Adhyaya 18: The Origin of Fire and the Liturgical Names of Agni

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथमग्नेः समुत्पत्तिरश्विनोर्वा महामुने । गौर्याः गणपतेर्वापि नागानां वा गुहस्य च ॥ १८.१ ॥

ಪ್ರಜಾಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹಾಮುನೇ, ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು? ಅಶ್ವಿನಿಗಳದು ಹೇಗೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಗೌರಿಯಿಂದ ಗಣಪತಿ, ನಾಗರು ಮತ್ತು ಗುಹ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ) ಇವರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು?

Verse 2

आदित्यचन्द्रमातॄणां दुर्गायाः वा दिशां तथा । धनदस्य च विष्णोर्वा धर्मस्य परमेष्ठिनः ॥ १८.२ ॥

ಆದಿತ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಮಾತೃಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ದಿಕ್ಕುಗಳು; ಮತ್ತು ಧನದ (ಕುಬೇರ) ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣು, ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ)—ಇವರ ದೇವತಾವಿಷಯದಲ್ಲಿ।

Verse 3

शम्भोर्वापि पितॄणां च तथा चन्द्रमसो मुने । शरीरदेवता ह्येताः कथं मूर्त्तित्वमागताः ॥ १८.३ ॥

ಓ ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವೂ, ಪಿತೃಗಳೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರನೂ—ಇವರು ದೇಹಸಂಬಂಧಿ ದೇವತೆಗಳು; ಹಾಗಾದರೆ ಇವರು ಹೇಗೆ ಮೂರ್ತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು?

Verse 4

किं च तासां मुने भोज्यं का वा संज्ञा तिथिश्च का । यस्याम् यष्टास्त्वमी पुंसां फलं यच्छन्त्यनामयम् । एतन्मे सरहस्यं तु मुने त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १८.४ ॥

ಮತ್ತೂ, ಓ ಮುನಿಯೇ! ಅವುಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭೋಜ್ಯಾರ್ಪಣೆ ಏನು? ಅವುಗಳ ಸಂಜ್ಞೆ ಏನು, ತಿಥಿ ಯಾವುದು? ಯಾವ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಇವನ್ನು ಯಜಿಸಿದರೆ ಅವು ನಿರಾಮಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ? ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯಸಹಿತವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಬೇಕು।

Verse 5

महातपा उवाच । योगसाध्यः स्वरूपेण आत्मा नारायणात्मकः । सर्वज्ञः क्रीडतस्तस्य भोगेच्छा चात्मनात्मनि । क्षोभितेऽभून्महाभूते एतच्छब्दं तदद्भुतम् ॥ १८.५ ॥

ಮಹಾತಪಾ ಹೇಳಿದರು—ಯೋಗದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಆತ್ಮನು ಸ್ವರೂಪತಃ ನಾರಾಯಣಾತ್ಮಕನು. ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ರೀಡಿಸುವಾಗ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಆತ್ಮದತ್ತ ಭೋಗೇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಹಾಭೂತವು ಕ್ಷೋಭಿತವಾದಾಗ ಆ ಅದ್ಭುತ ‘ಏತಚ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು।

Verse 6

तमप्यप्रीतिमत्तोयं विकारं समरोचयत् । विकुर्वतस्तस्य तदा महानग्निः समुत्थितः । कोटिज्वालापरीवारः शब्दवान् दहनात्मकः ॥ १८.६ ॥

ಆ ನೀರೂ ಅಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿತು. ಆಗ ಅವನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಹಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ಕೋಟಿ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಪರಿವಾರದಿಂದ ಆವರಿತ, ನಾದಯುಕ್ತ, ದಹನಸ್ವಭಾವದದು।

Verse 7

असावप्यतितेजस्वी विकारं समरोचयत् । विकुर्वतो बभौ वह्नेर्वायुः परमदारुणः । तस्मादपि विकारस्थादाकाशं समपद्यत ॥ १८.७ ॥

ಆ ಅತಿತೇಜಸ್ವೀ ತತ್ತ್ವವೂ ವಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅಗ್ನಿ ವಿಕೃತವಾದಾಗ ಪರಮ ದಾರುಣವಾದ ವಾಯು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆ ವಿಕಾರಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೇ ಆಕಾಶವು ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 8

तच्छब्दलक्षणं व्योम स च वायुः प्रतापवान् । तच्च तेजोऽम्भसा युक्तं श्लिष्टमन्योन्यतस्तदा ॥ १८.८ ॥

ಆಗ ಶಬ್ದಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ವ್ಯೋಮ (ಆಕಾಶ) ಉಂಟಾಯಿತು; ಪ್ರತಾಪವಂತ ವಾಯುವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಲಯುಕ್ತ ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತವಾಯಿತು.

Verse 9

तेजसा शोषितं तोयं वायुना उग्रगामिना । बाधितेन तथा व्योम्ना मार्गे दत्ते तु तत्क्षणात् ॥ १८.९ ॥

ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಣಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರು, ಉಗ್ರಗಾಮಿಯಾದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯೋಮ (ಆಕಾಶ)ದಿಂದಲೂ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತವಾಯಿತು.

Verse 10

पिण्डीभूतं तथा सर्वं काठिन्यं समपद्यत । सेयं पृथ्वी महाभाग तेषां वृद्धतरा अभवत् ॥ १८.१० ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪಿಂಡೀಭೂತವಾಗಿ ಕಠಿಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿತು. ಓ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು (ವೃದ್ಧತರವಾಯಿತು).

Verse 11

चतुर्णां योगकाठिन्यादेकैकगुणवृद्धितः । पृथ्वी पञ्चगुणा ज्ञेया तेऽप्येतस्यां व्यवस्थिताः ॥ १८.११ ॥

ನಾಲ್ಕು (ತತ್ತ್ವಗಳ) ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಠಿಣತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಗುಣದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಂಚಗುಣಯುಕ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆ ಗುಣಗಳೂ ಇದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 12

स च काठिन्यकं कुर्वन् ब्रह्माण्डं समपद्यत । तस्मिन् नारायणो देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ १८.१२ ॥

ಅವನು ಘನತೆ (ಕಾಠಿನ್ಯ) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂಬ ಮಹಾ ಅಂಡರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅದರೊಳಗೆ ದೇವನಾರಾಯಣನು ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿ, ಚತುರ್ಭುಜನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸಿದನು.

Verse 13

प्राजापत्येन रूपेण सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयन् नाधिगच्छेत सृष्टिं लोकपितामहः ॥ १८.१३ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಚಿಂತಿಸಿದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 14

ततोऽस्य सुमहान् कोपो जज्ञे परमदारुणः । तस्मात् कोपात् सहस्रार्चिरुत्तस्थौ दहनात्मकः ॥ १८.१४ ॥

ಆಮೇಲೆ ಅವನೊಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಭೀಕರವಾದ ಕೋಪವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಆ ಕೋಪದಿಂದ ಸಹಸ್ರ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿರುವ, ದಹನಸ್ವಭಾವದ ಅಗ್ನಿತುಲ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಮೇಲೇಳಿತು.

Verse 15

स तं दिधक्षुर्ब्रह्माणं ब्रह्मणोक्तस्तदा नृप । हव्यं कव्यं वहस्वेति ततोऽसौ हव्यवाहनः ॥ १८.१५ ॥

ಓ ನೃಪನೇ! ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದಹಿಸಲು ಬಯಸಿದನು; ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ—“ದೇವರಿಗೆ ಹವ್ಯವನ್ನೂ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕವ್ಯವನ್ನೂ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗಿನಿಂದ ಅವನು ‘ಹವ್ಯವಾಹನ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 16

ब्रह्माणं क्षुधितः प्रायात् किं करोमि प्रसादि माम् । स ब्रह्मा प्रत्युवाचाथ त्रिधा तृप्तिमवाप्स्यसि ॥ १८.१६ ॥

ಅವನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ—“ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ನೀನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.”

Verse 17

दत्तासु दक्षिणास्वादौ तृप्तिर्भूत्वा यतोऽमरान् । नयसे दक्षिणाभागं दक्षिणाग्निस्ततोऽभवत् ॥ १८.१७ ॥

ಮೊದಲಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅಮರ ದೇವರುಗಳು ತೃಪ್ತರಾದರು. ನೀನು ‘ದಕ್ಷಿಣಾ-ಭಾಗ’ವನ್ನು ನಡೆಸುವದರಿಂದ, ಅದರಿಂದ ‘ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ’ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 18

आ समन्ताद्धुतं किञ्चिद् यत् त्रिलोके विभावसो । तद् वहस्व सुरार्थाय ततस्त्वं हव्यवाहनः ॥ १८.१८ ॥

ಹೇ ವಿಭಾವಸು (ಅಗ್ನಿ), ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಯಾವ ಆಹುತಿಯನ್ನಾದರೂ ದೇವಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ‘ಹವ್ಯವಾಹನ’.

Verse 19

गृहं शरीरमित्युक्तं तत्पतिस्त्वं यतोऽधुना । अतो वै गार्हपत्यस्त्वं भव सर्वगतो विभो ॥ १८.१९ ॥

‘ದೇಹವೇ ಗೃಹ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ನೀನು ಅದರ ಅಧಿಪತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಸರ್ವಗತ ವಿಭೋ, ನೀನು ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಾಗು.

Verse 20

विश्वान् नरान् हुतो येन नयसे सद्गतिं प्रभो । अतो वैश्वानरो नाम तव वाक्यं भविष्यति ॥ १८.२० ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸದ್ಗತಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ವೈಶ್ವಾನರ’ ಎಂಬ ನಾಮವು ನಿನಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು.

Verse 21

द्रविणं बलमित्युक्तं धनं च द्रविणं यतः । ददाति तद् भवानेव द्रविणोदास्ततोऽभवत् ॥ १८.२१ ॥

‘ದ್ರವಿಣ’ ಎಂದರೆ ‘ಬಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಧನವನ್ನೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ‘ದ್ರವಿಣ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೀಡುವವನು ನೀನೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ದ್ರವಿಣೋದಾಸ’ (ಧನದಾಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು) ಆಯಿತನು.

Verse 22

तनुं पास्यतनुं पासि येन त्वं सर्वदा विभो । ततस्तनूनपान्नाम तव वत्स भविष्यति ॥ १८.२२ ॥

ಹೇ ವಿಭೋ, ನೀನು ದೇಹವನ್ನೂ ದೇಹಧಾರಿತ್ವವನ್ನೂ ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀ; ನೀನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ‘ತನೂನಪಾತ್’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು.

Verse 23

भवान् जातानि वै वेद अजातानि च येन वै । अतस्ते नाम भवतु जातवेदा इति प्रभो ॥ १८.२३ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ನೀನು ಜನಿಸಿದುದನ್ನೂ ಅಜನ್ಮವನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ನಾಮ ‘ಜಾತವೇದಾ’ ಆಗಲಿ.

Verse 24

नाराः सामान्यतः पुंसो विशेषेण द्विजातयः । ते शंसन्ति यतस्त्वां तु नाराशंसस्ततो भव ॥ १८.२४ ॥

ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಿಜರೂ, ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಶಂಸನೆಯಿಂದ ನೀನು ‘ನಾರಾಶಂಸ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗು.

Verse 25

अगस् तिरोभवेन्नित्यं निःशब्दो निश्चयात्मकः । अगस्त्वं सर्वगत्वाच्च तेनाग्निस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२५ ॥

‘ಅಗಸ್’ ಎಂದರೆ ನಿತ್ಯವೂ ಅಡಗಿಹೋಗುವದು, ನಿಶ್ಶಬ್ದ, ನಿಶ್ಚಯಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತ್ವದಿಂದ ನೀನು ‘ಅಗಸ್ತ್’ ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ‘ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವೆ.

Verse 26

ध्मा प्रपूरणशब्दो य इध्मा नाम प्रकीर्त्यते । पूरितस्यागतिर्येन तेनैध्मस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२६ ॥

‘ಧ್ಮಾ’ ಎಂಬುದು ‘ತುಂಬಿಸುವುದು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಶಬ್ದ; ಅದೇ ‘ಇಧ್ಮಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ತುಂಬಿದದ್ದರ ಆಗಮನ/ಪ್ರಾಪ್ತಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ನೀನು ‘ಇಧ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆ.

Verse 27

याज्यान्येतानि नामानि तव पुत्र महामखे । यजन्तस्त्वां नराः कामैस्तर्पयिष्यन्त्यसंशयम् ॥ १८.२७ ॥

ಓ ಪುತ್ರ, ಮಹಾಯಜ್ಞಕರ್ತನೇ! ಇವು ನಿನ್ನ ನಾಮಗಳು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ. ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ನರರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಕಾಮ್ಯಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ತರ್ಪಿಸುವರು.