Adhyaya 327
Chapter 327 — छन्दःसारः (Chandas-sāra: The Essence of Metres)
ບົດນີ້ຫັນຈາກການປະຕິບັດວັດແລະມັນຕຣາ ໄປສູ່ວິທະຍາສາດພາສາທີ່ຮັກສາພຣະວະຈະນະ: ສາດວ່າດ້ວຍສັນທະລັກ/ສັນທະສຽງ (chandas) ຫຼື ສັນທະສາດ. ພຣະອັກນິສະແດງຫຼັກສູດຕາມແນວ Piṅgala ໂດຍນິຍາມການສ້າງສັນທະດ້ວຍໜ່ວຍພະຍາງພື້ນຖານ ແລະລະບົບ gaṇa (ກຸ່ມສາມ) ເພື່ອເຂົ້າລະຫັດແບບ laghu (ເບົາ) ແລະ guru (ໜັກ). ຕໍ່ມາອະທິບາຍຂໍ້ຍົກເວັ້ນຕາມກົດສໍາຄັນສໍາລັບການສະດຸດສຽງວິເດດແລະສາດສະຕຣາ: ພະຍາງສັ້ນອາດນັບເປັນຍາວໃນທ້າຍ pāda; ຄວາມໜັກເກີດໄດ້ຈາກກຸ່ມພະຍັນຊະນະ, visarga, anusvāra ແລະສຽງພິເສດ jihvāmūlīya, upadhmānīya. ການຈັດຮູບກົດຂອງສຽງໃນສະພາບສັນທະ ຍ້ຳວ່າວິຊາເຕັກນິກແມ່ນສິ່ງຄ້ຳຈຸນອັນສັກສິດ: ການສວດທີ່ຖືກຕ້ອງຮັກສາພະລັງມັນຕຣາ, ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຂໍ້ຄວາມ, ແລະການສືບຕໍ່ຄວາມຮູ້ພິທີກຳຂ້າມຊົນລຸ້ນ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे देवालयमाहत्म्यादिर्नाम षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच छन्दो वक्ष्ये मूलजैस्तैः पिङ्गलोक्तं यथाक्रमम् सर्वादिमध्यान्तगणौ म्लौ द्वौ जौ स्तौ त्रिकौ गणाः
ດັ່ງນີ້ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 326 ຊື່ «ສິລິສົມບັດ ແລະ ເລື່ອງທີ່ກ່ຽວກັບເທວະວິຫານ» ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 327 «ແກ່ນສານແຫ່ງສັນທະ (ສານຂອງສຳນວນສຳນຽງ/ມີຕຣາ)». ອັກນິກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍວິຊາສັນທະຕາມລຳດັບ ດັ່ງທີ່ປິງຄະລະໄດ້ກ່າວໄວ້ ໂດຍໃຊ້ໜ່ວຍພື້ນຖານຂອງພະຍາງ. ກະນະ (ກຸ່ມສາມພະຍາງ) ມີ: ma ແລະ la; ja ສອງແບບ; sa ແລະ ta; ແລະ ka ສາມແບບ»។
Verse 2
धनस्यान्नाथमेकन्त्विति ख ह्रस्वो गुरुर्वा पादान्ते पूर्वो योगाद् विसर्गतः अनुस्वाराद्व्यञ्जनात् स्थात् जिह्वामूलीयतस् तथा
ໃນສຳນວນເຊັ່ນ «dhanasyān nātham» ແລະ «ekantviti-kha» ພະຍາງສັ້ນອາດຖືກນັບເປັນພະຍາງຍາວໄດ້ຕາມທາງເລືອກ ຢູ່ທ້າຍບາດ (pāda). ພະຍາງກ່ອນໜ້າຈະກາຍເປັນຍາວເມື່ອຕາມດ້ວຍກຸ່ມພະຍັນຊະນະ (yoga), ວິສັກຄະ (ḥ), ອະນຸສະວາຣະ (ṃ), ພະຍັນຊະນະ, ແລະດັ່ງດຽວກັນກັບ jihvāmūlīya (ສຽງວິສັກຄະແບບຄໍ)។
Verse 3
उपाध्मानीयतो दीर्घो गुरुर्ग्लौ नौ गणाविह वसवोष्टौ च चत्वारो वेदादित्यादिलोपतः
ຈາກ upadhmānīya (visarga ພິເສດກ່ອນສຽງປາກ) ສະຫຼະຍາວຖືກນັບເປັນ guru (ພະຍາງໜັກ)។ ທີ່ນີ້ gaṇa (ກຸ່ມສາມພະຍາງໃນສັນທະ) ມີຊື່ glau ແລະ nau. Vasu ມີ 8, ປາກມີ 2, ທິດທັງສີ່ມີ 4—ຖືກຊີ້ໂດຍການຕັດພະຍາງຕົ້ນໃນຄໍາເຊັ່ນ «veda» ແລະ «āditya»។
Frequently Asked Questions
A Piṅgala-style prosody framework: gaṇa classification and operational rules that convert syllable weight via pāda-end position, consonant clusters, visarga/anusvāra, and special visarga allophones.
By ensuring metrical and phonetic correctness, it protects the integrity of mantra and śāstra recitation—supporting ritual efficacy, accurate transmission of Agneya Vidya, and disciplined speech as a dharmic practice.