Adhyaya 58: The Procedure for the Saubhāgyakaraṇa Vow (Rite for Auspicious Fortune)
Saubhāgyakaraṇa-vrata-vidhiḥ
Ritual-Manual (Vrata and Dāna Prescriptions)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ‑ಪುರುಷರಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ‘ಸೌಭಾಗ್ಯಕರಣ ವ್ರತ’ದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯಾದಿನ ನಕ್ತವ್ರತವಾಗಿ, ಶೌಚ‑ಸತ್ಯಾದಿ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ಹರಿ‑ಶ್ರೀ ಅಥವಾ ರುದ್ರ‑ಉಮಾ/ಗೌರಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಿಭಾಜ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಗನ್ಯಾಸದಂತ ನಾಮಕ್ರಮ, ಗಂಧ‑ಪುಷ್ಪ ಅರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಜೇನು‑ತುಪ್ಪ‑ಎಳ್ಳಿನಿಂದ ಹೋಮ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಿಂಗಳವಾರು ಆಹಾರ ನಿಯಮಗಳ ನಂತರ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯಾದಿನ ಸ್ವರ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ದಾನ ಹಾಗೂ ಆರು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ದಾನವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನೀಡಿದರೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸೌಭಾಗ್ಯ‑ಸಮೃದ್ಧಿ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 58
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अतः परं महाराज सौभाग्यकरणं व्रतम् । शृणु येनाशु सौभाग्यं स्त्रीपुंसामुपजायते ॥ ५८.१ ॥
ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸೌಭಾಗ್ಯಕರವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಕೇಳು; ಇದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 2
फाल्गुनस्य तु मासस्य तृतीया शुक्लपक्षतः । उपासितव्या नक्तेन शुचिना सत्यवादिना ॥ ५८.२ ॥
ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯನ್ನು ನಕ್ತವ್ರತದಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಡಿಯಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 3
सश्रीकं च हरिं पूज्य रुद्रं वा चोमया सह । या श्रीः सा गिरिजा प्रोक्ता यो हरिः स त्रिलोचनः ॥ ५८.३ ॥
ಶ್ರೀಸಹಿತ ಹರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಉಮಾಸಹಿತ ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ—‘ಶ್ರೀ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಗಿರಿಜಾ (ಪಾರ್ವತಿ), ಮತ್ತು ‘ಹರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನು ತ್ರಿಲೋಚನ (ಶಿವ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 4
एवं सर्वेषु शास्त्रेषु पुराणेषु च पठ्यते । एतस्मादन्यथा यस्तु ब्रूते शास्त्रं पृथक्तया ॥ ५८.४ ॥
ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಠ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ (ವಿರೋಧವಾಗಿ) ಹೇಳುವವನು ತಪ್ಪು ವ್ಯಾಖ್ಯಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 5
रुद्रो जनानां मर्त्यानां काव्यं शास्त्रं न तद्भवेत् । विष्णुं रुद्रकृतं ब्रूयात् श्रीर्गौरी न तु पार्थिव । तन्नास्तिकानां मर्त्यानां काव्यं ज्ञेयं विचक्षणैः ॥ ५८.५ ॥
ಮರ್ತ್ಯ ಜನರಿಗಾಗಿ ‘ರುದ್ರಕೃತ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ಯಾರು ‘ವಿಷ್ಣು ರುದ್ರನಿಂದ ಸೃಷ್ಟನಾದ’ ಎಂದು, ಅಥವಾ ‘ಶ್ರೀಯೇ ಗೌರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುವನೋ—ಓ ಪಾರ್ಥಿವಿ—ವಿವೇಕಿಗಳು ಅದನ್ನು ನಾಸ್ತಿಕ ಮರ್ತ್ಯರ ಕಾವ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಶಾಸ್ತ್ರವಲ್ಲ।
Verse 6
एवं ज्ञात्वा सलक्ष्मीकं हरिं सम्पूज्य भक्तितः । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र ततस्तं परमेश्वरम् ॥ ५८.६ ॥
ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ಹರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 7
गम्भीरायेति पादौ तु सुभगायेति वै कटिम् । उदरं देवदेवेति त्रिनेत्रायेति वै मुखम् । वाचस्पतये च शिरो रुद्रायेति च सर्वतः ॥ ५८.७ ॥
‘ಗಂಭೀರಾಯ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಾದಗಳನ್ನು, ‘ಸುಭಗಾಯ’ದಿಂದ ಕಟಿಯನ್ನು, ‘ದೇವದೇವಾಯ’ದಿಂದ ಉದರವನ್ನು, ‘ತ್ರಿನೇತ್ರಾಯ’ದಿಂದ ಮುಖವನ್ನು, ‘ವಾಚಸ್ಪತಯೇ’ದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು, ಮತ್ತು ‘ರುದ್ರಾಯ’ದಿಂದ ಸರ್ವತಃ (ಎಲ್ಲೆಡೆ) ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 8
एवमभ्यर्च्य मेधावी विष्णुं लक्ष्म्या समन्वितम् । हरं वा गौरीसंयुक्तं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ५८.८ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವೇಕಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ವಿಷ್ಣುವನ್ನಾಗಲಿ, ಗೌರೀಸಹಿತ ಹರ (ಶಿವ)ನನ್ನಾಗಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।
Verse 9
ततस्तस्याग्रतो होमं कारयेन्मधुसर्पिषा । तिलैः सह महाराज सौभाग्यपतयेति च ॥ ५८.९ ॥
ನಂತರ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ಅವನ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ಜೇನು, ತುಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ‘ಸೌಭಾಗ್ಯಪತಯೇ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು।
Verse 10
ततस्त्वक्षारविरसं निस्नेहं धरणीतले । गोधूमान्नं तु भुञ्जीत कृष्णेप्येवं विधिः स्मृतः ॥ आषाढादिद्वितीयां तु पारणं तत्र भोजनम् ॥ ५८.१० ॥
ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಕ್ಷಾರ-ಲವಣವಿಲ್ಲದ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ರಸವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಎಣ್ಣೆ-ತುಪ್ಪವಿಲ್ಲದ ಗೋಧಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಬೇಕು; ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಿಧಿ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಿದೆ। ಆಷಾಢದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ದ್ವಿತೀಯೆಯಂದು ಅದೇ ಭೋಜನದಿಂದ ಪಾರಣ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 11
यवअन्नं तु ततः पश्चात् कार्त्तिकादिषु पार्थिव । श्यामाकं तत्र भुञ्जीत त्रीन् मासान् नियतः शुचिः ॥ ५८.११ ॥
ನಂತರ, ಓ ಪಾರ್ಥಿವ, ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮೊದಲಾದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮಾಕ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಬೇಕು; ಮೂರು ತಿಂಗಳು ನಿಯಮದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಇರಬೇಕು।
Verse 12
ततो माघसिते पक्षे तृतीयायां नराधिप । सौवर्णां कारयेद् गौरीं रुद्रं चैक्त्र बुद्धिमान् ॥ ५८.१२ ॥
ನಂತರ, ಓ ನರಾಧಿಪ, ಮಾಘ ಶುದ್ಧಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಜ್ಞಾನಿಯು ಗೌರಿಯ ಸುವರ್ಣ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ರುದ್ರನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಿ, ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 13
सलक्ष्मीकं हरिं चापि यथाशक्त्या प्रसन्नधीः । ततस्तं ब्राह्मणे दद्यात पात्रभूते विचक्षणे ॥ ५८.१३ ॥
ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ಹರಿಯನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಆ (ಪ್ರತಿಮೆ/ದಾನ)ವನ್ನು ಪಾತ್ರಭೂತನಾದ ವಿವೇಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 14
अन्नेन हीने वेदानां पारगे साधुवर्तिनि । सदाचार इति वा दद्यादल्पवित्ते विशेषतः ॥ ५८.१४ ॥
ಅನ್ನದ ಅಭಾವವಿದ್ದರೂ, ವೇದಪಾರಂಗತನಾಗಿ ಸದುಪಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲ್ಪಧನ ಇದ್ದಾಗ—‘ಸದಾಚಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 15
षड्भिः पात्रैरुपेतं तु ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एकं मधुमयं पात्रं द्वितीयं घृतपूरितम् ॥ ५८.१५ ॥
ಆರು ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಆ ದಾನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಜೇನಿನಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ, ಎರಡನೆಯದು ಘೃತ (ತುಪ್ಪ)ದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲಿ.
Verse 16
तृतीयं तिलतैलस्य चतुर्थं गुडसंयुतम् । पञ्चमं लवणैः पूर्णं षष्ठं गोक्षीरसंयुतम् ॥ ५८.१६ ॥
ಮೂರನೆಯದು ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ. ಐದನೆಯದು ಲವಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ, ಆರನೆಯದು ಗೋಕ್ಷೀರ (ಹಸುವಿನ ಹಾಲು)ದಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ.
Verse 17
एतानि दत्त्वा पात्राणि सप्तजन्मान्तरं भवेत् । सुभगो दर्शनीयश्च नारी वा पुरुषोऽपि वा ॥ ५८.१७ ॥
ಈ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ—ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಪುರುಷನಾಗಲಿ—ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತನಾಗಿ ಹಾಗೂ ದರ್ಶನೀಯನಾಗಿ (ಮನೋಹರವಾಗಿ) ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Inside Adhyaya 58
How it unfolds
- Where it opens
Agastya addresses a royal inquirer and introduces a vrata designed to generate saubhāgya (auspicious fortune) for both women and men, foregrounding ethical prerequisites (śauca/purity, satya/truthfulness) and the correct calendrical entry-point.
- Central event
Stepwise prescription of the Saubhāgyakaraṇa vow: commencement on Phālguna śukla-tṛtīyā with nakta observance; syncretic worship options (Hari with Śrī; Rudra with Umā/Gaurī) coupled with an explicit śāstric claim that these divine pairs are not to be separated; a nyāsa-like body-part naming sequence; pūjā with fragrance/flowers; and homa with honey, ghee, and sesame.
- Climax resolution
The regimen culminates in a Māgha śukla-tṛtīyā completion marked by dāna: golden icons (of the worshipped divine pair) and a structured gift of six vessels to a qualified brāhmaṇa, sealing the vow’s efficacy and social transmission through proper recipients.
- Closing phalashruti
Promise of sustained prosperity/saubhāgya across multiple births, with the vow framed as reliably fruit-bearing when performed with truthfulness, purity, and correct timing; no separate, extended phalaśruti section is indicated beyond these assurances.
Geographical context
No explicit toponyms or river systems are mentioned in this adhyāya; the primary context is calendrical/seasonal (Phālguna, Āṣāḍha, Kārttika, Māgha) rather than geographic.
Ritual instructions
- Primary RitualSaubhāgyakaraṇa-vrata (nakta observance beginning Phālguna śukla-tṛtīyā; concluding dāna on Māgha śukla-tṛtīyā)
- BenefitSaubhāgya (auspicious fortune), prosperity and well-being for household life, and continuity of good fortune across births when performed with correct tithi, restraint, and truthful conduct.
The narrative frame
- AgastyaA royal inquirer (mahārāja/narādhipa/rājendra) · Didactic, ritual-manual, and mildly polemical in hermeneutics (asserting Śiva–Viṣṇu non-separation as ‘śāstric’).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with devotional undertone)
- Emotional ProgressionFrom inquiry and ethical grounding → disciplined, time-bound observance → integrative devotion (non-sectarian unity) → climactic generosity (dāna) and assurance of lasting fortune.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific; best approached as a home/temple vrata aligned to lunar calendrics. If desired, it can be performed at any Viṣṇu or Śiva temple that supports homa and vrata observance.
- Best SeasonPhālguna to Māgha cycle (start in Phālguna; completion in Māgha), with practical preference for clear-weather months depending on region.
- Related FestivalPhālguna śukla-tṛtīyā and Māgha śukla-tṛtīyā observances; thematically adjacent to tṛtīyā-based Śrī/Gaurī observances (regional variants), though this chapter specifies its own vrata sequence.
Frequently Asked Questions
The text instructs disciplined observance (vrata) grounded in purity and truthfulness, and it advances a hermeneutic claim that worship of Hari with Śrī and Rudra with Umā/Gaurī should not be treated as mutually exclusive; it labels separationist readings as non-authoritative within its stated “śāstric” framework.
The observance begins on Phālguna śukla tṛtīyā with nakta practice. A later completion/ritual gift is specified on Māgha śukla tṛtīyā. Intermediate month markers include Āṣāḍha (for pāraṇa/breaking the regimen), and dietary notes extending through Kārttika and subsequent months.
Although Pṛthivī is not directly invoked in the verses provided, the chapter encodes a model of regulated consumption—grain choices and restrictions sequenced by months—alongside calendrical alignment. In an ecological-ethical reading, such restraint can be mapped as a Purāṇic strategy for stabilizing human behavior within seasonal cycles, indirectly supporting terrestrial balance.
The speaking authority is Agastya (agastya uvāca), addressing a royal recipient (mahārāja/narādhipa/rājendra). Deities referenced include Hari/Viṣṇu with Śrī (Lakṣmī) and Rudra/Śiva with Umā/Gaurī/Girijā, framed as an interpretive unity. A qualified brāhmaṇa recipient is described in terms of Vedic learning and conduct rather than a named lineage.
Ask anything about Adhyaya 58 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
