Adhyaya 216: The Sacred Account of Gokarṇa, Śṛṅgeśvara, and Related Tīrthas

Verse 1

अथ गोकर्णशृङ्गेश्वरादिमाहात्म्यम् ॥ ब्रह्मोवाच ॥ तस्मात्स्थानादपक्रान्ते त्र्यम्बके मृगरूपिणि ॥ अन्योन्यं मन्त्रयित्वा तु मया सह सुरोत्तमाः ॥

ಇದೀಗ ಗೋಕರ்ண-ಶೃಂಗೇಶ್ವರಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮೃಗರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ತ್ರ್ಯಂಬಕನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ದೇವೋತ್ತಮರು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಂತ್ರಣೆ ಮಾಡಿದರು.

Verse 2

त्रिधाविभक्तं तच्छृङ्गं पृथक्पृथगवस्थितम् ॥ सम्यक्स्थापयितुं देवा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

ಆ ಶೃಂಗವು ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತು. ದೇವರುಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿದೃಷ್ಟ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

Verse 3

स्थापितं देवि नीत्वा वै शृङ्गाग्रं वज्रपाणिना ॥ मया तत्रैव तन्मध्यं स्थापितं विधिवत्प्रभोः ॥

ದೇವಿ, ವಜ್ರಪಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಶೃಂಗದ ಅಗ್ರಭಾಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಾನು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಭುವಿಗಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

Verse 4

देवैर्देवर्षिभिश्चैव सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ गोकर्ण इति विख्यातिः कृता वैशेषिकी वरा ॥

ದೇವರುಗಳು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು—‘(ಇದು) ಗೋಕರ್ಣ’ ಎಂದು.

Verse 5

विष्णुना देवतीर्थेन तन्मूलं स्थापितं ततः ॥ तस्य शृङ्गेश्वर इति नाम तत्राभवन्महत् ॥

ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವು ದೇವತೀರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಶೃಂಗೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ನಾಮವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 6

गोकर्ण आत्मलिङ्ग तत्र तत्रैव भगवान्स्तस्मिन्शृङ्गे त्रिधा स्थिते ॥ सान्निध्यं कल्पयामास भागेनैकेन चोन्मना ॥

ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಲಿಂಗರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್—ಆ ಶೃಂಗವು ತ್ರಿಧಾ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ—ತನ್ನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ, ಉನ್ನತಮನಸ್ಕನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 7

शतं तेन तु भागानामात्मनो निहितं मृगे ॥ तस्माद्द्विकं तु भागानां शृङ्गाणां त्रितये न्यधात् ॥

ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆತನು ತನ್ನದೇ ನೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆ ಮೃಗದಲ್ಲಿ ನಿಹಿತಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೃಂಗಗಳ ತ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು॥

Verse 8

मार्गेण तच्छरीरेण निर्ययौ भगवान्विभुः ॥ शैशिरस्य गिरेः पादं प्रपेदे स्वयमात्मनः ॥

ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಅದೇ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೊರಟು, ಸ್ವಯಂ ಶೈಶಿರ ಪರ್ವತದ ಪಾದಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದನು॥

Verse 9

शतसङ्ख्या स्मृता व्युष्टिस्तस्मिञ्छैलेश्वरे विभोः ॥ त्रिधा विभक्ते शृङ्गेऽस्मिन्नेकाग्रगतिनिप्रभोः ॥

ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುವಿನ ಶೈಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ವ್ಯುಷ್ಟಿ’ಯನ್ನು ನೂರು ಸಂಖ್ಯೆಯೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಕ್ತ ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗತಿಯ ದೀಪ್ತಿಮಾನ ಪ್ರಭು (ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ)॥

Verse 10

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धयक्षमहोरगाः ॥ श्लेष्मातकवनं कृत्स्नं सर्वतः परिमण्डलम् ॥

ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮಹೋರಗರು—ಎಲ್ಲರೂ (ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು); ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕ ವನವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಲಯದಂತೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು॥

Verse 11

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य प्रदक्षिण्यं च चक्रतुः ॥ फलान्निर्दिश्य तीर्थानां तथा क्षेत्रफलṃ महत्

ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಹತ್ತರ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು॥

Verse 12

यथास्थानानि ते तस्मान्निवृत्ताश्च सुरादयः ॥ एवं तस्मान्निवृत्तेषु दैवतेषु तदा ततः

ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೇವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು ನಿವೃತ್ತರಾದ ಬಳಿಕ, ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 13

पौलस्त्यो रावणो नाम भ्रातृभिः सह राक्षसैः ॥ आगम्योग्रेण तपसा देवमाराधयद्विभुम्

ಪೌಲಸ್ತ್ಯ ವಂಶದ ‘ರಾವಣ’ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ವಿಭು ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 14

शुश्रूषया च परया गोकर्णेश्वरमव्ययम् ॥ यदा तु तस्य तुष्टो वै वरदः शंकरः स्वयम्

ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸೇವಾಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಅವ್ಯಯನಾದ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ ಪರಿಚರಿಸಿದನು. ಸ್ವಯಂ ವರದಾತ ಶಂಕರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾದಾಗ,

Verse 15

तदा त्रैलोक्यविजयं वरं वव्रे स राक्षसः ॥ प्रसादात्तस्य तत्सर्वं वाञ्छितं मनसा हि यत्

ಆಗ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವರವಾಗಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಜಯವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಆ ದೇವರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು.

Verse 16

अवाप्य च दशग्रीवस्तदिष्टं परमेश्वरात् ॥ त्रैलोक्यविजयायाशु तत्क्षणादेव निर्ययौ

ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ದಶಗ್ರೀವ (ರಾವಣ) ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು.

Verse 17

त्रैलोक्यं स विनिर्जित्य शक्रं च त्रिदशाधिपम् ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

ಅವನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ತ್ರಿದಶಾಧಿಪತಿ ಶಕ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು; ಅವನನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು, ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಇಂದ್ರಜಿತನೊಂದಿಗೆ ಕರೆತಂದನು.

Verse 18

शृङ्गाग्रं यत्पुरा नीत्वा स्थापितं वज्रपाणिना ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

ಹಿಂದೆ ವಜ್ರಪಾಣಿ (ಇಂದ್ರ) ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಆ ಶೃಂಗಾಗ್ರವನ್ನು ಅವನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು, ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಇಂದ್ರಜಿತನೊಂದಿಗೆ ಕರೆತಂದನು.

Verse 19

न शशाक यदा रक्षस्तदुत्पाटयितुं बलात् ॥ वज्रकल्पं समुत्सृज्य तदा लङ्कां विनिर्ययौ

ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಬಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಾಗ, ವಜ್ರದಂತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಹಾರ/ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಆಗ ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 20

स तु दक्षिणगोकर्णो विज्ञेयस्ते महामते ॥ स्वयं प्रतिष्ठितस्तत्र स्वयं भूतपतिः शिवः

ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಅದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ದಕ್ಷಿಣ-ಗೋಕರ್ಣ’ ಎಂದು ನೀನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಭೂತಪತಿ ಶಿವನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ, ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 21

एतत्ते कथितं सर्वं मया विस्तरतो मुने ॥ यथावदुत्तरस्तस्य गोकर्णस्य महात्मनः ॥

ಓ ಮುನೇ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಗೋಕರ್ಣನ ಕುರಿತು ಮುಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 22

दक्षिणस्य च विप्रर्षे तथा शृङ्गेश्वरस्य च ॥ शैलेश्वरस्य च विभो स्थित्युत्पत्तिर्यथाक्रमम् ॥

ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ, ಹೇ ವಿಭೋ—ದಕ್ಷಿಣ, ಶೃಂಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶೈಲೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಭವದ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಾನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 23

व्यु ष्टिः क्षेत्रस्य महती तीर्थानां च समुद्भवः ॥ प्रोक्तं सर्वं मया वत्स किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ಹೇ ವತ್ಸ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ತಾದ ಪ್ರಕಟನೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಗಳ ಉದ್ಭವ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ?

Verse 24

ततः सुरासुरगुरुर्देवं भूतमहेश्वरम् ॥ तपसोऽग्रेण संसेव्य वव्रिरे विविधान्वरान् ॥

ನಂತರ ದೇವಾಸುರರ ಗುರುವು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂತಮಹೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ವಿವಿಧ ವರಗಳನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು।

Verse 25

तद्यावद्रावणः स्थाप्य मुहूर्त्तमुदधेस् तटे ॥ संध्यामुपासते तत्र लग्नस्तावदसौ भुवि ॥

ರಾವಣನು ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರತಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದಷ್ಟರವರೆಗೆ, ಅದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು।