Adhyaya 38
Varaha PuranaAdhyaya 3833 Shlokas

Adhyaya 38: The Hunter’s Austerity and the Gaining of Durvāsas’ Favor

Vyādhasya Tapasā Durvāsasaḥ Prasādanam

Ethical-Discourse (Tapas, Guru-smṛti, and Ecological Restraint)

ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಧನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಗುರುಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭಿಕ್ಷಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳಿಂದಲೇ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಮರುಮರು ಕೆಲವು ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಡ ಎಂದು ತಡೆದು, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ದುರ್ವಾಸ ಮಹರ್ಷಿ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಶುದ್ಧ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಧನು ಭಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಆತಂಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರ ದೊರೆತು ಸಮೃದ್ಧ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮರಳಿ ಬಂದು ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆಗೆ ನೀರು ಇಲ್ಲದಾಗ ದೇವಿಕಾ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿಕಾ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ದುರ್ವಾಸರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ದುರ್ವಾಸರು ಅವನಿಗೆ ವೇದ-ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವನು ‘ಸತ್ಯತಪಸ್’ ಎಂಬ ಋಷಿಯಾಗುವನೆಂದು ವರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

tapas (austerity) with nirāhāraguru-smṛti (remembrance of the teacher)ahiṃsā and restraint in resource useśrāddha-kāla as a ritual/seasonal markerdivyavāṇī (aśarīriṇī vāk) as moral injunctionatithi-parīkṣā (testing of hospitality)river-personhood and ecological agency (Devikā sarit)prasāda and siddhi (sauvarṇa pātra; miraculous provision)purāṇa and brahmavidyā as pratyakṣa (immediate) knowledge

Shlokas in Adhyaya 38

Verse 1

श्रीवराह उवाच । स शुभं शोभनं मार्गमास्थाय व्याधसत्तमः । तपस्तेपे निराहारस्तं गुरुं मनसा स्मरन् ॥ ३८.१ ॥

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಶೋಭನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಾಧನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ನಿರಾಹಾರನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 2

भिक्षाकाले तु संप्राप्ते शीर्णपर्णान्यभक्षयत् । स कदाचित् क्षुधाविष्टो वृक्षमूलं समाश्रितः ॥ ३८.२ ॥

ಭಿಕ್ಷಾಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವನು ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನೇ ತಿಂದನು. ಒಮ್ಮೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಮರದ ಬೇರು ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು.

Verse 3

बुभुक्षितस्तरोः पर्णमैच्छद् भक्षितुमन्तिकात् । इत्येवं कुर्वतो व्योम्नि वागुवाचाशरीरिणी ॥ ३८.३ ॥

ಹಸಿದವನಾಗಿ ಅವನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಮರದ ಒಂದು ಎಲೆಯನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬಯಸಿದನು. ಅವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ದೇಹರಹಿತ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು.

Verse 4

मा भक्षयस्व सकटमुच्चैरेवं प्रभाषिते । ततोऽसौ तं विहायान्यद् वार्क्षं पतितमग्रहीत् ॥ ३८.४ ॥

“ಗಾಡಿಯನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಬೇಡ”—ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮರದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ಹಿಡಿದನು.

Verse 5

तमप्येवं निषिद्धं स्यादन्यं तथैवमेव च । एवं स सकटं मत्वा व्याधः किञ्चिन्न भक्षयत् ॥ ३८.५ ॥

ಇದೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗುವುದು; ಇತರದ್ದೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ‘ಶಕಟ’ವೆಂದು ತಿಳಿದು ವ್ಯಾಧನು ಏನನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 6

निराहारस्तपस्तेपे स्मरन् गुरुमतन्द्रितः । तस्याथ बहुना काले गते ऋषिवरोऽभ्यगात् ॥ ३८.६ ॥

ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಗುರುವನ್ನು ಅಲಸದೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 7

दुर्वासाः शंसितात्मा वै किञ्चित्प्राणमपश्यत । व्याधं तपोत्थतेजोभिर्ज्वलमानं हविर्यथा ॥ ३८.७ ॥

ಶಂಸಿತಾತ್ಮನಾದ ದುರ್ವಾಸರು ಆಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಾಣಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಕಂಡರು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವ್ಯಾಧನು ಹವಿರಿನಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು.

Verse 8

सोऽपि व्याधस्तं नत्वा शिरसा ।अथ महामुनिम् । उवाच स कृतार्थोऽस्मि भगवन् दर्शनात् तव ॥ ३८.८ ॥

ವ್ಯಾಧನೂ ಶಿರಸಾ ನಮಿಸಿ ಆ ಮಹಾಮುನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದೆನು.”

Verse 9

इदानीं श्राद्धकालं मे प्राप्तं त्वमवधारय । शीर्णपर्णानि भक्षयन् वै तैरेवाहं महामुने । भवन्तं प्रीणयामीति व्याधस्तं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३८.९ ॥

“ಈಗ ನನ್ನ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲ ಬಂದಿದೆ—ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿರಿ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನೇ ಭಕ್ಷಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವೆನು.” ಎಂದು ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 10

दुर्वासा अपि तं शुद्धं शुद्धभावं जितेन्द्रियम् । जिज्ञासुस्तत्तपो वाक्यमिदमुच्चैरुवाच ह ॥ ३८.१० ॥

ದುರ್ವಾಸನೂ ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಶುದ್ಧಭಾವಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಜೋರಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 11

यवगोधूमशालीनामन्नं चैव सुसंस्कृतम् । दीयतां मे क्षुधार्ताय त्वामुद्दिश्यागताय च ॥ ३८.११ ॥

ಯವ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ; ನಾನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 12

इत्युक्तेन त्वसौ व्याधश्चिन्तां परमिकीं गतः । क्व सम्भविष्यते मह्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ३८.१२ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ವ್ಯಾಧನು ಪರಮ ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು; ‘ನನಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?’ ಎಂಬ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು।

Verse 13

तस्य चिन्तयतः पात्रमाकाशात् पतितं शुभम् । सौवर्णं सिद्धिसंयुक्तं तज्जग्राह करेण सः ॥ ३८.१३ ॥

ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಒಂದು ಶುಭ ಪಾತ್ರ ಬಿದ್ದಿತು—ಸುವರ್ಣಮಯ, ಸಿದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದು; ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದನು।

Verse 14

तद् गृहीत्वा मुनिं प्राह दुर्वासाख्यं ससाध्वसः । अत्रैव स्थीयतां ब्रह्मन् यावद् भिक्षाटनं त्वहम् । करोमि तत्प्रसादोऽयं क्रियतां ब्रह्मवित्तम ॥ ३८.१४ ॥

ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭಯಭೀತನಾಗಿ ದುರ್ವಾಸನೆಂಬ ಮುನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಾನು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಇಲ್ಲೀಯೇ ಇರಿ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ, ಓ ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ।”

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो भिक्षामटनं व्याधसत्तमः । नातिदूरेण नगरं धनयोषासमन्वितम् ॥ ३८.१५ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಾಧನು ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಹೊರಟನು. ಅತಿ ದೂರವಲ್ಲದೆ ಧನಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಒಂದು ನಗರವಿತ್ತು.

Verse 16

तस्य तत्र प्रयातस्य अग्रतः सर्वशोभनाः । वृक्षेभ्यो निर्ययुश्चान्या हेमपात्राग्रपाणयः । विविधान्नानि तस्याशु दत्त्वा पात्रं प्रपूरितम् ॥ ३८.१६ ॥

ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಮುಂದೇ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನ ರೂಪಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮರಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬೇಗನೇ ವಿವಿಧ ಅನ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದರು.

Verse 17

स च भूतार्थमात्मानं मत्वा पुनरथाश्रमम् । आजगाम ततोऽपश्यत्तं ऋषिं जपतां वरम् ॥ ३८.१७ ॥

ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಭೂತಗಳ ಸತ್ಯಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಮತ್ತೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆಗ ಜಪ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 18

तं दृष्ट्वा स्थाप्य तां भिक्षां शुचौ देशे प्रसन्नधीः । प्रणम्य तमृषिं वाक्यमुवाच व्याधसत्तमः ॥ ३८.१८ ॥

ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಶುಚಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಾಧನು ಆ ಋಷಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 19

भगवन् क्षालनं पद्भ्यां क्रियतामृषिपुङ्गव । यदि त्वहमनुग्राह्यस्तदेवं कर्त्तुमर्हसि ॥ ३८.१९ ॥

ಭಗವನ್, ಋಷಿಪುಂಗವನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದರೆ, ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದೇ ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 20

एवमुक्तः स जिज्ञासुस्तपोवीर्यं शुभं मुनिः । नदीं गन्तुं न शक्नोमि जलपात्रं न चास्ति मे ॥ ३८.२० ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಶುಭ ತಪೋವೀರ್ಯಯುಕ್ತನಾದ ಆ ಜಿಜ್ಞಾಸು ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ನದಿಗೆ ಹೋಗಲಾರೆ; ನನ್ನ ಬಳಿ ಜಲಪಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ.”

Verse 21

कथं प्रक्षालयाम्याशु व्याध पादौ महामते । इत्येतन्मुनिना व्याधः श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत् । किं करोमि कथं चास्य भोजनं वै भविष्यति ॥ ३८.२१ ॥

“ಓ ವ್ಯಾಧಾ, ಓ ಮಹಾಮತೇ! ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಾನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ತೊಳೆಯಲಿ?”—ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಧನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು—“ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಅವನ ಭೋಜನ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುವುದು?”

Verse 22

एवं सञ्चिन्त्य मनसा गुरुं स्मृत्वा विचक्षणः । जगाम शरणं तां तु सरितं देविकां सुधीः ॥ ३८.२२ ॥

ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ, ಗುರುವನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಆ ವಿವೇಕಿ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದೇವಿಕಾ ಎಂಬ ಆ ನದಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಸೇರಿದನು.

Verse 23

व्याध उवाच । व्याधोऽस्मि पापकर्मास्मि ब्रह्महास्मि सरिद्वरे । तथापि संस्मृता देवि पाहि मां शरणं गतम् ॥ ३८.२३ ॥

ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ವ್ಯಾಧನು; ಪಾಪಕರ್ಮಿಯು; ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ-ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಪಾತಕಿಯು. ಆದರೂ, ಓ ದೇವಿ! ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಾನು ಶರಣಾಗತನು.”

Verse 24

देवतां नैव जानामि न मन्त्रं न तथार्चनम् । गुरुपादौ परं ध्यात्वा पश्यामि सततं शुभे ॥ ३८.२४ ॥

“ನಾನು ದೇವತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮಂತ್ರವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ, ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಓ ಶುಭೇ! ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ನಾನು ಸದಾ (ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು) ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.”

Verse 25

एवं विधस्य मे देवि दयां कुरु सरिद्वरे । ऋषेः क्षालार्थसलिलं समीपं कुरु माचिरम् ॥ ३८.२५ ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೇ! ನನ್ನಂತಹವನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸು. ಋಷಿಯ ಶುದ್ಧಿಸ್ನಾನಾರ್ಥ ಜಲವನ್ನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತರು.

Verse 26

एवमुक्त्वा । अथ व्याधेन देविका पापनाशिनी । आजगाम यतस्तस्थौ दुर्वासाः संशितव्रतः ॥ ३८.२६ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ದೇವಿಕಾ ನಂತರ ವ್ಯಾಧನೊಂದಿಗೆ, ದೃಢವ್ರತನಾದ ದುರ್ವಾಸನು ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಳು.

Verse 27

तस्य पादौ स्वयं देवी क्षालयन्ती सरिद्वरा । जगाम ह्रादिनी भूत्वा व्याधाश्रमसमीपतः ॥ ३८.२७ ॥

ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂ ದೇವಿ—ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದವಳು—ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ತೊಳೆಯುತ್ತಾ, ನಂತರ ‘ಹ್ರಾದಿನೀ’ ನದಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಧಾಶ್ರಮದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

Verse 28

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं दुर्वासा विस्मयं ययौ । प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च तदन्तं श्रद्धयान्वितम् । बुभुजे परमप्रीतस्तथाचम्य विचक्षणः ॥ ३८.२८ ॥

ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ದುರ್ವಾಸನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು. ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನೂ ಪಾದಗಳನ್ನೂ ತೊಳೆಯಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆ ಭೋಜನವನ್ನು ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಸೇವಿಸಿ; ನಂತರ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಆ ವಿವೇಕಿ ಮುನಿ ಪರಮ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

Verse 29

तमस्थिशेषं व्याधं तु क्षुधादुर्बलतां गतम् । उवाच वेदाध्ययनं सर्वे वेदाः ससंग्रहाः । ब्रह्मविद्या पुराणानि प्रत्यक्षाणि भवन्तु ते ॥ ३८.२९ ॥

ನಂತರ ಹಸಿವಿನಿಂದ ದುರ್ಬಲನಾಗಿ ಅಸ್ಥಿಶೇಷನಾದ ಆ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ನಿನಗೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಲಭಿಸಲಿ; ಸಂಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು ನಿನಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಲಿ; ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯೂ ಪುರಾಣಗಳೂ ನಿನಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿ.”

Verse 30

एवं प्रादाद् वरं तस्य दुर्वासा नाम चाकरॊत् । भवान् सत्यतपा नाम ऋषिराद्यो भविष्यति ॥ ३८.३० ॥

ಹೀಗೆ ಅವನು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ ‘ದುರ್ವಾಸಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು. ಮತ್ತೂ—“ನೀನು ‘ಸತ್ಯತಪಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗುವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 31

एवं दत्तवरो व्याधस्तमाह मुनिसत्तमम् । व्याधो भूत्वा कथं ब्रह्मन् वेदानध्यापयाम्यहम् ॥ ३८.३१ ॥

ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ವ್ಯಾಧನು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವ್ಯಾಧನಾಗಿ ನಾನು ವೇದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಲಿ?”

Verse 32

ऋषिरुवाच । प्राक्षरीरं गतं तेऽद्य निराहारस्य सत्तम । तपोमयं शरीरं ते पृथग्भूतं न संशयः ॥ ३८.३२ ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ನಿರಾಹಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇಂದು ನೀನು ಪ್ರಾಕ್ಶರೀರ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ) ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದೀಯ. ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ತಪೋಮಯ ದೇಹವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ।”

Verse 33

प्राग्विज्ञानं गतं नाशमिदानीं शुद्धमक्षरम् । विद्धि तं शुद्धकायोऽसि तथाऽन्यत् ते शरीरकम् । तेन वेदाः समं शास्त्रैः प्रतिभास्यन्ति ते मुने ॥ ३८.३३ ॥

ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿನ (ಸೀಮಿತ) ವಿಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗಿದೆ; ಈಗ ಶುದ್ಧ ಅಕ್ಷರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವಿನಾಶಿ ಎಂದು ತಿಳಿ. ನೀನು ಶುದ್ಧಕಾಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನಗೆ ಮತ್ತೊಂದು (ಪರಿಷ್ಕೃತ) ದೇಹವೂ ಲಭಿಸಿದೆ. ಅದರಿಂದ, ಹೇ ಮುನೇ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ವೇದಗಳು ನಿನಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವು।

Frequently Asked Questions

The narrative frames ethical discipline as restraint in consumption, unwavering guru-smṛti, and correct conduct toward guests (atithi). The hunter’s refusal to eat forbidden leaves, his anxiety yet compliance when tested by Durvāsas, and his prioritization of service (foot-washing and feeding) present an internal logic where moral self-control and hospitality enable transformative knowledge (Veda, purāṇa, brahmavidyā) to become ‘pratyakṣa’—immediately accessible.

The text explicitly marks śrāddha-kāla (the time appropriate for śrāddha-related observance) and bhikṣā-kāla (the customary time for seeking alms/food). No specific tithi, pakṣa, or māsa is stated in the provided passage.

Environmental restraint appears through subsistence on fallen leaves (śīrṇa-parṇa) and repeated prohibitions against taking certain leaves, implying limits on extraction even in hunger. The Devikā river is treated as an agent capable of compassionate response, linking ritual water needs to a model where natural systems are approached through humility, petition, and non-coercive reciprocity—an ecological ethic compatible with Pṛthivī-centered stewardship.

The principal cultural figure is the sage Durvāsas, functioning as an authoritative tester of conduct. The hunter is reclassified through a bestowed rṣi-name, Satyatapas, indicating a narrative lineage of transformation from a socially marked occupation (vyādha) into a recognized ascetic identity; no royal or administrative dynasties are named in the excerpt.