
Rudrasaṃbhūtiḥ, Dakṣayajñavighnaḥ, Paśupatitvapratiṣṭhā ca
Mythic-Theology (Cosmogony and Ritual Etiology)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ರುದ್ರನ ಆದ್ಯ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಪೋಬಲದಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಒಂದು ಸತ್ತ್ವ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ‘ಅಳಬೇಡ’ (ರುದ್) ಎಂಬ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅದು ‘ರುದ್ರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲು ನಿರಾಕೃತವಾದುದರಿಂದ ರುದ್ರನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಭಯಂಕರ ಗಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಧನುಸ್ಸು ಧರಿಸಿ ಪೂಷನ್, ಭಗ, ಕ್ರತು ಮುಂತಾದ ಯಜ್ಞಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ವೇದವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ‘ಗುಪ್ತ’ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ರುದ್ರನು ‘ಪಶುಪತಿ’ಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ದಶೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ, ಉಪವಾಸಾಂತರೆ ಗೋಧೂಮ ಅನ್ನದಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುವ ವ್ರತ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಇದರಿಂದ ನಿಯತ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಲೋಕ-ಭೂಮಿಯ ಸಮತೋಲನ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜನ್! ಈಗ ರುದ್ರನ ಆದ್ಯ ಸಂಭೂತಿಯ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು—ಎಂದು ಅವನು ಉವಾಚ. (ಅಲ್ಲಿ) ಒಬ್ಬ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಇದ್ದನು—ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ, ಕ್ಷಮೆಯೆಂಬ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಉಗ್ರತೇಜಸ್ವಿ ಋಷಿ।
Verse 2
जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥
ಅವನು ಪ್ರಜಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ, ಉಗ್ರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿ, ಪರಮ ಜ್ಞಾನವಾದ ತತ್ತ್ವಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾದನು. ಜಗತ್ತಿನ ವೃದ್ಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸಿತು.
Verse 3
तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥
ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಆ ಸ್ಥಿರಕೀರ್ತಿಯ ಪುರಾತನ ಪುರುಷನ ಗತಿ ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಿಸುವುದಾಗಿ ಆಯಿತು. ಅವನು ವರಸ್ವರೂಪ, ವರೆಣ್ಯ, ವರದ, ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ; ಕೃಷ್ಣಾರుణ ವರ್ಣದ, ಪಿಂಗಲ ನೇತ್ರಗಳ ಪುರುಷನು.
Verse 4
रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು “ಅಳಬೇಡ” ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಪುರಾತನ ‘ರುದ್ರ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಓ ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ವಿಸ್ತೃತ ಸ್ವರೂಪಗಳಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಡೆಸು; ನೀನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನು.
Verse 5
इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥
ಇಂತೆ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ದಕ್ಷನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನಿಮಗ್ನನಾಗಿ ಆತ್ಮಭವ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದನು. ನಂತರ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಮಾನಸಪುತ್ರರು, ಬ್ರಹ್ಮಜಾತರು, ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
Verse 6
तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥
ಆ ತಟಾಕದಲ್ಲಿ, ಸುರಾಧಿಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞವು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ನಿಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದನು; ವಿಶ್ವವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದನು.
Verse 7
सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥
ಯಜ್ಞವು ಹರಿದುಬಂತು; ದೇವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಯಕ್ಷರು ಸಮೀಪಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಅದು ಕ್ರೋಧವಶವಾಯಿತು. ಆ ಜ್ವಲಿತ ಮನ್ಯುವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ—ಮೋಹದಿಂದ, ನನ್ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಯಾರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು?
Verse 8
हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥
ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಲಿತ ಜಿಹ್ವೆಗಳು ‘ಹಾ! ಹೇ!’ ಎಂದು ಕೂಗಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರ ಪಿಶಾಚರ ಗುಂಪುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಜೊತೆಗೆ ವೇತಾಳಗಳು, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಘಗಳೂ ಮೂಡಿದವು.
Verse 9
घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥
ಅವರಿಂದ ಆಕಾಶವು ಘನವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಭೂಮಿ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವದ ಬಲದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
Verse 10
गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥
ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನು ತ್ರಿವೃತ್ತ ಧನುರ್ಗುಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ದಿವ್ಯ ಧನುರ್ಗುಣವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪೂಷನನ ದಂತಗಳನ್ನು ಮುರಿದನು, ಭಗನ ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಕ್ರತುಗಳ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 11
स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥
ಅವನ ಬೀಜ (ಶಕ್ತಿ) ವಿಧ್ಧವಾದುದರಿಂದ ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿದನು; ಕ್ರತು (ಯಜ್ಞಕರ್ಮ)ವೂ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ವಾಯು ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ಯಜ್ಞವಾಟದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಪಶುಪತಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ, ಭವ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು.
Verse 12
आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು. ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರೊಡನೆ ದೇವದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು— “ಓ ವೀರಬಾಹೋ, ನಿನ್ನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ವಿವೇಕ-ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು.”
Verse 13
रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು— “ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇವರು ನನಗೆ ಪಾಲನ್ನು ಏಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಯಜ್ಞದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಕ್ರುದ್ಧನಾದೆ; ಹೇ ದೇವದೇವ, ಇವರು ಜ್ಞಾನವಂಚಿತರಾಗಿ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕೃತರಾದರು।”
Verse 14
ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ದೇವರೇ, ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಅಸುರರೂ, ಜ್ಞಾನಹೇತುವಾಗಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಉನ್ನತ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿರಿ. ಇದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ತೃಪ್ತನಾಗುವನು; ಆ ತೃಪ್ತಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವಜ್ಞತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।”
Verse 15
इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಆ ದೇವರುಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
Verse 16
देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥
ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು— “ದೇವಾತಿದೇವನಾದ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಕ್ತ-ಪಿಂಗಲ ನೇತ್ರವಿರುವ, ಜಟಾಮುಕುಟ ಧರಿಸಿದವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.”
Verse 17
भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥
ಸ್ಥಾಣು (ಶಿವ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ಭೂತ‑ವೇತಾಳರಿಂದ ಸೇವಿತನಾದವನು, ಮಹಾಸರ್ಪವನ್ನು ಉಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು, ಭೀಕರ ಅಟ್ಟಹಾಸಮುಖನಾದವನು, ಜಟಾಧಾರಿ ಕಪರ್ಧಿ।
Verse 18
पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥
ಪೂಷಣನ ದಂತವಿನಾಶಕರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭಗನ ನೇತ್ರಹಂತಕರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವೃಷಭಚಿಹ್ನಧಾರಿಯಾದ ಮಹಾಭೂತಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 19
भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನಾಗುವವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಧಕವಿನಾಶಕನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿವಾಸ ಕೈಲಾಸವಿರುವವನಿಗೆ, ಗಜಚರ್ಮಧಾರಿಗೇ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 20
विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥
ವಿಕರಾಳರೂಪ, ಊರ್ಧ್ವಕೇಶಧಾರಿಯಾದ ಭೈರವನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲಗಳಿಂದ ಭೀಕರನಾದವನಿಗೆ, ಶಶಿಯನ್ನು ಮೌಲಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 21
भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಲಿಕ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದಾರುವನವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶೂಲಧಾರಿಗೇ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 22
क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥
ಸಂಪಾದಿತ ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದವನು, ಭೋಗೇಂದ್ರ (ನಾಗ)ವನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು, ನೀಲಕಂಠ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಪ್ರಚಂಡ ದಂಡಹಸ್ತ ಮತ್ತು ವಡವಾಗ್ನಿಸಮಾನ ಮುಖವಿರುವ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 23
वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥
ವೇದಾಂತದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ। ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಿನಾಶಕನಿಗೂ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಭಯಭಕ್ತಿ ಉಂಟುಮಾಡುವವನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 24
विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥
ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವ, ಶಿವ-ಶಂಭು-ಭವ, ಜಟಾಧಾರಿ, ಕರಾಳ (ಭಯಂಕರ) ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 25
एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥
ಈ ರೀತಿ ದೇವರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಂಭು—ಸನಾತನ, ಉಗ್ರ ಧನುಸ್ಸು ಧರಿಸಿದವನು—ಹೇಳಿದನು: “ನಾನು ದೇವದೇವನು; ನಾನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಿ.”
Verse 26
देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥
ದೇವರು ಹೇಳಿದರು: “ಪ್ರಭೋ, ತಡಮಾಡದೆ ನಮಗೆ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ರಹಸ್ಯಾರ್ಥসহಿತ ಯಜ್ಞವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸು.”
Verse 27
महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥
ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಪಶುಗಳು (ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳು) ಆಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪತಿ (ಸ್ವಾಮಿ) ಆಗುವೆನು; ಆಗ ನೀವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.” ದೇವರುಗಳು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದರು; ಅಂದಿನಿಂದ ಅವನು ಪಶುಪತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 28
ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಪಶುಪತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ದೇವೇಶ! ಚತುರ್ದಶೀ ನಿನ್ನ ತಿಥಿಯಾಗಿರಲಿ; ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.”
Verse 29
तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥
ಆ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು ಮೊದಲು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಗೋಧೂಮ (ಗೋಧಿ) ಅನ್ನದಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಅನುತ್ತಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ನಡೆಸು.
Verse 30
एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥
ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ರುದ್ರನು ಭಗ, ಪೂಷನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರತು ಅವರಿಗೆ ದಂತಗಳು, ನೇತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾಫಲ (ಯಜ್ಞಫಲ)ವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ದೇವರಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಜ್ಞಾನ (ಸಮ್ಯಕ್ ಬೋಧ)ವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು.
Verse 31
एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥
ಹೀಗೆ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ರುದ್ರನ ಸಂಭೂತಿ ಉಂಟಾಯಿತು; ಇದೇ ಪ್ರಯೋಗ (ಉಕ್ತಿರೀತಿ)ದಿಂದ ಅವನು ‘ದೇವರ ಪತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯವೂ ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವ ಮಾನವನು, ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀವರಾಹಪುರಾಣದ ಭಗವಚ್ಛಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 34
ಇಂತೆ ಶ್ರೀವರಾಹಪುರಾಣದ ಭಗವಚ್ಛಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Varāha addresses Pṛthivī in a cosmological-ritual register, introducing Rudra’s primordial emergence from tapas and the etymology of his name through Brahmā’s injunction not to weep (rud-), situating Rudra within the architecture of creation and yajña-based order.
Rudra, excluded from a rightful share in the sacrificial distribution, becomes wrathful; fearsome beings proliferate and the sacrificial arena is destabilized. Taking up the bow, Rudra strikes at key yajña-functionaries (Pūṣan, Bhaga, Kratu), dramatizing how ritual exclusion fractures cosmic governance.
The devas turn from resistance to reconciliation: they hymn Rudra, request Vedic knowledge and the ‘secret’ of sacrifice, and reintegrate him into the sacrificial economy. Rudra is affirmed as Bhava/Śambhu and established as Paśupati—lord and regulator of beings—thereby restoring order across directions and worlds through acknowledged sovereignty and shared ritual knowledge.
A tithi-bound observance is prescribed as the practical seal of reconciliation: on caturdaśī one worships Rudra/Bhava with fasting, then after the fast feeds dvijas with wheat-based food (godhūmānna). The implied fruit is pacification of Rudra, restoration of stability, and protection from fear/disorder generated by ritual imbalance.
No explicit terrestrial toponyms are provided in this adhyāya excerpt. The setting is primarily cosmological/ritual: salila (primordial waters), yajñavāṭa (sacrificial arena), and Kailāsa (as Rudra’s abode, referenced in stuti).
The narrative frames exclusion and disorder in ritual society as leading to destabilizing anger and proliferation of harmful forces, while reintegration through stuti, knowledge-sharing, and regulated observance restores order. Ethically, the text emphasizes inclusion within communal-sacrificial structures, restraint of wrath through reconciliation, and the reestablishment of governance (paśupati) as a stabilizing principle for the world.
A specific lunar marker is given: caturdaśī-tithi. The text prescribes worship of Bhava/Rudra on that tithi with upavāsa (fasting), followed by feeding dvijas with godhūmānna (wheat-based food), presented as a ritually timed act of restoration and satisfaction.
Although not framed in modern ecological terms, the chapter links cosmic stability to correct ritual distribution and governance: disruption of yajña produces uncontrolled, fear-inducing beings and atmospheric obscuration, while reconciliation and rule-bound observance reassert order across ‘bhūmi’ and the directions. In an environmental-stewardship reading, the text models how social-ritual equilibrium is portrayed as necessary for maintaining the world’s functional balance.
The chapter references Brahmā (pitāmaha), Rudra/Mahādeva (Śambhu, Bhava, Paśupati), and the devas collectively, along with Pūṣan, Bhaga, and Kratu as sacrificial functionaries impacted in the conflict. Dakṣa is implied through the Dakṣa-yajña framework. No human dynastic lineages are named in this excerpt.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.