Amsha 3: Manvantaras, Divine Governance, and the Vyāsa Principle
तृतीयांशः (मन्वन्तर-वेदव्यास-प्रकरणम्)
Manvantaras and Divine Governance
ತೃತೀಯಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರ–ಮೈತ್ರೇಯ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂವಾದವು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತಕ್ರಮ—ಮನ್ವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿತ ವೇದದ ಆವರ್ತ ಸಂರಕ್ಷಣೆ—ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಮೈತ್ರೇಯನು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕ್ರಮ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿನ ಮನು, ಇಂದ್ರ, ದೇವಗಣಗಳು, ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಸಂತತಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರನು ಮೊದಲ ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನು—ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದವರೆಗೆ—ವಿವರಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಏಳು ಭವಿಷ್ಯ ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕಲ್ಪ-ರಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಂಶದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷ್ಣು ಜಗತ್-ಕಾರಣ ಎಂಬುದು—ಅವನೇ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣವೂ, ಉಪಾದಾನಕಾರಣವೂ. ಸತ್ತ್ವ-ಪ್ರಧಾನವಾದ ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇ ದೈವೀ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವಾಗಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮನು, ಇಂದ್ರ, ದೇವರು, ಋಷಿ, ರಾಜರು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಭೂತಿಗಳೆಂದು ಗ್ರಂಥ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ‘ವಿಷ್ಣು’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ‘ವಿಶ್’ ಧಾತುವಿನಿಂದ—ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು/ಅಂತರ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು—ಎಂದು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಪಾಲಕ ಭಗವಂತನು ವಿಭಿನ್ನ ನಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಯಜ್ಞ, ಅಜಿತ, ಸತ್ಯ, ಹರಿ, ಸಂಭೂತ, ವೈಕುಂಠ, ವಾಮನ. ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಕಾಲಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾದ, ನಿರಂತರವಾದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ದ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ವೇದವ್ಯಾಸನಾಗಿ ಒಂದೇ ವೇದವನ್ನು ಮಾನವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಭಜಿಸಿ, ಶ್ರುತಿ-ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತೃತೀಯಾಂಶವು ಮನ್ವಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದೈವೀ ಪದಗಳ ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ-ತತ್ತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪಾಲನಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ-ಜ್ಞಾನಗಳ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyayas in Amsha 3 - Manvantaras & Governance
Adhyaya 1
मन्वन्तर-क्रमः (अतीत-सप्तमन्वन्तराः) तथा मन्वन्तरावताराः
ಮೈತ್ರೇಯನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಜಗದ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವ–ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕ್ರಮ, ಅವುಗಳ ಮನುಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪರಾಶರನಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರನು ಮೊದಲ ಆರು ಮನುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಏಳನೆಯದು ವೈವಸ್ವತ (ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ) ಮನ್ವಂತರವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಗಣಗಳು, ಇಂದ್ರನ ಹೆಸರು, ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರು/ರಾಜವಂಶಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಾರೋಚಿಷದಿಂದ ವೈವಸ್ವತವರೆಗೆ) ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸತ್ತ್ವಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಿಯೇ ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಲನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಭಗವಾನ್ ಯಜ್ಞ, ಅಜಿತ, ಸತ್ಯ, ಹರಿ, ಸಂಭವೂತ, ವೈಕುಂಠ, ವಾಮನ ಎಂಬ ನಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಧರ್ಮ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಾಮನನ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ದೊರೆತದ್ದೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಪದವಿಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಭೂತಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿ, ‘ವಿಶ್’ ಧಾತುವಿನಿಂದ ‘ವಿಷ್ಣು’ ಎಂಬ ಪದವು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಕಾರಣತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Adhyaya 2
भविष्य-मन्वन्तराः (अष्टम-चतुर्दश) तथा कल्प-युग-व्यवस्था
ಮೈತ್ರೇಯನು ಮುಂದಿನ ಉಳಿದ ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರನು ಸಂಜ್ಞಾ‑ಛಾಯಾ ಪ್ರಸಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಸಾವರ್ಣಿ ಮನುವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿಿಂದ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರ—ರೂಪಗೊಂಡವು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ 8ರಿಂದ 14ರವರೆಗಿನ ಭವಿಷ್ಯ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಮನು, ದೇವಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಇಂದ್ರ, ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ಮನುವಿನ ರಾಜಪುತ್ರರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ವೇದಪರಂಪರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾದಾಗ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಪುನಃ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನು ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳು ಮನ್ವಂತರಾವಧಿ ತನಕ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಮನುವಿನ ವಂಶದಿಂದ ಭೂಮಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಪೂರ್ಣತೆಯೇ ಕಲ್ಪ; ಸಮಾನ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಳಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನು ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು, ಮುಂದಿನ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಯುಗನಿಯಂತಾ—ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಸಮಾನ ಜ್ಞಾನ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಧರ್ಮನಿಗ್ರಹ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರೂಪವಾಗಿ ವೇದವಿಭಾಗ, ಕಲಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆ—ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 3
वेदव्यास-परम्परा तथा प्रणव-ब्रह्म-स्तुति
ಮೈತ್ರೇಯನು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ—ಎಲ್ಲವೂ ವಿಷ್ಣುವಿನದೇ, ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲೇ, ವಿಷ್ಣುವಿಂದಲೇ—ಎಂದು; ನಂತರ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವೇದವ್ಯಾಸ-ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದವನ್ನು ಮರುಮರು ಹೇಗೆ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾಪರದಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣು ವ್ಯಾಸನಾಗಿ, ಒಂದೇ ವೇದವನ್ನು ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂದಿದ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ವೇದವನ್ನು ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳಿರುವ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ಉಪಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಸ್ವಯಂಭೂ-ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಉಶನಾ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಸವಿತೃ, ಮೃತ್ಯು, ಇಂದ್ರ, ವಸಿಷ್ಠ ಮೊದಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವ್ಯಾಸರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪರಾಶರನಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನ ತನಕ ವಂಶಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯದ ವ್ಯಾಸ ದ್ರೌಣಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಧ್ಯಾಯ ಸ್ತೋತ್ರರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ: ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವೇದಗಳ ಸಾರ, ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಳಯದ ಕಾರಣ, ಅದೇ ವಾಸುದೇವ/ಪರಮಾತ್ಮ. ವೇದದ ಭೇದವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕತೆಯೂ—ಎರಡೂ—ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ, ಎಲ್ಲ ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದ ಏಕ ಅನಂತ ಭಗವಾನನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.
Adhyaya 4
वेदव्यासः, चातुर्होत्रम्, ऋग्वेदशाखाः (Vyāsa’s Veda-division and Ṛgveda lineages)
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಆದಿವೇದವು ‘ಚತುಷ್ಪಾದ’ವಾದರೂ, ಜಗದ್ಧಾರಕ ಯಜ್ಞತತ್ತ್ವವು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಸ್ವರೂಪನಾದ ವೇದವ್ಯಾಸನು ಯುಗಧರ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಒಂದೇ ವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪೈಲನನ್ನು ಋಗ್ವೇದಕ್ಕೆ, ವೈಶಂಪಾಯನನನ್ನು ಯಜುರ್ವೇದಕ್ಕೆ, ಜೈಮಿನಿಯನ್ನು ಸಾಮವೇದಕ್ಕೆ, ಸುಮಂತುವನ್ನು ಅಥರ್ವವೇದಕ್ಕೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇತಿಹಾಸ–ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ರೋಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಾತುರ್ಹೋತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ಅಧ್ವರ್ಯು–ಯಜುಃ, ಹೋತೃ–ಋಕ್, ಉದ್ಗಾತೃ–ಸಾಮ, ಬ್ರಹ್ಮನ್–ಅಥರ್ವ ಎಂದು ಸಂಬಂಧ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಋಗ್ವೇದ ಶಾಖೆಗಳು: ಪೈಲನ ಎರಡು ಸಂಹಿತೆಗಳು ಇಂದ್ರಪ್ರಮತಿ ಮತ್ತು ಬಾಷ್ಕಲರಿಗೆ; ಬಾಷ್ಕಲನ ಚತುರ್ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಬೌಧ್ಯ, ಅಗ್ನಿ, ಮಾಠರ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಪರಾಶರ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಶಾಖೆಗಳು; ಇಂದ್ರಪ್ರಮತಿಯಿಂದ ಮಾಂಡೂಕೇಯಾದಿ ಪರಂಪರೆ; ಶಾಕಲ್ಯನ ಐದು ಸಂಹಿತೆಗಳು ಮುದ್ಗಲ, ಗಲವ, ವಾತ್ಸ್ಯ, ಶಾಲೀಯ, ಶಿಶಿರರಿಗೆ—ಕಾಲಯನಿ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಜಾವ ಮುಂತಾದ ಉಪಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹ್ವೃಚ ಪರಂಪರೆ ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 5
यजुर्वेदशाखाः, याज्ञवल्क्य–वैशम्पायनसंवादः, सूर्यस्तुतिः (Yajurveda branches and Yājñavalkya’s solar revelation)
ಪರಾಶರನು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ವೈಶಂಪಾಯನನು ಯಜುರ್ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮರಾತನ ಪುತ್ರ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ವಿನೀತನೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಆದ ಶಿಷ್ಯ. ಮಹಾಮೇರು ವಿಷಯದ ಪೂರ್ವ ಋಷಿಸಂವಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈಶಂಪಾಯನನು ಮಿತಿ ಮೀರಿ, ಅವಮಾನದಿಂದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆದನು. ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವ್ರತವನ್ನು ಶಿಷ್ಯರು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದಾಗ ಗುರು ಕೋಪಗೊಂಡು ‘ನೀನು ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸು’ ಎಂದನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಯಜುಸ್ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿದನು; ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಿತ್ತಿರಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಅವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು—ಇದರಿಂದ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಪರಂಪರೆ. ನಂತರ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ ಸವಿತಾ/ಭಾಸ್ಕರ/ವಿವಸ್ವಾನ್ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು—ತ್ರಿವೇದಮೂಲ, ವಿಷ್ಣುರೂಪ, ಕಾಲಾಧಿಪತಿ, ಕರ್ಮಶುದ್ಧಿಕರ. ಸೂರ್ಯನು ಅಶ್ವರূপದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ‘ಅಯಾತಯಾಮ’ ಎಂಬ ಹೊಸ ಯಜುಸ್ ನೀಡಿದನು; ಅದನ್ನು ಕಲಿತವರು ವಾಜಿನರು, ಕಾನ್ವಾದಿ ಹದಿನೈದು ವಾಜಸನೇಯಿ ಶಾಖೆಗಳು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸಿದವು.
Adhyaya 6
सामवेद–अथर्ववेदशाखाः, पुराणसंहिता, अष्टादशपुराणानि, विद्यास्थानानि (Sāma/Atharvan branches, Purāṇa compendium, 18 Purāṇas, knowledge taxonomy)
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಜೈಮಿನಿಯು ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಭಾಗಿಸಿದನೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಂತು ಮತ್ತು ಸುಕರ್ಮರ ಮೂಲಕ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಿತು; ಸುಕರ್ಮನ ಪುತ್ರನು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಸಾವಿರ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಎರಡು ಮಹಾವ್ರತಧಾರಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಹಿರಣ್ಯನಾಭ, ಕೌಸಲ್ಯ, ಪೌಷ್ಪಿಂಜಿ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ಉದೀಚ್ಯ ಸಾಮಗರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹಿರಣ್ಯನಾಭನಿಂದ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಾಮಗರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಲೋಕಾಕ್ಷಿ, ಕುಥುಮಿ, ಕುಷೀದಿ, ಲಾಂಗಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು; ಕೃತಿಯು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅಥರ್ವವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಂತು ಕಬಂಧನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅವನು ದೇವದರ್ಶ ಮತ್ತು ಪಥ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದನು. ದೇವದರ್ಶನ ಶಿಷ್ಯರು ಮೌದ್ಗ, ಬ್ರಹ್ಮಬಲಿ, ಶೌಲ್ಕಾಯನಿ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ; ಪಥ್ಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದಾದಿ, ಶೌನಕನು ಬಭ್ರವ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ (ಸಂಜ್ಞಿನ್)ರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿ, ಆಂಗಿರಸ, ಶಾಂತಿಕಲ್ಪ ಮೊದಲಾದ ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ವ್ಯಾಸರು ರೋಮಹರ್ಷಣನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಪುರಾಣ-ಸಂಹಿತೆ ಆರು ಶಿಷ್ಯರ ಮೂಲಕ ಹರಡಿತು; ಕಾಶ್ಯಪ, ಸಾವರ್ಣಿ, ಶಾಂಶಪಾಯನ, ರೋಮಹರ್ಷಣಿಕಾ ಮೂಲ-ಸಂಹಿತೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸರ್ಗ, ಪ್ರತಿಸರ್ಗ, ವಂಶ, ಮನ್ವಂತರ, ವಂಶಾನುಚರಿತ) ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಈ ಕಥೆಯೇ ವೈಷ್ಣವ ಪುರಾಣ—ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ಪರಮ ಕಾರಣವೂ ಅರ್ಥವೂ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೇ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 7
यमस्य अधिकारभङ्गः — वैष्णवस्य लक्षणम् (Freedom from Yama through Hari-śaraṇāgati)
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೈತ್ರೇಯನು—ಮರಣಾನಂತರ ಮಾನವನು ಯಮನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತೆ ಮಾಡುವ ಆಚಾರ ಯಾವುದು? ಎಂದು ಪರಾಶರರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಪರಂಪರೆಯಿಂದ (ನಕುಲ–ಭೀಷ್ಮ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಜಾತಿಸ್ಮರ ಕಾಲಿಂಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಮದೂತರ ಸಂಭಾಷಣೆ) ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮನು ಪಾಶಧಾರಿ ದೂತನಿಗೆ—ಮಧುಸೂದನ ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡ; ನನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಅವೈಷ್ಣವರ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ವೈಷ್ಣವನ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ, ಮಿತ್ರ–ಶತ್ರು ಸಮದೃಷ್ಟಿ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸೂಯಾರಹಿತತೆ, ಧನಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಧನದ ಮೇಲಿನ ವಿರಕ್ತಿ, ಜನಾರ್ದನನ ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಮಲದಿಂದ ಅಶುದ್ಧಿಯಾಗದಿರುವುದು. ಆಭರಣದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದಂತೆ, ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯ: ಕೇಶವನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಶ್ರಯವಿಟ್ಟವನನ್ನು ಯಮ, ದೂತರು ಅಥವಾ ಯಾತನೆಗಳು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರವು।
Adhyaya 8
विष्ण्वाराधन-फलम् तथा वर्णधर्माः (Worship of Vishnu through Varṇa-dharma)
ಮೈತ್ರೇಯನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸಂಸಾರಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ಫಲವೇನು? ಪರಾಶರನು ಸಾಗರನು ಔರ್ವನಿಗೆ ಕೇಳಿದ ಪುರಾತನ ದೃಷ್ಟಾಂತದ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಗೋವಿಂದಾರಾಧನೆಯಿಂದ ಭೋಗಗಳು, ಸ್ವರ್ಗ, ಉನ್ನತ ಪದಗಳು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮ—ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರ ಪಾಲನೆಯಿಂದಲೇ ಹರಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹರಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮವೂ ಅವನನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಂದೆ-ಅಸತ್ಯ-ಕಲಹಕಾರಕ ವಚನ ತ್ಯಾಗ, ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಧನಾಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಹಿಂಸೆ, ದೇವ-ದ್ವಿಜ-ಗುರುಸೇವೆ, ಸರ್ವಹಿತಚಿಂತನೆ, ರಾಗಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿ—ಇವು ಆರಾಧನೆಯ ರೂಪಗಳು. ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದಾನ-ಯಜ್ಞ-ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಅಗ್ನಿಕರ್ಮ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ರಕ್ಷಣೆ-ಶಾಸನ, ವೈಶ್ಯನ ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ-ವ್ಯಾಪಾರ-ಕೃಷಿ, ಶೂದ್ರನ ದಾನ ಮತ್ತು ಗೃಹ್ಯಕರ್ಮ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಆಪದ್ಧರ್ಮ (ಕರ್ಮಸಂಕರವಿಲ್ಲದೆ) ವಿವರಿಸಿ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 9
चत्वारोऽाश्रमाः — ब्रह्मचर्यादि मोक्षाश्रमपर्यन्तम् (The Four Āśramas as a graded path to mokṣa)
ವರ್ಣಧರ್ಮದ ನಂತರ ಪರಾಶರರು ಆಶ್ರಮಧರ್ಮವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪನೀತ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಶೌಚವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಗುರುಸೇವೆ‑ವ್ರತಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸೂರ್ಯ‑ಅಗ್ನಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಗುರುಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಅನುಮತಿಯಿಂದಲೇ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಗುರುಋಣ ತೀರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ—ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಿವಾಹ, ನ್ಯಾಯ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಪಂಚವಿಧ ಗೌರವ: ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನಿವಾಪ, ದೇವರಿಗೆ ಯಜ್ಞ, ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ‑ಆತಿಥ್ಯ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸಂತಾನ. ಗೃಹಸ್ಥನೇ ಇತರ ಆಶ್ರಮಗಳ ಆಧಾರ; ಅತಿಥಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಪುಣ್ಯ‑ಪಾಪ ಫಲಗಳು ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ವನತಪಸ್ಸು, ಅತಿಥಿಪೂಜೆ, ತಿತಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೋಷಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ಶಾಶ್ವತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷು/ಪರಿವ್ರಾಜಕನು ಪರಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನ‑ವಾಕ್ಕು‑ಕಾಯಗಳಿಂದ ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಮಾತ್ರ ತಂಗಿ, ಜೀವಧಾರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಿಕ್ಷೆ ಪಡೆದು, ಕಾಮ‑ಕ್ರೋಧ‑ಲೋಭಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷಾಶ್ರಮವು ಅಂತರ್ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ದೀಪದಂತ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
Adhyaya 10
पुंसां क्रिया-विभागः, संस्काराः, नामकरणम्, विवाहविधानम्
ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರೇಯನು ಮಾನವರ ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪರಾಶರರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರರು ಜಾತಕರ್ಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಜೀವನ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಭ್ಯುದಯಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಸಮಸಂಖ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ, ದೇವ–ಪಿತೃ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂದೀಮುಖ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತನೇ ದಿನ ನಾಮಕರಣ, ವರ್ಣಾನುಸಾರ ನಾಮಾಂತ್ಯಗಳು (ಶರ್ಮ/ವರ್ಮ/ಗುಪ್ತ/ದಾಸ) ಮತ್ತು ಶುಭ ಧ್ವನಿ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಕುಲ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಪ್ರವೇಶವರೆಗೆ ಕ್ರಮ ಬಂದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ/ವೈಖಾನಸ, ಸನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವರ–ವಧು ಆಯ್ಕೆ ನಿಯಮಗಳು, ಚಂದ್ರಕಾಲಾನುಸಾರ ಶುಭ ಸಮಯ, ವಿವಾಹದ ಎಂಟು ರೂಪಗಳು, ವರ್ಣೋಚಿತ ಧರ್ಮ, ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನದ ನಿಂದನೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಹಚರಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಮಹಾಫಲದ ಆಧಾರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 11
गृहस्थस्य सदाचारः: शौच, तर্পण, वैश्वदेव, अतिथिधर्म, भोजन-विधि, संध्योपासन, ऋतु-धर्मः
ಮೈತ್ರೇಯನು ಗೃಹಸ್ಥನ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಇಹಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿತವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ. ಪರಾಶರನು ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಸಪ್ತರ್ಷಿ-ಮನುವರ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತ, ಸಾಧುಜನರು ಆಚರಿಸಿದ ನಿಯಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಚಿಂತನೆ, ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ, ಶೌಚ, ಆಚಮನ, ಶರೀರಶುದ್ಧಿ/ಅಲಂಕಾರಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವರ್ಣಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಸ್ನಾನ, ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃ ತರ್ಪಣ, ಕಾಮ್ಯ ಜಲದಾನವನ್ನು ಸರ್ವಹಿತ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ (ನರಕಸ್ಥ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಶಾಂತಿ ಕೋರಿ) ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಿ ವಿಷ್ಣು-ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ತವ, ಗೃಹಪೂಜೆ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ದಿಕ್ಕುಬಲಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ವಭೂತ ಭೋಜನ’—ದಾತನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅತಿಥಿಧರ್ಮ ಪ್ರಧಾನ: ಅತಿಥಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವುದು, ಅಜ್ಞಾತ ಪಥಿಕನ ಸತ್ಕಾರ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪಾಪಫಲ. ಭೋಜನ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ, ದಿಕ್ಕು, ರಸಕ್ರಮ, ಐದು ಗ್ರಾಸ ಮೌನ, ಜೀರ್ಣಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು—ವಿಷ್ಣುವೇ ಭೋಕ್ತ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಶಕ್ತಿ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ, ಸಾಯಂಕಾಲ ವೈಶ್ವದೇವ, ನಿದ್ರಾ ನಿಯಮಗಳು, ಋತುದರ್ಮ, ಪರ್ವದಿನ ನಿಷೇಧಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನ ವರ್ಜನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 12
सदाचार-नियमाः: शील, संयम, संग-निषेध, शुचिता, वाणी-नीति, परोपकारः
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಸಂಯಮ, ಸಂಗ-ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ವಾಕ್ನೀತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಚಾರಸಂಹಿತೆಯಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಗೋವುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸಿದ್ಧರು, ಹಿರಿಯರು, ಗುರುಗಳು ಇವರಿಗೆ ಗೌರವ; ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿಗಳ ಪಾಲನೆ; ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ, ಔಷಧಿ, ರಕ್ಷಾಚಿಹ್ನ, ಪುಷ್ಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಶುಭ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಬಾರದು, ಕಟುವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ಪರದೋಷ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು, ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನ ಮತ್ತು ಅನಾವಶ್ಯಕ ವೈರ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ದುಷ್ಟ ಸಂಗ, ಅಶುದ್ಧ/ಭಯಂಕರ ಸ್ಥಳ-ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಜಂಭ, ಉಗುಳುವುದು, ನಖ-ದಂತ ಕಚ್ಚುವುದು, ನಿರ್ವಸ್ತ್ರ ಕರ್ಮಗಳು ಮುಂತಾದ ದೇಹಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಅಂತರಸ್ಥೈರ್ಯದ ಬಾಹ್ಯ ಆಧಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿವೇಕ—ಜಗಳ ತಪ್ಪಿಸಿ, ಸಮಾನಸ್ಥರ ಸಂಬಂಧ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವಾದರೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ. ವಾಕ್ಧರ್ಮ—ಹಿತಕರ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ಸತ್ಯವೇ ಕೇವಲ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮೌನ; ಹಿತವಚನ ಅಪ್ರಿಯವಾದರೂ ಗ್ರಾಹ್ಯ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ-ಮನ-ವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಪರೋಪಕಾರವೇ ಧರ್ಮಲಕ್ಷ್ಯ ಎಂದು, ವಿಷ್ಣು ಧರಿಸಿರುವ ಲೋಕಧರ್ಮ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಸದಾಚಾರವೇ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 13
Nāndīmukha-śrāddha (Prosperity Rites), Preta-kriyā, Aśauca, Ekoddiṣṭa, and Sapiṇḍīkaraṇa Framework
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಪುತ್ರಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಸಚೈಲಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಜಾತಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳ ನಂದೀಮುಖ-ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ದ್ವಿಜರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ದಧಿ-ಅನ್ನ-ಬದರಯುಕ್ತ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ನಂದೀಮುಖ ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಿವಾಹ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ನಾಮಕರಣ, ಚೂಡಾಕರ್ಮ, ಸೀಮಂತ, ಶಿಶುದರ್ಶನ ಮೊದಲಾದ ವೃದ್ಧಿಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ನಂತರ ಪ್ರೇತಕ್ರೀಯೆ—ದೇಹಸ್ನಾನ-ಅಲಂಕಾರ, ದಹನ, ದಹನೋತ್ತರ ಸ್ನಾನ, ದಕ್ಷಿಣಮುಖ ತಿಲೋದಕ, ನಿಯಮಿತ ಆಚರಣೆ, ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರೇತಪಿಂಡ, ನಿಗದಿತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮತ್ತು 1/3/7/9ನೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಿಲೋದಕ. ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಅಸ್ಥಿ-ಭಸ್ಮಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಸಪಿಂಡರ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಾನುಸಾರ ಆಶೌಚಕಾಲ, ಏಕೋದಿಷ್ಟ (ಒಂದು ಅರ್ಘ್ಯ/ಪವಿತ್ರಕ, ದೇವತಾವರ್ಜಿತ) ಒಂದು ವರ್ಷ ಆಚರಣೆ, ಮತ್ತು ಸಪಿಂಡೀಕರಣ—ಪ್ರೇತಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಪಿತೃಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಮೃತರನ್ನು ಪಿತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು—ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃತ್ವಾಧಿಕಾರ (ಪುತ್ರಾದಿ, ನಂತರ ಬಂಧು/ಮಾತೃಸಂಬಂಧ, ಮಹಿಳೆ/ಸಮುದಾಯ, ವಂಶಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ) ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಗಳ ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ-ಉತ್ತರ ವಿಭಾಗ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 14
Śrāddha’s Cosmic Reach and Kāla-Nirṇaya (Sacred Timings): Amāvāsyā, Nakṣatra-Yoga, Tīrtha, and Minimum Offerings
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ: ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀಟಾದಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಿಧಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುವ ಕರ್ಮ. ನಂತರ ಅವರು ಕಾಲ-ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಅಷ್ಟಕಾ ದಿನಗಳು, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಅಯನ, ವಿಷುವ, ಗ್ರಹಣ, ಶುಭ ಗ್ರಹಗತಿ/ಗೋಚರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳು; ಗ್ರಹಪೀಡೆ, ಅಶುಭ ಸ್ವಪ್ನ, ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಐಚ್ಛಿಕ/ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳೂ. ಕೆಲವು ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ-ಯೋಗ-ನಕ್ಷತ್ರ ಸಂಯೋಗಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯುಗಪರ್ಯಂತ ಪಿತೃತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು, ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಇಳೆಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ವಚನವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಿಲೋದಕವೂ ಪೂರ್ಣ ಶ್ರಾದ್ಧವೆಂದು ಗಣ್ಯ; ಗಂಗಾ, ಶತದ್ರೂ, ವಿಪಾಶಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ನೈಮಿಷ-ಗೋಮತಿ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಿತೃದೋಷ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತೃವಾಕ್ಯ—ಧನಕ್ಕಿಂತ ಭಾವವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದರೆ ಧಾನ್ಯ, ಸ್ವಲ್ಪ ದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಎಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಸಾಕು; ಅತಿದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿನಯಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮವೇ ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗ—ಫಲದ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಭಕ್ತಿಭಾವವೇ.
Adhyaya 15
Pātra-Nirṇaya and Ritual Procedure: Who to Feed, Who to Avoid, and Step-by-Step Śrāddha Performance
ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು ಎಂದು ಮೈತ್ರೇಯನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಾಶರನು ವೇದ‑ವೇದಾಂಗ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಶ್ರೋತ್ರಿಯ ಶುದ್ಧಾಚಾರ, ಯೋಗಸ್ಥೈರ್ಯ, ಕರ್ಮನಿಪುಣತೆ ಇವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಹತೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿ; ಋತ್ವಿಜ, ಸಹೋದರಿಯ ಮಗ, ಮಗಳ ಮಗ, ಮಾವ‑ಮಾಮಂದಿರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಮಾವ, ಯತಿ/ಸನ್ಯಾಸಿ, ಪಂಚಾಗ್ನಿ ಸಾಧಕ, ಶಿಷ್ಯ, ತಂದೆ‑ತಾಯಿಭಕ್ತರನ್ನು ಸಹ ಗ್ರಾಹ್ಯರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಿತ್ರದ್ರೋಹ, ಅಶೌಚ, ವ್ಯಭಿಚಾರ, ಅಗ್ನಿ‑ವೇದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಸೋಮವಿಕ್ರಯ, ಕಳ್ಳತನ, ದುಷ್ಟತೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ, ಕೂಲಿಗೆ ಬೋಧನೆ, ದೇವಲಕತ್ವ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಪಾತ್ರತೆ ತಿಳಿಸಿ, ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ, ಕಾಮ, ಆತುರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ: ಮೊದಲ ದಿನ ಆಹ್ವಾನ; ಅಪ್ರತೀಕ್ಷಿತ ದ್ವಿಜ/ಯತಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ; ಆಸನ ನಿಯಮ (ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಬಿಸಮ, ದೇವರಿಗೆ ಸಮ); ದಿಕ್ಕಿನಂತೆ ಭೋಜನ (ದೇವರು ಪೂರ್ವ, ಪಿತೃಗಳು ಉತ್ತರ); ಅರ್ಘ್ಯ (ದೇವರಿಗೆ ಯವಜಲ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಿಲಜಲ ಅಪಸವ್ಯವಾಗಿ); ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ, ವೈವಸ್ವತರಿಗೆ ಹೋಮ; ರಕ್ಷಾಮಂತ್ರ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಸನ್ನಿಧಿ ಧ್ಯಾನ; ಪಿಂಡಸ್ಥಾಪನೆ, ದಕ್ಷಿಣೆ, ವೈಶ್ವದೇವ ಪಠಣ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೌಹಿತ್ರ, ಕುಟಪಕಾಲ, ತಿಲ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯೋಗಸಂಯಮ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 16
श्राद्ध-योग्य द्रव्य, निषेध, तथा गयाश्राद्ध-माहात्म्य (Śrāddha Materials, Prohibitions, and the Glory of Gayā)
ಪರಾಶರರು ಮೈತ್ರೇಯನಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿ ಮತ್ತು ಹವಿಷ್ಯಭೋಜನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಜಿಹ್ವಾನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿ, ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಿದ ಮಾಂಸದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃತೃಪ್ತಿಗೆ ಗಯಾತೀರ್ಥವು ಅಪೂರ್ವ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಧಾನ್ಯ, ಫಲ-ಶಾಕಾದಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ನಿಷೇಧಗಳನ್ನೂ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಅಶುದ್ಧ ಅಗ್ರಯಾಣ, ಕೆಲವು ಕಾಳುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಕಾರಿ/ಮಸಾಲೆಗಳು, ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಆಹಾರ, ರೆಸಿನ್ಗಳು, ದಪ್ಪ ಉಪ್ಪು, ಅಯೋಗ್ಯ ನೀರು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಹಾಲಿನ ವಿಧಗಳು. ಆಶೌಚ, ರಜಸ್ವಲಾ/ಸೂತಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಪಿತೃಭೋಗ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ, ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ, ಮತ್ತು ವಿಘ್ನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎಳ್ಳು ಚಲ್ಲುವಂತಹ ರಕ್ಷೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರನಾಮ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೀಡಿದ ಅರ್ಪಣೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸಂಬಂಧಿತ ಪಿತೃಗಾಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವ ಸಂತಾನ ಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ।
Adhyaya 17
नग्न-परिभाषा तथा देव-स्तोत्रपूर्वक मायामोह-उत्पत्ति (Defining ‘Nagna’ and the Devas’ Hymn Leading to Māyāmoha)
ಪರಾಶರರು ಔರ್ವರು ಸಗರರಾಜನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಸದಾಚಾರದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಮಂಗಳ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮೈತ್ರೇಯರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೈತ್ರೇಯರು ‘ನಗ್ನ’ ಎಂದರೆ ಯಾರು, ಯಾವ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ನಗ್ನತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪರಾಶರರು—ದ್ವಿಜರ ನಿಜವಾದ ಆವರಣವೇ ವೇದತ್ರಯ (ಋಗ್–ಯಜುಃ–ಸಾಮ); ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ಸತ್ಯ ನಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಭೀಷ್ಮರ ತನಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ದೇವ–ಅಸುರ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೋತ ದೇವತೆಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳು, ಅಂತರಂಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಕಾಲ, ಪ್ರಳಯ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತವಾದ ಕಾರಣ-ಕಾರಣನೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ‘ಮಾಯಾಮೋಹ’ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರನ್ನು ವೇದಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಅವರು ದುರ್ಬಲರಾಗಿ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Adhyaya 18
मायामोह-प्रवर्तन, वेदमार्ग-बहिष्कार, तथा पाषण्ड-संसर्ग-दोषः (Māyāmoha’s Delusion, Rejection of the Vedic Path, and the Fault of Heretical Association)
ಪರಾಶರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ನರ್ಮದಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಮೋಹನು ದೈತ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮೊದಲು ನಗ್ನ-ಮುಂಡಿತ-ಮಯೂರಪಿಚ್ಛಧಾರಿ, ನಂತರ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಾದಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ವೈದಿಕ ತ್ರಯೀಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿ, ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಧರ್ಮ/ಅಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ/ಅಸತ್ಯ ಎಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ದೈತ್ಯರು ವೇದ, ದೇವ, ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಪಾಷಂಡ ಮತಗಳನ್ನು ಹರಡಿದರು; ಸದ್ಮಾರ್ಗದಿಂದ ತಪ್ಪಿದ ಕೂಡಲೇ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಪರಾಶರರು ‘ನಗ್ನ’ ಎಂದು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹಂತಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಅಯೋಗ್ಯ ಸಂನ್ಯಾಸ ತೆಗೆದು, ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವವರನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ಸನ್ನಿಹಿತ ಸಹವಾಸ, ಜೊತೆಯ ಊಟ, ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಸಂಸರ್ಗದೋಷ ಹಾಗೂ ಅಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವರ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನವೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಷಂಡ-ಸಂಭಾಷೆಯ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಶತಧನು ರಾಜನು ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಷಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಪಶುಯೋನಿಗಳಿಗೆ ಬೀಳುವುದು, ನಂತರ ಸ್ಮರಣೆ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುವುದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಷಂಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ದೂರವಿಟ್ಟು ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಫಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
Amsha 3 explains the Manvantara framework of cosmic governance—Manu, Indra, deva-gaṇas, Saptarṣis, and royal lineages—across fourteen Manvantaras, and then describes how Viṣṇu repeatedly becomes Vedavyāsa to divide and preserve the Veda in recurring Dvāpara ages.
It presents Viṣṇu as the all-pervading reality whose śakti sustains the worlds, and explicitly declares that all offices—devas, Manus, Saptarṣis, Manu’s sons, and Indra—are Viṣṇu’s vibhūtis. Viṣṇu is thus both the immanent ground and the governing intelligence behind cosmic order.
There are fourteen Manvantaras in a kalpa; when these are completed, the kalpa reaches its full measure (connected with a thousand yuga-cycles), followed by a night of equal duration and cosmic dissolution before creation resumes.
Because the entire universe is ‘entered’ and pervaded by His power; the name is derived from the root viś (“to enter/pervade”), indicating His all-pervasive immanence.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.