Adhyaya 62: Instruction on the ‘Health Vow’ and the Rite of Solar Worship

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अथापरं महाराज व्रतम् आरोग्यसंज्ञितम् । कथयामि परं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ६२.१ ॥

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ! ಈಗ ನಾನು ‘ಆರೋಗ್ಯ’ ಎಂಬ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕರ, ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕ.

Verse 2

तस्यैव माघमासस्य सप्तम्यां समुपोषितः । पूजयेद् भास्करं देवं विष्णुरूपं सनातनम् ॥ ६२.२ ॥

ಅದೇ ಮಾಘಮಾಸದ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು, ವಿಷ್ಣುರೂಪನಾದ ಸನಾತನ ದೇವ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು (ಸೂರ್ಯನನ್ನು) ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 3

आदित्य भास्कर रवे भानो सूर्य दिवाकर । प्रभाकरेति सम्पूज्य एवं सम्पूज्यते रविः ॥ ६२.३ ॥

ಆದಿತ್ಯ, ಭಾಸ್ಕರ, ರವಿ, ಭಾನು, ಸೂರ್ಯ, ದಿವಾಕರ, ಪ್ರಭಾಕರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಪೂಜಿಸಿದರೆ—ಇಂತೆಯೇ ರವಿಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 4

षष्ठ्यां चैव कृताहारः सप्तम्यां भानुमर्चयेत् । अष्टम्यां चैव भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ॥ ६२.४ ॥

ಷಷ್ಠಿಯಂದು ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ಭಾನು (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು—ಇದೇ ವಿಧಿಕ್ರಮ.

Verse 5

अनेन वत्सरं पूर्णं विधिना योऽर्चयेद् रविम् । तस्यारोग्यं धनं धान्यमिह जन्मनि जायते । परत्र च शुभं स्थानं यद्गत्वा न निवर्तते ॥ ६२.५ ॥

ಈ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ರವಿ (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವನಿಗೆ, ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಆರೋಗ್ಯ, ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಹೋಗಿ ಮರಳದಂತಹ ಶುಭಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 6

सार्वभौमः पुरा राजा अनरण्यो महाबलः । तेनायमर्चितो देवो व्रतेनानेन पार्थिव । तस्य तुष्टो वरं देवः प्रादादारोग्यमुत्तमम् ॥ ६२.६ ॥

ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನರಣ್ಯನೆಂಬ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ವ್ರತದಿಂದಲೇ ಅವನು ಈ ದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು; ದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 7

भद्राश्व उवाच । किमसौ रोगवान् राजा येनारोग्यमवाप्तवान् । सार्वभौमस्य च कथं ब्रह्मन् रोगस्य सम्भवः ॥ ६२.७ ॥

ಭದ್ರಾಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ರಾಜನು ರೋಗಗ್ರಸ್ತನಾದನು, ಅದರಿಂದ ನಂತರ ಅವನು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು? ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ರೋಗ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ?

Verse 8

अगस्त्य उवाच । स राजा सार्वभौमोऽभूद् यशस्वी च सुरूपवान् । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो नृपश्रेष्ठ महाबलः ॥ ६२.८ ॥

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ರಾಜನು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದನು; ಯಶಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರರೂಪವಂತನು. ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮಹಾಬಲವಂತನಾಗಿದ್ದನು (ಮುಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತ).

Verse 9

गतवान् मानसṃ दिव्यं सरो देवगणान्वितम् । तत्रापश्यद् बृहद् पद्मं सरोमध्यगतं सितम् ॥ ६२.९ ॥

ಅವನು ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಮಾನಸ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ ಪದ್ಮವನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 10

तत्र चाङ्गुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम् । रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् ॥ ६२.१० ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ನಿಂತಿದ್ದನು—ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತ, ದ್ವಿಭುಜ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು.

Verse 11

तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत् समानय । इदं तु शिरसा बिभ्रत् सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर माचिरम् ॥ ६२.११ ॥

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಪದ್ಮವನ್ನು ತಂದುಕೊ. ಸರ್ವಜನರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದರೆ ನಾನು ಶ್ಲಾಘನೀಯನಾಗುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ತಡಮಾಡದೆ ತಂದುಕೊ.”

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तं पद्मं नृपसत्तम ॥ ६२.१२ ॥

ಅಂದು ಅವನಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸಾರಥಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ಪದ್ಮವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 13

स्पृष्टमात्रे ततः पद्मे हुंकारः समजायत । तेन शब्देन स त्रस्तः पपात च ममार च ॥ ६२.१३ ॥

ನಂತರ ಆ ಪದ್ಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಷ್ಟೇ ‘ಹುಂ’ ಎಂಬ ನಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭಯಗೊಂಡವನು ಬಿದ್ದು, ಮರಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದನು।

Verse 14

राजा च तत्क्षणात् तेन शब्देन समपद्यत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः ॥ ६२.१४ ॥

ಮತ್ತು ರಾಜನು ಕೂಡ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಅವನು ಕುಷ್ಠರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಣವನ್ನು ಕಳೆದು, ಬಲ-ವೀರ್ಯವಿಲ್ಲದವನಾದನು।

Verse 15

तथागतमतात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिन्तयन् ॥ ६२.१५ ॥

ನಂತರ ತನ್ನನ್ನೇ ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಆ ಪುರುಷರ್ಷಭನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು, ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ‘ಇದೇನು?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 16

तस्य चिन्तयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रोऽथ तं स पप्रच्छ पार्थिवम् ॥ ६२.१६ ॥

ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ವಸಿಷ್ಠನು ಆಗಮಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅವನು ಆ ಪಾರ್ಥಿವ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 17

कथं ते राजशार्दूल तव देहस्य शासनम् । इदानीमेव किं कार्यं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ६२.१७ ॥

ಓ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ, ನಿನ್ನ ದೇಹದ ನಿಯಮ-ಶಾಸನ ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಈಗಲೇ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.

Verse 18

एवमुक्तस्ततो राजा वसिष्ठेन महात्मना । सर्वं पद्मस्य वृत्तान्तं कथयामास स प्रभुः ॥ ६२.१८ ॥

ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ಪ್ರಭುವಾದ ರಾಜನು ಪದ್ಮನ ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

Verse 19

तं श्रुत्वा स मुनिस्तत्र साधु राजन्नथाब्रवीत् । असाधुरथ वा तिष्ठ तस्मात् कुष्ठित्वमागतः ॥ ६२.१९ ॥

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಸಾಧು.” ಆದರೆ ಅಸಾಧುವಾದರೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಲ್ಲು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕುಷ್ಠವು ಬಂದಿತು.

Verse 20

एवमुक्तस्तदा राजा वेपमानः कृताञ्जलिः । पप्रच्छ साध्वहं विप्र कथं वा असाध्वहं मुने । कथं च कुष्ठं मे जातमेतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ ६२.२० ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ರಾಜನು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದನು—“ಓ ವಿಪ್ರ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಾಧು, ಅಥವಾ ಹೇಗೆ ಅಸಾಧು, ಓ ಮುನೇ? ನನ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಕುಷ್ಠ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು.”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । एतद् ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एतस्मिन् दृश्यते चैतत् षण्मासं क्वापि पार्थिव ॥ ६२.२१ ॥

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—“‘ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಭವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ಪದ್ಮವು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಓ ಪಾರ್ಥಿವ, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲೋ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.”

Verse 22

एतस्मिन् दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमर्हति ॥ ६२.२२ ॥

ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಂಡು ಅದರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

ब्रह्मणः प्रागवस्थाया मूर्तिरप्सु व्यवस्थिताः । एतां दृष्ट्वा जले मग्नः संसाराद् विप्रमुच्यते ॥ ६२.२३ ॥

ಜಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಗವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವನು ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 24

इमं च दृष्ट्वा ते सूतो जले मग्नो नरोत्तम । प्रविष्टश्च पुनरिमं हर्तुमिच्छन्नराधिप । प्राप्तवानसि दुर्बुद्धे कुष्ठित्वं पापपूरुष ॥ ६२.२४ ॥

ಇದನ್ನು ಕಂಡು, ಓ ನರೋತ್ತಮ, ನಿನ್ನ ಸೂತನು ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ನಂತರ, ಓ ನರಾಧಿಪ, ಇದನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ, ಓ ಪಾಪಪುರುಷ, ನೀನು ಕುಷ್ಠರೋಗವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ।

Verse 25

दृष्टमेतत् त्वया यस्मात् त्वं साध्विति ततः प्रभो । मयोक्तो मोहमापन्नस्तेनासाधुरितीरितः ॥ ६२.२५ ॥

ಇದು ನಿನ್ನಿಂದ ಕಂಡುಬಂದದ್ದರಿಂದ, ಓ ಪ್ರಭು, ನೀನು ‘ನೀನು ಸಾಧು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ; ಆದಕಾರಣ ‘ಅಸಾಧು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟೆ.

Verse 26

ब्रह्मपुत्रो ह्यहं चेमं पश्यामि परमेश्वरम् । अहन्यहनि चागच्छंस्तं पुनर्दृष्टवानसि ॥ ६२.२६ ॥

ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನು; ಈ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಕೂಡ ದಿನದಿನವೂ ಬಂದು ಅವನನ್ನೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ದರ್ಶಿಸಿದ್ದೀಯೆ।

Verse 27

देवा अपि वदन्त्येते पद्मं काञ्चनमुत्तमम् । मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा चात्र गतं हरिम् । प्राप्स्यामस्तत् परं ब्रह्म यद् गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ ६२.२७ ॥

ದೇವರೂ ಸಹ ಈ ಪರಮ ಸುವರ್ಣ ಪದ್ಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪದ್ಮವನ್ನು ಕಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ನಾವು ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆವು—ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ।

Verse 28

इदं च कारणं चान्यत् कुष्ठस्य शृणु पार्थिव । आदित्यः पद्मगर्भेऽस्मिन् स्वयमेव व्यवस्थितः ॥ ६२.२८ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಕುಷ್ಠರೋಗಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಈ ಪದ್ಮಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ (ಸೂರ್ಯ) ಸ್ವಯಂ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 29

तं दृष्ट्वा तत्त्वतो भावः परमात्मैष शाश्वतः । धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् ॥ ६२.२९ ॥

ಅವನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ದರ್ಶಿಸಿ ನನಗೆ ಬೋಧವಾಯಿತು—ಇವನೇ ಶಾಶ್ವತ ಪರಮಾತ್ಮ. ಲೋಕಮಧ್ಯೆ ವಿಭೂಷಣಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 30

एवं ते जल्पता पापमिदं देवेन दर्शितम् । इदानीमिममेव त्वमाराधय महामते ॥ ६२.३० ॥

ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಪಾಪವಿಷಯವನ್ನು ದೇವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಈಗ, ಓ ಮಹಾಮತೇ, ನೀನು ಇದೇನ್ನು ಆರಾಧಿಸು।

Verse 31

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा वसिष्ठस्तु इममेव व्रतं तदा । आदित्याराधनं दिव्यमारोग्याख्यं जगाद ह ॥ ६२.३१ ॥

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು—ಆದಿತ್ಯನ ದಿವ್ಯ ಆರಾಧನೆ, ‘ಆರೋಗ್ಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು।

Verse 32

सोऽपि राजा अकारोच्चेमं व्रतं भक्तिसमन्वितः । सिद्धिं च परमां प्राप्तो विरोगश्चाभवत्क्षणात् ॥ ६२.३२ ॥

ಆ ರಾಜನೂ ಭಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಿರೋಗಿಯಾದನು.