Adhyaya 88: Account of the Extents of Śālmaladvīpa, Gomedadvīpa, and Puṣkaradvīpa
Śālmaladvīpa–Gomedadvīpa–Puṣkaradvīpa-vistara-kathana
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಉಪದೇಶದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ದ್ವೀಪಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಮೊದಲು ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪವು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ, ಘೃತಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿತವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳು, ಏಳು ವರ್ಷಗಳು, ಸಂಬಂಧಿತ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಲಪರ್ವತಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆರನೆಯ ದ್ವೀಪವಾದ ಗೋಮೇದದ್ವೀಪವು ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣ, ಸುರೋದ/ಮದ್ಯಸಮುದ್ರಪರಿವೃತ; ಕுமುದ ಸೇರಿದಂತೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪವು ಇಕ್ಷುರಸಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿತ, ಮಾನಸಪರ್ವತಯುಕ್ತ, ಮತ್ತು ವರ್ಷವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವೆಂದು ಪರಿಚಯ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಮಾಣ, ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ, ಹಾಗೂ ನಾರಾಯಣನ ವರಾಹರೂಪದಿಂದ ಭೂಧಾರಣೆಯ ಸ್ಮರಣೆ ನೀಡಿ ರುದ್ರನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 88
Verse 1
रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः ॥ ८८.१ ॥
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಾನವಶ್ರೇಷ್ಠ, ಉಳಿದ ಮೂರು ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷ ‘ಶಾಲ್ಮಲ’ವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸು. ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲವು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ.
Verse 2
श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा गतो रुद्रः क्षणाददृश्यमूर्तिमान् । ते च सर्वे गता देवा ऋषयश्च यथागतम् ॥ ८८.३ ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರುದ್ರನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯರೂಪನಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆ ದೇವರುಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ತಾವು ಬಂದಂತೆಯೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
Verse 3
घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थितस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः । तत्र च पर्वताः । सुमहान् पीतःशातकुम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति । अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते । शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्द्विगुणेन गोमेदेनावृतः । तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव । एकस्य तावत्तावसरः । अपरश्च कुमुद इति । समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः । तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः । तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च । स्वादोदकेनावृतम् । ततश्च कटाहम् । एतत् पृथिव्याः प्रमाणम् । ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम् । एवंविधानामण्डानां परिसंख्यां न विद्यते । एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति । एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः
ಘೃತಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವು ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಧಾನ ಪರ್ವತಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ವರ್ಷಗಳು (ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ನದಿಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರ್ವತಗಳು—ಸುಮಹಾನ್, ಪೀತ, ಶಾತಕುಂಭ, ಸಾರ್ವಗುಣ, ಸೌವರ್ಣ, ರೋಹಿತ, ಸುಮನಸ, ಕುಶಲ, … ಜಾಂಬೂನದ, ವೈದ್ಯುತ ಇತ್ಯಾದಿ—ಇವು ಕೂಲಪರ್ವತಗಳು; ವರ್ಷಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಈಗ ಆರನೆಯ ದ್ವೀಪ ‘ಗೋಮೇದ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲ್ಮಲ ದ್ವೀಪವು ಸುರೋದ (ಮದ್ಯ) ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಸುರೋದ ಸಮುದ್ರವೂ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೋಮೇದದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಪರ್ವತಗಳಷ್ಟೇ—ಒಂದು ತಾವತ್ತಾವಸರ, ಇನ್ನೊಂದು ಕುಮುದ. ಅಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಇಕ್ಷುರಸ (ಕಬ್ಬಿನ ರಸ); ಅದು ದ್ವಿಗುಣ ಪುಷ್ಕರ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ ಎಂಬ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ‘ಮಾನಸ’ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಆ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸ್ವಾದೋದಕ (ಮಧುರ ಜಲ) ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತ; ನಂತರ ಕಟಾಹ (ವಿಶ್ವ-ಕಡಾಯಿ সদೃಶ ಆವರಣ) ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ, ಕಟಾಹসহಿತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಸ್ತಾರದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಂಡಾಕಾರದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತಿಳಿಯದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲೂ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ವರಾಹರೂಪದಿಂದ ರಸಾತಲಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಒಂದೇ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ಉದ್ದ-ಅಗಲದ ವಿವರಣೆ ನಿಮಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ನಾನು ನನ್ನ ನಿವಾಸ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames cosmographic measurement as a doctrine of order and stability: Earth (Pṛthivī) is depicted as periodically stabilized by Nārāyaṇa in boar-form, implying that terrestrial balance is maintained through a larger cosmic governance rather than human ritual action in this passage.
No tithi, lunar month, seasonal (ṛtu), or calendrical markers are specified in Adhyaya 88; the content is primarily spatial and proportional (dvīpa and ocean extents) rather than ritual-timing instruction.
It explicitly connects Earth’s stability to the Varāha motif: Nārāyaṇa, taking a boar form, enters rasātala and raises/sets the worlds into a stable condition. This functions as an early preservation narrative where cosmic structure and Earth’s habitability depend on periodic restorative intervention.
No royal genealogies or administrative lineages are named here. The principal figures are Rudra (as instructor), Varāha/Nārāyaṇa (as cosmic stabilizer), and the implied audience of sages (ṛṣayaḥ) and gods (devāḥ).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.