Adhyaya 233
Chapter 233 — Ṣāḍguṇya (The Six Measures of Royal Policy) and Foreign Daṇḍa
ບົດນີ້ປ່ຽນຈາກການລົງໂທດພາຍໃນ (daṇḍa) ໄປສູ່ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດ; Puṣkara ອະທິບາຍການບີບຄັ້ນຕໍ່ສັດຕູພາຍນອກ ແລະກໍານົດ “ṣāḍguṇya” ຫົກມາດຕະການແຫ່ງລາຊະນະໂຍບາຍ. ມັນແບ່ງ daṇḍa ເປັນແບບເປີດເຜີຍ ແລະແບບລັບ ພ້ອມລາຍການການກໍ່ກວນເຊັ່ນ ປຸ້ນສະດົມ, ທໍາລາຍບ້ານແລະພືດຜົນ, ວາງເພີງ, ວາງຢາພິດ, ສັງຫານເປົ້າໝາຍ, ປ້າຍສີ, ແລະປົ່ນເປື້ອນນ້ໍາ ເພື່ອຕັດກໍາລັງສະໜັບສະໜູນຂອງສັດຕູ. ຕໍ່ມາແນະນໍາ upekṣā (ການບໍ່ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງມີຍຸດທະສາດ) ເມື່ອການປະທະບໍ່ຄຸ້ມ ຫຼືຈະເຮັດໃຫ້ຊັບພະຍາກອນຫມົດໄປ. ຍັງກ່າວເຖິງ māyopāya (ກົນລະຍຸດຫລອກລວງ): ສ້າງນິມິດປອມ, ບິດເບືອນລາງບອກເຫດ (ຮວມອຸປະກອນໄຟຄ້າຍດາວຕົກ), ໂຄສະນາ, ສຽງໂຮຮ້ອງສົງຄາມ, ແລະ “Indrajāla” ພາບລວງໃນສົງຄາມ ເພື່ອທໍາໃຫ້ສັດຕູທໍ້ໃຈ. ທ້າຍສຸດບັນຍັດຫົກມາດຕະການ: sandhi, vigraha, yāna, āsana, dvaidhībhāva, saṃśraya/samśaya ພ້ອມກົດເລືອກ (ຄົບມິດກັບຜູ້ເທົ່າທຽມຫຼືແຂງກວ່າ) ແລະຄໍາແນະນໍາເມື່ອໃດຄວນຢຸດຢູ່, ຍົກທັບ, ດໍາເນີນສອງໜ້າ, ຫຼືພຶ່ງພາອໍານາດໃຫຍ່.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं पुष्कर उवाच सामभेदौ मया प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे व्रवीमि ते
ດັ່ງນີ້ໃນ ອັກນິ ມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 232 ຊື່ «ການພິຈາລະນາເລື່ອງການເດີນທັບ, ວົງລັດ (ມັນດະລະ), ແລະສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 233 ວ່າດ້ວຍ «Ṣāḍguṇya»—ມາດຕະການນະໂຍບາຍ 6 ປະການ. ພຸສະກະຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍໄດ້ອະທິບາຍ ສາມະ (ການປະນີປະນອມ) ແລະ ເພດະ (ການແບ່ງແຍກ) ແລະດ້ວຍກັນນັ້ນ ດານະ (ການໃຫ້) ແລະ ດັນດະ (ການລົງໂທດ). ດັນດະໃນແຜ່ນດິນຂອງຕົນໄດ້ກ່າວແລ້ວ; ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະບອກເຈົ້າເຖິງນະໂຍບາຍຕໍ່ແຜ່ນດິນຕ່າງປະເທດ»។
Verse 2
शत्रुं जिहीर्षुरुच्छिन्द्यादिति घ , ञ च प्रकाशश्चाप्रकाशश् च द्विविधो दण्ड उच्यते लुण्ठनं ग्रामघातश् च शस्यघातो ऽग्निदीपनं
ຜູ້ໃດປາດຖະນາຈະກົດຂີ່ສັດຕູ ຄວນຕັດຂາດເຂົາຈາກຊັບພະຍາກອນແລະການໜຸນຫຼັງ—ດັ່ງນີ້ແມ່ນກົດ. ດັນຑະ (daṇḍa) ກ່າວວ່າມີສອງຢ່າງ: ແຈ້ງເປີດເຜີຍ (ສາທາລະນະ) ແລະ ລັບ (ປິດບັງ). ການບັງຄັບມີ ການປົ້ນສະດົມ, ທຳລາຍບ້ານ, ທຳລາຍພືດຜົນ, ແລະ ຈຸດໄຟເຜົາ (ວາງເພີງ).
Verse 3
प्रकाशो ऽथ विषं वह्निर्विविधैः पुरुषैर् बधः दूषणञ्चैव साधूनामुदकानाञ्च दूषणं
ຍັງມີອີກ: ການເປີດເຜີຍຄວາມລັບ, ພິດ, ໄຟ, ການຂ້າຟັນທີ່ກະທຳໂດຍຄົນຫຼາຍພວກ, ການໃສ່ຮ້າຍຜູ້ດີ, ແລະ ການເຮັດໃຫ້ນ້ຳເປື້ອນ.
Verse 4
दण्डप्रणयणं प्रोक्तमुपेक्षां शृणु भार्गव यदा मन्यते नृपती रणे न मम विग्रहः
ການນຳໃຊ້ດັນຑະ (ນະໂຍບາຍບັງຄັບ) ໄດ້ກ່າວແລ້ວ; ບັດນີ້ຈົ່ງຟັງ, ໂອ ພາຣຄະວະ (Bhārgava), ກ່ຽວກັບ “ການລະເລີຍ/ບໍ່ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງຍຸດທະສາດ”—ເມື່ອກະສັດໃນສະພາບສົງຄາມຄິດວ່າ: “ບໍ່ມີການປະລະກັບຂ້ອຍທີ່ຄວນເຮັດ.”
Verse 5
अनर्थायानुबन्धः स्यात् सन्धिना च तथा भवेत् सामलब्धास्पदञ्चात्र दानञ्चार्थक्षयङ्करं
ການເຮັດພັນທະມິດອາດນຳໄປສູ່ການຕໍ່ເນື່ອງຂອງຜົນຮ້າຍ; ແລະຜ່ານການເຮັດສັນຕິ (sandhi) ກໍອາດເກີດໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ໃນບັນບົດນີ້ ການໃຫ້ຂອງກຳນັນ—ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຖານທີ່ໝັ້ນຄົງ (ປະໂຫຍດຍຸດທະສາດທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້)—ກໍກາຍເປັນເຫດໃຫ້ຊັບສິນຫຼຸດລົງ.
Verse 6
भेददण्डानुबन्धः स्यात्तदोपेक्षां समाश्रयेत् न चायं मम शक्नोति किञ्चित् कर्तुमुपद्रवं
ຄວນດຳເນີນໂດຍໃຊ້ການແຍກແຍະ (bheda) ແລະ ດັນຑະ (daṇḍa) ແລ້ວຈຶ່ງອາໄສ “ການລະເລີຍຢ່າງຍຸດທະສາດ”. ເພາະຄົນນີ້ບໍ່ສາມາດເຮັດອັນຕະລາຍ ຫຼື ກໍ່ກວນຂ້ອຍໄດ້ເລີຍ.
Verse 7
न चाहमस्य शक्नोमि तत्रोपेक्षां समाश्रयेत् अवज्ञोपहतस्तत्र राज्ञा कार्यो रिपुर्भवेत्
ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຂ້ອຍບໍ່ອາດຖືຄວາມເຉີຍເມີຍຕໍ່ເຂົາໄດ້; ຜູ້ທີ່ຖືກບາດເຈັບດ້ວຍການດູຖູກ ຈະກາຍເປັນສັດຕູ ແລະກະສັດຄວນປະຕິບັດເຂົາເປັນສັດຕູ।
Verse 8
मायोपायं प्रवक्ष्यामि उत्पातैर् अनृतैश् चरत् शत्रोरुद्वेजनं शत्रोः शिविरस्थस्य पक्षिणः
ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍກົນອຸບາຍແຫ່ງການລວງລອກ: ໂດຍເຄື່ອນໄຫວໄປມາ ແລະໃຊ້ນິມິດອຸປາດທີ່ປອມຂຶ້ນກັບຂ່າວລືບໍ່ຈິງ ຄວນເຮັດໃຫ້ສັດຕູຕົກໃຈ; ໂດຍສະເພາະການຊັກນໍານົກທີ່ຢູ່ໃນຄ່າຍຂອງສັດຕູ।
Verse 9
स्थूलस्य तस्य पुच्छस्थां कृत्वोल्कां विपुलां द्विज विसृजेच्च ततश् चैवमुल्कापातं प्रदर्शयेत्
ໂອ ທ່ານຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ, ເມື່ອໄດ້ຜູກຄົງໄຟຂະໜາດໃຫຍ່ (ulka) ໄວ້ທີ່ປາຍຫາງຂອງສິ່ງນັ້ນທີ່ໜາໃຫຍ່ ແລ້ວຈຶ່ງປ່ອຍອອກ; ດັ່ງນີ້ຈະສາມາດສະແດງ ‘ອຸລກາ-ປາຕະ’ ຄືການຕົກລົງດັ່ງດາວໄຟໄດ້।
Verse 10
एवमन्ये दर्शनीया उत्पाता बहवो ऽपि च उद्वेजनं तथा कुर्यात् कुहकैर् विविधैर् द्विषां
ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ຍັງມີນິມິດອຸປາດທີ່ເຫັນໄດ້ອີກຫຼາຍປະການ; ແລະດ້ວຍວິທີດຽວກັນ ຄວນເຮັດໃຫ້ສັດຕູຫວາດຫວັນ ໂດຍກົນອຸບາຍຫຼອກລວງຫຼາຍຮູບແບບ।
Verse 11
सांवत्सरास्तापसाश् च नाशं ब्रूयुः प्ररस्य च जिगीषुः पृथिवीं राजा तेन चोद्वेजयेत् परान्
ຖ້ານັກພະຍາກອນປະຈໍາປີ ແລະນັກຕະປະສາ (ຜູ້ຖືພຣະຕະປະ) ປະກາດວ່າສັດຕູຈະພິນາດ, ແລ້ວກະສັດຜູ້ປາດຖະໜາຈະຊະນະແຜ່ນດິນ ຄວນອາໄສເຫດນັ້ນເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄູ່ຕໍ່ສູ້ຫວາດຫວັນ।
Verse 12
देवतानां प्रसादश् च कीर्तनीयः परस्य तु आगतन्नो ऽमित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत्
ຄວນປະກາດພຣະກະລຸນາແຫ່ງເທວະທັງຫຼາຍ; ແລະເມື່ອກຳລັງສັດຕູບຸກມາ ຈົ່ງຕີທຳລາຍກອງສັດຕູດ້ວຍໃຈກ້າຫານບໍ່ຫວາດຫວັນ।
Verse 13
एवं ब्रूयाद्रणे प्राप्ते भग्नाः सर्वे परे इति क्ष्वेडाः किलकिलाः कार्या वाच्यः शत्रुर्हतस् तथा
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອການຮົບເລີ່ມຂຶ້ນ ຄວນປະກາດວ່າ «ກອງສັດຕູທັງໝົດແຕກພ່າຍແລ້ວ!» ຄວນຮ້ອງສຽງຮົບ ແລະຮ້ອງອື້ອອື້ອດັງໆ ພ້ອມປະກາດວ່າ «ສັດຕູຖືກສັງຫານແລ້ວ»।
Verse 14
देवाज्ञावृंहितो राजा सन्नद्धः समरं प्रति इन्द्रजालं प्रवक्ष्यामि इन्द्रं कालेन दर्शयेत्
ກະສັດຜູ້ໄດ້ຮັບກຳລັງຈາກພຣະບັນຊາຂອງເທວະ ແລະສວມເກາະອາວຸດພ້ອມ ຍ່າງເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະສອນ «ອິນທຣະຈາລ» (ສິລະປະແຫ່ງມາຍາສົງຄາມ); ໃນການກຳນົດເວລາອັນຄວນ ຄວນເຮັດໃຫ້ອິນທຣະປາກົດໃຫ້ເຫັນ।
Verse 15
चतुरङ्गं बलं राजा सहायार्थं दिवौकसां बलन्तु दर्शयेत् प्राप्तं रक्तवृष्टिञ्चेन्द्रपौ
ເພື່ອໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກເທວະໃນສະຫວັນ ກະສັດຄວນສະແດງກອງທັບສີ່ເຫຼົ່າ (ທະຫານບົກ, ມ້າ, ລົດຮົບ, ຊ້າງ) ໃຫ້ພ້ອມ. ແລະຄວນຮັບຮູ້ວ່າໄດ້ເກີດນິມິດ «ຝົນເລືອດ» ອັນເປັນລາງທີ່ກ່ຽວກັບທຸງຂອງອິນທຣະ।
Verse 16
छिन्नानि रिपुशीर्षाणि प्रासादाग्रेषु दर्शयेत् षाड्गुण्यं सम्प्रवक्ष्यामि तद्वरौ सन्धिविग्रहौ
ໃຫ້ນຳຫົວສັດຕູທີ່ຖືກຕັດຂາດໄປສະແດງໄວ້ທີ່ຍອດພະລາຊວັງເພື່ອເປັນການຂົ່ມຂວັນ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍໃຫ້ຄົບຖ້ວນເຖິງ ṣāḍguṇya ຄືນະໂຍບາຍຫົກປະການແຫ່ງລັດ; ໃນນັ້ນ ສອງປະການທີ່ເລີດສຸດແມ່ນ sandhi (ພັນທະ/ສັນຕິ) ແລະ vigraha (ຄວາມປະທະ/ສົງຄາມ)។
Verse 17
सन्धिश् च विग्रहश् चैव यानमासनमेव च द्वैधीभावः संशयश् च षड्गुणाः परिकीर्तिताः
ສັນທິ (ສັນຕິພາບ) ແລະ ວິກຣະຫະ (ສົງຄາມ) ການຍານ (ຍົກທັບ) ແລະ ອາສນ (ຢຸດຢູ່ປ້ອງກັນ) ດວຍທີພາວະ (ນະໂຍບາຍສອງທາງ) ແລະ ສົງໄສ (ກັກຄຳປຶກສາໄວ້) — ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຫົກມາດຕະການແຫ່ງນະໂຍບາຍກະສັດ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້।
Verse 18
पणबन्धः स्मृतः सन्धिरपकारस्तु विग्रहः जिगीषोः शत्रुविषये यानं यात्राभिधीयते
ສັນທິ ແມ່ນທີ່ເຂົ້າໃຈວ່າ ເປັນຂໍ້ຕົກລົງທີ່ຜູກມັດດ້ວຍເງື່ອນໄຂ ຫຼື ຄຳປະກັນ (ປະນະບັນທະ)। ການກະທຳທຳຮ້າຍ (ອະປະກາຣະ) ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ວິກຣະຫະ (ສົງຄາມ)។ ແລະ ຍານ—ທີ່ເອີ້ນອີກວ່າ ຍາຕຣາ—ແມ່ນການກະທຳຂອງຜູ້ປາຖະໜາຈະຊະນະ (ຈິກີສຸ) ທີ່ມຸ່ງໄປຫາສັດຕູ।
Verse 19
विग्रहेण स्वके देशे स्थितिरासनमुच्यते बलार्धेन प्रयाणन्तु द्वैधीभावः स उच्यते
ເມື່ອມີວິກຣະຫະ (ສົງຄາມ) ການຢູ່ປະຈຳໃນແດນຕົນ ເອີ້ນວ່າ «ອາສນ» (ນັ່ງ/ຢຸດສະງົບ)។ ແຕ່ການຍົກທັບອອກໄປດ້ວຍກຳລັງພຽງເຄິ່ງໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ «ດວຍທີພາວະ» (ການແບ່ງກຳລັງສອງທາງ)។
Verse 20
उदासीनो मध्यगो वा संश्रयात्संशयः स्मृतः समेन सन्धिरन्वेष्यो ऽहीनेन च बलीयसा
ຜູ້ທີ່ຢູ່ກາງ ຫຼື ວາງຕົວເປັນກາງ (ອຸດາສີນ) ຖືກກ່າວວ່າ ຢູ່ໃນພາວະສົງໄສ ເມື່ອຈະຂໍພຶ່ງພາ/ອາໄສ (ສັງຊຣະຍ)។ ດັ່ງນັ້ນ ຄວນສະແຫວງຫາສັນທິກັບຜູ້ເທົ່າທຽມ ຫຼື—ຖ້າບໍ່ແມ່ນຜູ້ອ່ອນກວ່າ—ກັບຜູ້ແຂງແຮງກວ່າ।
Verse 21
हीनेन विग्रहः कार्यः स्वयं राज्ञा बलीयसा तत्रापि शुद्धपार्ष्णिस्तु बलीयांसं समाश्रयेत्
ກະສັດຜູ້ແຂງແຮງກວ່າ ຄວນເຮັດວິກຣະຫະ (ສົງຄາມ) ດ້ວຍຕົນເອງ ຕໍ່ຜູ້ອ່ອນກວ່າ. ແມ່ນແຕ່ໃນກໍລະນີນັ້ນກໍຕາມ ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດບໍ່ດ່າງພ້ອຍ (“ສົ້ນຕີນບໍລິສຸດ”) ຄວນເຂົ້າພຶ່ງພາ ແລະ ອາໄສຝ່າຍທີ່ແຂງແຮງກວ່າ.
Verse 22
आसीनः कर्मविच्छेदं शक्तः कर्तुं रिपोर्यदा अशुद्धपार्ष्णिश्चासीत विगृह्य वसुधाधिपः
ເມື່ອກະສັດນັ່ງຢູ່ແລ້ວສາມາດຕັດຂາດ ຫຼືຂັດຂວາງການກະທໍາຂອງສັດຕູໄດ້ ໃຫ້ເຈົ້າແຜ່ນດິນນັ່ງໃນທ່າປະຈັນໜ້າ ໂດຍວາງສົ້ນຕີນບໍ່ໝັ້ນຄົງ ຫຼືບໍ່ຖືກຕ້ອງ।
Verse 23
अशुद्धपार्ष्णिर्बलवान् द्वैधीभावं समाश्रयेत् बलिना विगृहीतस्तु यो ऽसन्देहेन पार्थिवः
ກະສັດຜູ້ມີກໍາລັງ ແຕ່ “ສົ້ນຕີນບໍ່ບໍລິສຸດ” ໝາຍເຖິງຖານຮອງບໍ່ໝັ້ນຄົງ ຄວນອາໄສນະໂຍບາຍດວຍທີພາວ (dvaidhībhāva) ຄືການດໍາເນີນສອງທາງ. ແຕ່ຜູ້ປົກຄອງທີ່ຖືກອໍານາດທີ່ແຂງກວ່າຄອບງໍາ ຍ່ອມຕ້ອງຍອມຮັບແລະປະພຶດຕາມ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ।
Verse 24
संश्रयस्तेन वक्तव्यो गुणानामधमो गुणः प्रासादाग्रे प्रदर्शयेदिति ट विगृहीतस्तु इति ख बहुक्षयव्ययायासं तेषां यानं प्रकीर्तितं
ດັ່ງນັ້ນ ຄວນກ່າວເຖິງ saṃśraya ຄືການພຶ່ງພາ/ການອາໄສການຄໍ້າຈຸນ; ໃນບັນດາ “ຄຸນ” ທັງຫຼາຍ ນີ້ເປັນຄຸນທີ່ຕໍ່າສຸດ. ຂໍ້ອ່ານວ່າ “ຄວນສະແດງໄວ້ທີ່ດ້ານໜ້າ/ຍອດອາຄານ” ຖືກບັນທຶກໃນສຳນວນ ṭa; ແລະຂໍ້ອ່ານວ່າ “ແຕ່ຖືກແຍກອອກ” ຢູ່ໃນສຳນວນ kha. ການເດີນທາງ/ພາຫະນະຂອງພວກເຂົາ ຖືກປະກາດວ່ານໍາມາການສູນເສຍຫຼາຍ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ແລະຄວາມເຫນື່ອຍຍາກ।
Verse 25
बहुलाभकरं पश्चात्तदा राजा समाश्रयेत् सर्वशक्तिविहीनस्तु तदा कुर्यात्तु संश्रयं
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກະສັດຄວນເຂົ້າພຶ່ງຜູ້ຄໍ້າຈຸນ/ມິດຮ່ວມທີ່ໃຫ້ຜົນປະໂຫຍດຫຼາຍ. ແລະເມື່ອຖືກພາກອໍານາດທັງປວງ ກໍຄວນກະທໍາ saṃśraya ຄືການຂໍພຶ່ງພາ/ຂໍລີ້ໄພ ຢ່າງແນ່ນອນ।
Frequently Asked Questions
Sandhi (treaty), vigraha (war/hostility), yāna (march/expedition), āsana (remaining stationed), dvaidhībhāva (dual policy/partial deployment), and saṃśraya (seeking refuge/overlordship; discussed alongside saṃśaya/neutral doubt).
It explicitly names daṇḍa as twofold—public (prakāśa) and secret (aprakāśa)—and associates it with disruptive acts such as plunder, arson, poisoning, targeted killing, defamation, and contamination of resources to cut off the enemy.
It advises seeking alliance with an equal, or—if not inferior—with one who is stronger, and frames saṃśraya (dependence/refuge) as a last-resort posture when power is depleted or a stronger force dominates.
Through māyopāya and Indrajāla: engineered portents, false reports, visible ‘meteor’ effects, proclamations of divine favor, and battlefield announcements designed to instill panic in the enemy and confidence in one’s own troops.