Adhyaya 59: The Obstacle-Removing Vow (Procedure for Worship of Vināyaka)
Avighnakara-vrata (Vināyaka-pūjā-vidhi)
Ritual-Manual
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ-ಲೌಕಿಕ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ನಿವಾರಿಸಲು ‘ಅವಿಘ್ನಕರ ವ್ರತ’ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕ ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರತಾರಂಭ ಮಾಡಿ ನಕ್ತಾಹಾರ (ರಾತ್ರಿ ಭೋಜನ) ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸಿ, ತಿಲಾನ್ನದಿಂದ ಪಾರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದೇ ತಿಲಾನ್ನವನ್ನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣನಿರ್ಮಿತ ಗಜವಕ್ತ್ರ ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ರತದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಸಗರನ ಅಶ್ವಮೇಧಸಿದ್ಧಿ, ರುದ್ರನ ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶ ಮತ್ತು ವಕ್ತಾರನ ‘ಸಮುದ್ರಪಾನ’ ಎಂಬ ಮಹಾಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿನಾಯಕ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಈ ವ್ರತಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 59
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अथाविघ्नकरं राजन् कथयामि शृणुष्व मे । येन सम्यक् कृतेंऽपि न विघ्नमुपजायते ॥ ५९.१ ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಈಗ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಇದರಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಘ್ನವು ಉಂಟಾಗದು.
Verse 2
चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ग्रहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् । तदेवाग्नौ तु होतव्यं ब्राह्मणाय च तद्भवेत् ॥ ५९.२ ॥
ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನಕ್ತಾಹಾರ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ತಿಲಾನ್ನವೇ ಪಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನೇ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 3
चातुर्मास्यं व्रतं चैत्तत् कृत्वा वै पञ्च मे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ॥ ५९.३ ॥
ಈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಐದು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಿ, ಗಜಮುಖದ ಸುವರ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 4
पायसैः पञ्चभिः पात्रैरुपेतं तु तिलैस्तथा । एवं कृत्वा व्रतं चै तत् सर्वविघ्नैर्विमुच्यते ॥ ५९.४ ॥
ಐದು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪಾಯಸದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಜೊತೆಗೆ ತಿಲಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव चरित्वा तु हयमेधं समापतवान् ॥ ५९.५ ॥
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನ ಉಂಟಾದಾಗ, ಸಗರನು ಇದೇ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 6
तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं तस्मात् त्रिपुरं तेन पातितम् । मया समुद्रं पिबता एतदेव कृतं व्रतम् ॥ ५९.६ ॥
ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವ ರುದ್ರನು ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇದೇ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಂದಲೇ ತ್ರಿಪುರ ಪಾತಿತವಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವಾಗ ಇದೇ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೆನು.
Verse 7
अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्ज्ञानकृतैर्निर्विघ्नार्थे परंतप ॥ ५९.७ ॥
ಹೇ ಪರಂತಪ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭೂಪಾಲರೂ ಇದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ತಪಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರೂ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠರೂ ವಿಘ್ನರಹಿತತೆಯಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನೇ ಆಚರಿಸಿದರು.
Verse 8
शूराय धीराय गजाननाय लम्बोदरायैकदंष्ट्राय चैव । एवं पूज्यस्तद्दिने तत्पुनश्च होमं कुर्याद् विघ्नविनाशहेतोः ॥ ५९.८ ॥
ಶೂರನಿಗೆ, ಧೀರನಿಗೆ, ಗಜಾನನನಿಗೆ, ಲಂಬೋದರನಿಗೆ, ಏಕದಂತನಿಗೂ—ಆ ದಿನ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ವಿಘ್ನವಿನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 9
अनेन कृतमात्रेण सर्वविघ्नैर्विमुच्यते । विनायकस्य कृपया कृतकृत्यो नरो भवेत् ॥ ५९.९ ॥
ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಿನಾಯಕನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಬಹುದು.
Frequently Asked Questions
The text foregrounds disciplined, rule-governed action (vrata) as a means to reduce disruption (vighna) in major undertakings; it frames efficacy as arising from correct timing, restraint (naktāhāra), and socially distributive acts (homa and dāna), culminating in the ideal of becoming kṛtakṛtya (“having accomplished what is to be done”) through Vināyaka’s anugraha.
The observance is specified for caturthī (the fourth lunar day) in the month of Phālguna. The chapter also mentions a cāturmāsya-related framing (a four-month observance context), though the core initiation marker given here is Phālguna-caturthī.
While not explicitly ecological in vocabulary, the chapter links ‘obstacle-removal’ to successful completion of large-scale rites and cosmic acts (e.g., Tripura’s fall; the ocean motif). Read through the Varāha–Pṛthivī frame, this functions as an ethic of stabilizing conditions—minimizing disorder (vighna) through restraint and redistribution—thereby supporting a conceptual ‘balance’ necessary for orderly terrestrial life and governance.
Sagara (a royal figure associated with the aśvamedha) is named, along with Rudra (as the agent in the Tripura episode). Vināyaka/Gaṇeśa is the focal deity (gajānana, lambodara, ekadaṃṣṭra). The text also references brāhmaṇa recipients as part of the ritual economy.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.