົງອົບ/ບ່າ)។
Verse 22
प्रसारितभुजस्येह मध्यमाग्रद्वयान्तरं उच्छ्रायेण समं यस्य न्यग्रोधपरिमण्डलः
ໃນນີ້ «ນຍະໂກຣທະ-ປະຣິມັນດະລະ» (ມາດຕະວັດວົງບັນຍັນ) ແມ່ນການວັດທີ່ເມື່ອກາງແຂນອອກເຕັມທີ່ ລະຍະຫ່າງລະຫວ່າງປາຍນິ້ວກາງທັງສອງ ເທົ່າກັບຄວາມສູງຂອງຜູ້ນັ້ນ।
Verse 23
पादौ गुल्फौ स्फिचौ पार्श्वौ वङ्क्षणौ वृषणौ कुचौ कर्णौष्ठे सक्थिनी जङ्घे हस्तौ बाहू तथाक्षिणी
ອະວະເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນ: ຕີນ; ຂໍ້ຕີນ; ກົ້ນ; ຂ້າງລໍ້ (ຂ້າງລໍ້ລ່າງ); ຂາພັບ/ຂີ້ພັບ; ອັນທະ; ເຕົ້ານົມ; ຫູແລະຮິມຝີປາກ; ຂາເທິງ; ຂາລຸ່ມ; ມື; ແຂນ; ແລະດັ່ງກັນ ຕາ।
Verse 24
चतुर्दशसमद्वन्द्व एतत्सामान्यतो नरः विद्याश् चतुर्दश द्व्यक्षैः पश्येद्यः षोडशाक्षकः
ໂດຍທົ່ວໄປ ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ ນີ້ເປັນຄູ່ທີ່ເທົ່າກັນຈໍານວນສິບສີ່. ຜູ້ໃດທີ່ເຫັນ «ວິທະຍາ» (ມັນຕຣະ-ວິທະຍາ) ເປັນສິບສີ່ ຈັດວາງດ້ວຍຫນ່ວຍສອງພະຍາງ ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຜູ້ຮູ້ມັນຕຣະ/ວິທະຍາ ສິບຫົກພະຍາງ।
Verse 25
रूक्षं शिराततं गात्रमशुभं मांसवर्जितं दुर्गन्धिविपरीतं यच्छस्तन्दृष्ट्या प्रसन्नया
ເມື່ອຮ່າງກາຍແຫ້ງ ເສັ້ນເລືອດໂຜ່ອອກ ເບິ່ງບໍ່ເປັນມົງຄຸນ ແລະຂາດເນື້ອ; ມີກິ່ນເໝັນ ແລະສະພາບຜິດປົກກະຕິ—ແຕ່ຜູ້ນັ້ນກັບສະແດງມັນດ້ວຍສາຍຕາສະຫງົບ ແລະຍິ້ມແຍ້ມ—ນີ້ນັບເປັນໝາຍພະຍາກອນອັນອັບມົງຄຸນ।
Verse 26
धन्यस्य मधुरा वाणी गतिर्मत्तेभसन्निभा एककूपभवं रोम भये रक्षा सकृत् सकृत्
ສໍາລັບຜູ້ມີວາສະນາ ຄໍາເວົ້າຫວານຊື່ນ; ການຍ່າງຄ້າຍຊ້າງເມົາ. ຖ້າຂົນເສັ້ນດຽວເກີດຈາກຮູຂົນດຽວ ມັນເປັນເຄື່ອງຄຸ້ມຄອງໃນຍາມຢ້ານ—ຊໍ້າແລ້ວຊໍ້າອີກ.
Frequently Asked Questions
It emphasizes proportional canons and measurement (e.g., height as ninety-six angulas = four kishkus; nyagrodha-parimandala where arm-span equals height), plus enumerated bodily markers such as lotus-like features and paired correspondences.
By aligning bodily assessment with dharmic discernment: virtues like compassion, purity, forbearance, and generosity are treated as auspicious markers, guiding a ruler or practitioner to prioritize sattvic character and right conduct while exercising worldly responsibility.