
Svarga-lokasya Amarāvatī-dharmasabhā ca (Sudharmā) — digpura-varṇanam
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಮೇರುಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ತೇಜೋಮಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಚಕ್ರವಾಟ ಎಂಬ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪರ್ವತ-ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದು ನಾನಾರತ್ನ-ಧಾತುಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯನಗರಿ ಅಮರಾವತಿ—ಜಾಂಬೂನದ ಸ್ವರ್ಣಪ್ರಾಕಾರಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿತ, ಅನೇಕ ವಿಮಾನಮಂದಿರಗಳು, ಮಹಾಸರೋವರಗಳು, ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ; ದೇವರು, ಯಕ್ಷರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಋಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ಸುದರ್ಮಾ ಸಭೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶಚೀಪತಿ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಆಸೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ನಿರೃತಿ, ವರುಣ, ವಾಯು, ಕುಬೇರ, ಈಶಾನ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ದಿಕ್ಕುಪುರಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಬಹುಪ್ರದೇಶೀಯ ಲೋಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 1
रुद्र उवाच । तस्यैव मेरोः पूर्वे तु देशे परमवर्चसे । चक्रवाटपरिक्षिप्ते नानाधातुविराजिते ॥ ७६.१ ॥
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ಮೇರುಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಒಂದು ದೇಶವಿದೆ; ಅದು ಚಕ್ರವಾಟದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಾನಾವಿಧ ಧಾತುಗಳಿಂದ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 2
तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतम् । दुर्धर्षं बलदृप्तानां देवदानवरक्षसाम् । तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणः ॥ ७६.२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಮರರ ನಗರವಿತ್ತು; ಅದು ಚಕ್ರವಾತದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಂತಿತ್ತು. ಬಲದ ಗರ್ವದಿಂದ ಮದೋನ್ಮತ್ತರಾದ ದೇವ, ದಾನವ, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೂ ಅದು ದುರ್ಧರ್ಷ. ಅಲ್ಲಿ ಜಾಂಬೂನದ-ಸ್ವರ್ಣಮಯವಾದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ತೋರಣಗಳಿದ್ದವು।
Verse 3
तस्याप्युत्तरपूर्वे तु देशे परमवर्चसे । आलोकजनसंपूर्णा विमानशतसंकुला ॥ ७६.३ ॥
ಆ ನಗರದ ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಒಂದು ದೇಶವಿದೆ; ಅದು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ನೂರಾರು ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿದೆ।
Verse 4
महावापीसमायुक्ता नित्यं प्रमुदिता शुभा । शोभिता पुष्पशबलैः पताकाध्वजमालिनी ॥ ७६.४ ॥
ಮಹಾವಾಪಿ (ವಿಶಾಲ ಜಲಾಶಯ)ಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ಪ್ರಮುಡಿತವೂ ಶುಭವೂ ಆದ ಆ ನಗರವು ವರ್ಣವರ್ಣ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಪತಾಕಾ-ಧ್ವಜಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ।
Verse 5
देवैर्यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥ ७६.५ ॥
ದೇವರುಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಅಪ್ಸರಸರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಆ ರಮ್ಯ ಪುರಂದರಪುರಿ—ನೀನೇ ಅಮರಾವತಿ—ಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ವೈಭವವೂ ತುಂಬಿದೆ।
Verse 6
तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥ ७६.६ ॥
ಆ ಅಮರಾವತಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿಗಳ ವೇದಿಕೆ ಇದೆ; ಅಲ್ಲಿ ‘ಸುದರ್ಮಾ’ ಎಂಬ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಅದು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।
Verse 7
तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥ ७६.७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪತಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ, ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಸಿದ್ಧಾದಿಗಳೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ದೇವಯೋನಿಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ।
Verse 8
तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ७६.८ ॥
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾತ್ಮ ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಸುಕುಲವೂ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ದೇವಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಇದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವನು।
Verse 9
तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥ ७६.९ ॥
ಆ ಪ್ರದೇಶದ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ತತ್ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿ ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ‘ತೇಜೋವತೀ’ ಎಂಬ ಪುರಿ ಇತ್ತು; ಅದು ಮಹಾತ್ಮ ಹುತಾಶ (ಅಗ್ನಿ)ನ ನಗರಿ.
Verse 10
तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ ७६.१० ॥
ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನಿಗೂ ತತ್ತತ್ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಮ್ಯ ಪುರಿ ಇದೆ; ಅದು ‘ಸಂಯಮನೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 11
तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥ ७६.११ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನೈಋತ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ಪ್ರದೇಶಾಧಿಪತಿಯ ಶುಭಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ, ಧೀಮಾನ್ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ಕೃಷ್ಣಾವತೀ’ ಎಂಬ (ಪುರಿ) ಇದೆ.
Verse 12
पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥ ७६.१२ ॥
ಐದನೇ ಉತ್ತರ-ಪುಟದಲ್ಲಿ ‘ಶುದ್ಧವತೀ’ ಎಂಬ ಪುರಿ ಇದೆ; ಅದು ಜಲಾಧಿಪತಿ ಮಹಾತ್ಮ ವರుణನ ನಗರಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.
Verse 13
तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥ ७६.१३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚೋತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದೇವಸ್ವದ ಉತ್ತರ-ಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಿ ಇದೆ; ಅದು ವಾಯುವಿನ ‘ಗಂಧವತೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ವಗುಣೋತ್ತಮವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 14
तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी । नाम्ना महोदया नाम शुभा वैदूर्यवेदिका ॥ ७६.१४ ॥
ಅದರ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಗುಹ್ಯಕಾಧಿಪತಿಯ ಮನೋಹರ ಪುರಿ ಇದೆ. ಅದು ‘ಮಹೋದಯಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಶುಭಕರವಾದುದು, ವೈದೂರ್ಯ ರತ್ನವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 15
तथाष्टमेऽन्तरपुटे ईशानस्य महात्मनः । पुरी मनोहरा नाम भूतैर्नानाविधैर्युता । पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैराश्रमसंस्थितैः ॥ ७६.१५ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಎಂಟನೇ ಅಂತರಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಈಶಾನನ ‘ಮನೋಹರಾ’ ಎಂಬ ಪುರಿ ಇದೆ. ಅದು ನಾನಾವಿಧ ಭೂತಜಾತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಪುಷ್ಪಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಿಭಿನ್ನ ವನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 16
प्रार्थ्यते देवलोकोऽयं स स्वर्ग इति कीर्तितः ॥ ७६.१६ ॥
ಈ ದೇವಲೋಕವು ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾದುದು; ಆದಕಾರಣ ಇದನ್ನು ‘ಸ್ವರ್ಗ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.
The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents svarga as a structured, directionally organized environment centered on Meru, where civic splendor, assembly space (Sudharmā), and deity-linked regions model an ideal of regulated cosmic governance rather than a direct code of social ethics.
No explicit chronological markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) appear in this passage; the content is descriptive geography/cosmography rather than ritual timing.
Environmental balance is implied via spatial design: the realm is depicted as enclosed (cakravāṭa-parikṣipta), resource-rich (nānā-dhātu-virājita), and systematically partitioned into directional cities. This models a stable, managed cosmos that can be read as an analogue for terrestrial stewardship—order, containment, and resource awareness—within the broader Varāha–Pṛthivī Earth-centered narrative tradition.
The passage references primarily deity figures rather than human lineages: Indra (Sahasrākṣa, Śacīpati), Agni (Hutāśa), Yama (Vaivasvata), Nirṛti (associated here with Virūpākṣa), Varuṇa, Vāyu, Kubera (Guhyakādhipati), and Īśāna, along with classes of beings (deva, yakṣa, apsaras, ṛṣi, siddha).