Adhyaya 90: Description of the Threefold Goddess-Power and Brahmā’s Hymn to Sṛṣṭi
Triśakti-varṇana (Sṛṣṭi–Vaiṣṇavī–Raudrī Devī-stuti)
Theological-Philosophical Discourse (Śakti, Cosmology, Mantra-ontology)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು (ವರಾರೋಹಾ/ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ) ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಶಿವ/ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ತ್ರಿಶಕ್ತಿ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಸೃಜನಶಕ್ತಿ ‘ಸೃಷ್ಟಿ’ ಶ್ವೇತವರ್ಣಾ, ಶುಭ, ಏಕಾಕ್ಷರಾ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾಕ್ಷರಮಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅವಳೇ ವಾಗೀಶೀ, ಸರಸ್ವತಿ, ವಿದ್ಯೇಶ್ವರಿ, ಅಮಿತಾಕ್ಷರಾ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮಗಳಿಂದ ವಾಣಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಎರಡನೇ ಶಕ್ತಿ ಅಪರಾ/ವೈಷ್ಣವೀ ರಕ್ತವರ್ಣಾ; ಮೂರನೇ ಶಕ್ತಿ ರೌದ್ರೀ, ‘ಪರಾಪರಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ—ಅವಳನ್ನು ಸ್ವಾಹಾ-ಸ್ವಧಾ, ಓಂಕಾರನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಜನನಿ-ಕಾರಣರೂಪಿಣಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಯಮಿತ ಜ್ಞಾನ-ವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಜಗದ್ಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಪೃಥಿವಿಯ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅಡಗಿದೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 90
Verse 1
श्रीवराह उवाच । शृणु चान्यं वरारोहे तस्या देव्या महाविधिम् । या सा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा शिवेन परमेष्ठिना ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಆ ದೇವಿಯ ಮಹಾವಿಧಿ/ಮಹಾವಿಧಾನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೇಳು; ಅವಳನ್ನು ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಶಿವನು ‘ತ್ರಿಶಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 2
सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ॥
ಓ ವರಾರೋಹೆ, ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞೆ, ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳು. ಓ ದೇವಿ, ನೀನು ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವಳು; ಓ ಪರಮೇಶ್ವರಿ, ನೀನೇ ಪ್ರಸೂತಿ-ಸ್ವರೂಪಿಣಿ.
Verse 3
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थितादेवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ॥
ಓ ದೇವಿ, ನೀನೇ ಸ್ವಾಹಾ, ನೀನೇ ಸ್ವಧಾ; ಓ ವರಾನನೆ, ನೀನೇ ಉತ್ಪತ್ತಿ-ಸ್ವರೂಪಿಣಿ. ಓ ದೇವಿ, ನೀನು ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದೀ; ವೇದಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ನೀನೇ.
Verse 4
देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ॥
ಹೇ ವರಾನನೆ! ದೇವರುಗಳು, ದಾನವರು, ಯಕ್ಷ-ಗಂಧರ್ವ-ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾಗೂ ಪಶುಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲ ಕಾರಣ ನೀನೇ।
Verse 5
विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरी । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ॥
ನೀನೇ ವಿದ್ಯೆ; ನೀನೇ ವಿದ್ಯಾಧೀಶ್ವರಿ—ಸಿದ್ಧಾ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ—ಮತ್ತು ಸುರೇಶ್ವರಿ. ಹೇ ವರಾರೋಹೆ! ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞೆ, ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳು।
Verse 6
सर्वगा गतसन्देहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ನೀನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನಿ, ಸಂಶಯರಹಿತೆ, ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳು. ಸರ್ವವಿದ್ಯಾಧೀಶ್ವರಿ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾರಿಣಿ—ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 7
ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद्यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत्सृष्टिस्त्वत्प्रसादात्प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनी ॥
ಹೇ ವರಾನನೆ! ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಋತುಸ್ನಾತಾ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವನೋ, ಹೇ ಪ್ರಜೇಶ್ವರಿ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂತಾನಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಸ್ವರೂಪಾ, ವಿಜಯಾ, ಭದ್ರಾ, ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವವಳು।
Verse 8
तत्र सृष्टिः पुरा प्रोक्ता श्वेतवर्णा स्वरूपिणी । एकाक्षरेति विख्याता सर्वाक्षरमयी शुभा ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ—ಶ್ವೇತವರ್ಣದ, ಸ್ವಸ್ವರೂಪಿಣಿ; ‘ಏಕಾಕ್ಷರಿ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ, ಶುಭ, ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಕ್ಷರಮಯಿ।
Verse 9
वागीशेति समाख्याता क्वचिद्देवी सरस्वती । सैव विद्येश्वरी देवी सैव क्वाप्यमिताक्षरा । सैव ज्ञानविधिः क्वापि सैव देवी विभावरी ॥
ಎಲ್ಲೋ ಅವಳು ‘ವಾಗೀಶೀ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಳು, ಮತ್ತಲ್ಲೋ ದೇವಿ ‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂದು. ಅವಳೇ ವಿದ್ಯಾಧೀಶ್ವರಿ ದೇವಿ; ಅವಳೇ ಎಲ್ಲೋ ‘ಅಮಿತಾಕ್ಷರಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳೇ ಎಲ್ಲೋ ಜ್ಞಾನವಿಧಿ; ಅವಳೇ ದೇವಿ ‘ವಿಭಾವರಿ’.
Verse 10
यानि सौम्यानि नामानि यानि ज्ञानोद्भवानि च । तानि तस्या विशालाक्षि द्रष्टव्यानि वरानने ॥
ಸೌಮ್ಯವಾದ ನಾಮಗಳೂ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನಾಮಗಳೂ—ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಓ ವರಾನನೆ—ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವಳದೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
Verse 11
या वैष्णवी विशालाक्षी रक्तवर्णा सुरूपिणी । अपरा सा समाख्याता रौद्री चैव परापरा ॥
ವೈಷ್ಣವಿಯಾದ ಅವಳು—ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ರಕ್ತವರ್ಣಾ, ಸುರೂಪಿಣಿ—‘ಅಪರಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳೇ ‘ರೌದ್ರೀ’ ಮತ್ತು ‘ಪರಾಪರಾ’ ಕೂಡ.
Verse 12
एतास्त्रयोऽपि सिद्ध्यन्ते यो रुद्रं वेत्ति तत्त्वतः । सर्वगेयं वरारोहे एकैव त्रिविधा स्मृता ॥
ರುದ್ರನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಈ ಮೂರೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಡಲ್ಪಡಬೇಕಾದುದು—ಅವಳು ಒಬ್ಬಳೇ, ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 13
एषा सृष्टिर्वरारोहे कथिता ते पुरातनी । तया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥
ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಈ ಪುರಾತನ ಸೃಷ್ಟಿವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು—ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ—ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 14
या सा आदौ वर्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು, ಆ ದೇವಿಯ ನಿಮಿತ್ತ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ರಚಿಸಿದನು।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसम्भूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಜಯವಾಗಲಿ, ಹೇ ಸತ್ಯಸಂಭೂತೆ; ಹೇ ಧ್ರುವೆ ದೇವಿ, ಹೇ ವರಾಕ್ಷರೆ; ಹೇ ಸರ್ವಗೆ, ಹೇ ಸರ್ವಜನನಿ, ಹೇ ಸರ್ವಭೂತಮಹೇಶ್ವರಿ।
Frequently Asked Questions
The text presents a philosophical model in which a single all-pervading power (śakti) manifests in three modes (sṛṣṭi, vaiṣṇavī/aparā, raudrī/parāparā). It links cosmic stability to disciplined knowledge and speech (Vāc/Sarasvatī), implying that orderly creation—and by extension the well-being of the terrestrial world addressed through Pṛthivī—depends on right understanding of the underlying creative principle.
No tithi, lunar phase, month (māsa), seasonal (ṛtu) timing, or calendrical ritual schedule is specified in the provided passage. The only temporal phrasing is cosmological (“ādau,” ‘in the beginning’) rather than liturgical.
Environmental balance is approached indirectly through cosmology: the chapter states that the primordial sṛṣṭi-śakti pervades the entire world (jagat), including stationary and moving beings (sthāvara-jaṅgama). By framing creation as universally suffused by a regulating principle grounded in knowledge and sacred sound, the narrative supports a Pṛthivī-oriented reading in which terrestrial order is maintained through alignment with that pervasive creative law.
The passage references Brahmā (Pitāmaha) as the speaker of the hymn and invokes Śiva/Parameṣṭhin as the authority who has indicated the triśakti. No royal dynasties, human genealogies, or named sage lineages appear in these verses.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.