Adhyaya 204: Description of the Dispatching of Messengers (Yama’s Envoys) and Chitragupta’s Orders
Dūtapreṣaṇa-varṇanam
Ethical-Discourse / Afterlife-Administration (Dharma–Yama jurisprudence)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಋಷಿ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಧರ್ಮರಾಜನ ಕರ್ಮಶಾಸನದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ-ನೈತಿಕ ಮಾದರಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂಜರಿಯುವ ದೂತನನ್ನು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಗದರಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೂರ, ಗೃಹಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿ, ತಪಸ್ವಿತ್ವ ಅಥವಾ ದಾಂಪತ್ಯಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಯಾರನ್ನೂ ಬಿಡಬಾರದು. ಬಳಿಕ ‘ಯಥಾಕಾಲ/ಯಥಾದೃಷ್ಟ’ ಪ್ರಕಾರ ದಂಡಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಸರ್ಪ, ಹುಲಿ, ಜಲಚರ ಭಕ್ಷಕ, ಹುಳು ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಹಾಗೂ ಅತಿಸಾರ, ಛರ್ದಿ, ಕರ್ಣರೋಗ, ವಿಷೂಚಿಕಾ, ಜ್ವರ, ಅಪಸ್ಮಾರ, ಉನ್ಮಾದ, ಜಲೋದರ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳು; ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ. ದೂತರು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಅಭಯವಿದೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 204
Verse 1
अथ दूतप्रेषणवर्णनम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ इदं चैवापरं तस्य वदतो हि मया श्रुतम् ॥ चित्रगुप्तस्य विप्रेन्द्रा वचनं लोकशासिनः ॥
ಇದೀಗ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ವರ್ಣನೆ. ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರರೇ! ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳಿದೆ—ಲೋಕನಿಯಂತೃ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ವಚನ.
Verse 2
दूरेऽसाविति किं कार्यं न क्षयोऽस्त्यस्य कर्मणः ॥ किं कृपां कुरुते तस्मिन् गृहाण जहि मा व्यथाः ॥
‘ಅವನು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅವನ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ಏಕೆ? ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿ, ಹೊಡೆ—ಹಿಂಜರಿಯಬೇಡ.
Verse 3
व्रीडितः किम्भवाञ्ज्ञातं किं तिष्ठति पराङ्मुखः ॥ किं न गच्छसि वेगेन किं त्वया सुचिरं कृतम् ॥
‘ನೀನು ಲಜ್ಜಿಸುತ್ತೀಯಾ? ನೀನು ಏನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ? ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಏಕೆ ನಿಂತಿದ್ದೀಯ? ವೇಗವಾಗಿ ಏಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ? ನೀನು ಇಷ್ಟು ತಡ ಏಕೆ ಮಾಡಿದೆ?’
Verse 4
गच्छ गच्छ पुनस्तत्र शीघ्रं चैनमिहानय ॥ अशक्तोऽस्मीति किं रोषमर्हन्ते दर्पमीदृशम् ॥
‘ಹೋಗು, ಹೋಗು—ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಅವನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊ. “ನಾನು ಅಶಕ್ತ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಈ ಕೋಪ ಏಕೆ? ಇಂತಹ ದರ್ಪಕ್ಕೆ ಅವರು ಅರ್ಹರೇ?’
Verse 5
‘ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ನೀನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀಯ? ಅವನಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದೆ. “ಅವನು ಊರ್ಧ್ವರೇತಾ ತಪಸ್ವಿ” ಎಂದು ನೀನು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀಯ?’
Verse 6
ನೀನು ಏಕೆ ನಿಂದನೀಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೀ? ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಸಹನೆ ತಾಳು. ‘ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ’ ಎಂದು ನೀನು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತೀ?
Verse 7
ನೀನು ಮತ್ತೆ ‘ಪತಿವ್ರತೆ’ ‘ಸಾಧ್ವಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾತಾಡುತ್ತೀ? ಓ ಬಾಲಕ, ನೀನು ಏನೇನು ಹೇಳುತ್ತೀ; ನೀನು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲೇ ಮನೆಗೆ ಬಂದೆ ಅಲ್ಲವೇ.
Verse 8
ಹೇ ಹರಿ, ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕರೆತರಬೇಕು? ಹೇ ಹರಿ, ಭೋಗಿಸಲು ಬಯಸುವವನನ್ನು ಹೇಗೆ (ಕರೆತರಬೇಕು)? ಹಾಗೆಯೇ ಹೇ ಹರಿ, ಜಲಶಾಯಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಾನ ಕೊಡಲು ಬಯಸುವವನನ್ನು ಹೇಗೆ (ಕರೆತರಬೇಕು)?
Verse 9
ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಧಾರ್ಮಿಕರು; ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಕ್ರೂರನಂತೆ. ಹೋಗಿ, ಹೋಗಿ; ಕಾಲವು ಮೀರದಂತೆ ಗಮನಿಸಿ ಹೋಗಿರಿ.
Verse 10
ನೀನು ನರಕಗಾಮಿ; ರೋಗರೂಪವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸು. ನೀನು ಅತಿಸಾರವಾಗು, ನೀನೇ ವಾಂತಿಯಾಗು, ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಬರುವ ರೋಗವಾಗು. ನೀನು ಕರ್ಣರೋಗ, ವಿಷೂಚಿ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯರೋಗವಾಗು. ನೀನು ಮಹಾಘೋರ ಜ್ವರವಾಗು; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದುರಾಸದ ಗ್ರಾಹವಾಗು.
Verse 11
ನೀನು ಭಯಂಕರವಾದ ವಾತವ್ಯಾಧಿಯಾಗು; ನೀನೇ ಜಲೋದರವಾಗು. ನೀನು ಅಪಸ್ಮಾರ, ಉನ್ಮಾದ ಮತ್ತು ವಾತರೋಗವಾಗಿಯೂ ಆಗು.
Verse 12
ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಭ್ರಮವಾಗು; ಮತ್ತೆ ವಿಷ್ಟಂಭ (ಅವರೋಧ/ಮಲಬದ್ಧತೆ)ವಾಗು. ನೀನು ಮಹಾಭಯಂಕರ ವ್ಯಾಧಿಯಾಗು; ಇವನು ತೃಷ್ಣೆ (ದಾಹ) ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 13
ಯಥಾಕಾಲ ಯಥಾದೃಷ್ಟವಾಗಿ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಲಿ. ಕಾಲಸಂಹರಣೆ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಶುಭದ ಆಗಮನವಾಗಲಿ.
Verse 14
ನೀವು ಕೃತಕರ್ಮಿಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ. ವೇಗವಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡಿ; ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗಿರಿ—ತಡಮಾಡಬೇಡಿ.
Verse 15
वराज्ञा धर्मराजस्य या मया समुदाहृता ॥ एकाहं क्षपयेत्सत्र द्विरात्रं तत्र मा चिरम् ॥
ನಾನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ—ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಾಲ ಕಳೆಯಲಿ; ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾತ್ರಿಗಳು ಇರಲಿ—ಹೆಚ್ಚು ತಡಮಾಡಬೇಡ.
Verse 16
त्रिरात्रं वै चतूरात्रं षड्रात्रं दशरात्रकम् ॥ पक्षं वा मासमेकं वा बहून् मासांस्तथापि वा ॥
ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ, ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ, ಆರು ರಾತ್ರಿಗಳಾಗಲಿ, ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಅವಧಿಯಾಗಲಿ; ಅಥವಾ ಪಕ್ಷ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಮಾಸ, ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಮಾಸಗಳೂ ಸಹ।
Verse 17
क्षपयित्वा यथाकालं ततो मोक्षमवाप्स्यथ ॥ भूतात्मा मोहवांस्तत्र करुणः कष्टमेव च ॥
ಯಥಾಕಾಲವಾಗಿ ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ನಂತರ, ನೀವು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ. ಅಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿ ಆತ್ಮ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ ಕರುಣನೀಯನಾಗಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 18
विनियोगा मया सूक्ता यथापूर्वं यथाश्रुतम् ॥ जाग्रतं वा प्रमत्तं वा यथा कालो न सम्पतेत् ॥
ವಿನಿಯೋಗಗಳು/ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದಿನಂತೆ, ಕೇಳಿದಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿರಲಿ—ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲವು ಕೈ ತಪ್ಪದಂತೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರಿ।
Verse 19
यत्नात्तथा तु कर्तव्यं भवद्भिर्मम शासनात् ॥ अभयं चात्र यच्छामि ब्राह्मणेभ्यो न संशयः ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ನೀವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।
Verse 20
तस्माद्यात ऋषिभ्यश्च स्त्रीभ्यश्चैव महाबलाः ॥ यातनाया न भेतव्यमहमाज्ञापयामि वः ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮಹಾಬಲಿಗಳೇ, ಋಷಿಗಳ ಬಳಿಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೂ ಹೋಗಿರಿ. ಯಾತನೆ/ದಂಡಕ್ಕೆ ಭಯಪಡಬೇಡಿ; ನಾನು ನಿಮಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 21
यथावाच्यं च कुरुत यथा कालो न गच्छति ॥ यथाकामं प्रकुरुत यच्च दृष्टं यथा तथा ॥
ಹೇಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿರಿ, ಕಾಲವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗದಂತೆ. ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ, ಅಭಿಪ್ರೇತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿರಿ; ಕಂಡದ್ದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Verse 22
मयाज्ञप्ता विशेषेण मृत्युना सह संगतः ॥ यथा वीरो महातेजाश्चित्रगुप्तो महायशाः ॥
ನನ್ನಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮೃತ್ಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿ—ವೀರನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಂತೆ (ಇರು).
Verse 23
यथाब्रवीत्स्वयं रुद्रो यथा शक्रः शचीपतिः ॥ यथाज्ञापयते ब्रह्मा चित्रगुप्तस्तथा प्रभुः ॥
ಸ್ವಯಂ ರುದ್ರನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದನೋ, ಶಚೀಪತಿ ಶಕ್ರನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದನೋ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೋ—ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನೂ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
शीघ्रं त्वं भव सर्पो हि व्याघ्रस्त्वं च सरीसृपः ॥ जले ग्राहो भव त्वं हि त्वं कृमिस्त्वं सरीसृपः ॥
ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೀನು ಸರ್ಪನಾಗು; ನೀನು ವ್ಯಾಘ್ರನಾಗು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪನಾಗು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಗ್ರಾಹ (ಮೊಸಳೆ) ಆಗು; ನೀನು ಕೃಮಿಯು, ನೀನು ಸರೀಸೃಪನು.
Verse 25
यस्मिन्यस्मिंस्तु कालेऽहं यावतश्च श्रयाम्यहम् ॥ तस्मिंस्तस्मिन्महाकालं यूयं तत्कर्तुमर्हथ ॥
ಯಾವ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಕಾಲವರೆಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೋ, ಆ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ನೀವು ಆ ಮಹಾಕಾಲವನ್ನು (ನಿಯತ ಕ್ರಮವನ್ನು) ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
The text models an impersonal, procedural ethics of karmic governance: actions are to be executed according to mandate (śāsana) and proportional timing (yathākāla, yathādṛṣṭa), without being swayed by personal circumstances such as domestic life, ascetic claims, or emotional hesitation. Authority is presented as hierarchical and rule-based, with Chitragupta acting as an executor of Dharma-rāja’s order.
No seasonal (ṛtu) or lunar (tithi) markers are specified. The chapter instead provides graded durations for imposed conditions: ekāha (one day), dvirātra (two nights), trirātra (three nights), caturātra (four nights), ṣaḍrātra (six nights), daśarātra (ten nights), pakṣa (fortnight), māsa (month), and bahu-māsa (many months), all governed by yathākāla (as appropriate to the assigned time).
Direct ecological instruction is not explicit here; however, the Varāha–Pṛthivī frame can be read as emphasizing systemic balance through regulated accountability. The chapter’s stress on measured, time-bound consequences functions as a governance analogy: social order and terrestrial stability are maintained when actions produce commensurate outcomes, preventing unchecked harm that would destabilize the human–earth continuum.
The chapter references administrative-cosmological authorities rather than human dynasties: Chitragupta, Dharma-rāja (Yama), Rudra, Śakra (Indra, described as Śacī-pati), and Brahmā. These figures are invoked to legitimate Chitragupta’s authority and to situate the instructions within a recognized hierarchy of command.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.