Adhyaya 123: The Greatness of Fragrant Flowers and Leaves: Prabodhinī (Awakening) Observances and Seasonal Rites
Sumanogandhādi-māhātmya (Prabodhinī-śārada-śaiśira-karmāṇi)
Ritual-Manual (Vrata and Seasonal Devotional Practice) with Eco-Ethical Emphasis
ಕೋಕೆಯ ಪುಣ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಪೃಥಿವಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ—ಪಶುಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಗತಿ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಮಾನವರು ಮಾಧವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿತು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು? ಎಂಬ ಧರ್ಮವನ್ನು ವರಾಹನಿಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವರಾಹನು ಋತು-ತಿಥಿ ಆಧಾರಿತ ‘ಗುಪ್ತ’ ಸಂಸಾರ-ಮೋಚನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೌಮುದ ಮಾಸದ ಶುಭ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರದ ವಿಧಿ, ದೀರ್ಘ ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ಮಂತ್ರ, ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶೈಶಿರ (ಚಳಿ) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ವನಸ್ಪತಿಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ, ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ, ಹಾಗೂ ಸಂಸಾರದ ಕಠಿಣ ಶೀತವನ್ನು ದಾಟಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಗಂಧಪತ್ರ-ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆ, ದ್ವಾದಶಿಯ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆ, ಋತುಸಮ್ಮತ ವ್ರತಾಚರಣೆಯಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 123
Verse 1
अथ सुमनोगन्धादिमाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु कोकामाहात्म्यं पृथिवी धर्मसंहितम्॥ विस्मयं परमं याता श्रुत्वा धर्मं महौजसम्॥
ಇದೀಗ ಸುಮನೋಗಂಧಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಕರಣ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಕೋಕಾ-ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪೃಥಿವಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು.
Verse 2
धरण्युवाच॥ अहो प्रभावः कोकाया माहात्म्यं क्रोडरूपिणः॥ तिर्यग्योनिगतो वापि प्राप्तो यत्परमां गतिम्॥
ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ! ಕೋಕೆಯ ಪ್ರಭಾವವೂ, ವರಾಹರೂಪಧಾರಿಯಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಹಾನ್; ಏಕೆಂದರೆ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನೂ ಇದರಿಂದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 3
तव देव प्रसादेन किञ्चिदिच्छामि वेदितुम्॥ यन्मया पूर्वपृष्टोऽसि केन धर्मेण मानवाः॥
ಹೇ ದೇವಾ! ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ—ಯಾವ ಧರ್ಮದಿಂದ ಮಾನವರು (ಸಿದ್ಧಿ/ಲಕ್ಷ್ಯ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?
Verse 4
तपसा कर्मणा वापि पश्यन्ति त्वां हि माधव॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा निखिलं वक्तुमर्हसि॥
ಹೇ ಮಾಧವ! ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೃಪಾಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರಿ.
Verse 5
एवं पृष्टस्तदा देव्याः माधव्याः स तु माधवः॥ प्रहस्य पुनरेवेदं वक्तुं समुपचक्रमे॥
ಈ ರೀತಿ ದೇವಿ ಮಾಧವಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಧವನು ನಗುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 6
श्रीवराह उवाच॥ एवमेतन्महाभागे यथा त्वं भीरु भाषसे॥ कथयिष्यामि ते धर्मं गुह्यं संसारमोक्षणम्॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತೀ! ನೀನು ಭಯದಿಂದ ಹೇಳುವಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯ. ಸಂಸಾರಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುಹ್ಯಧರ್ಮವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 7
गते मेघागमे काले प्रसन्नशरदाशये॥ अम्बरे विमले जाते विमले शशिमण्डले॥
ಮೇಘಾಗಮನಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಶರದೃತು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಚಂದ್ರಮಂಡಲವೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ—
Verse 8
नातिशीतं न चात्युष्णे काले हंसविराविणि॥ कुमुदोत्पलकह्लारपद्मसौरभनिर्भरे॥
ಅತಿಶೀತವೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಉಷ್ಣವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ; ಹಂಸಗಳ ಕೂಗು ನಿನದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕುಮುದ, ಉತ್ಪಲ, ಕಹ್ಲಾರ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಗಳ ಸೌರಭದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾಗ—
Verse 9
कुमुदस्य च मासस्य भवेद्या द्वादशी शुभा॥ तस्यां मामर्चयेद्यस्तु तत्प्रभावं शृणुष्व मे॥
ಕುಮುದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶುಭ ದ್ವಾದಶೀ ತಿಥಿಯಂದು—ಆ ದಿನ ನನ್ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವನು ಯಾರು ಇದ್ದಾನೋ, ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 10
कृत्वा ममैव कार्याणि द्वादश्यां तत्र माधवि॥ ममैवाराधनार्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्॥
ಹೇ ಮಾಧವೀ! ದ್ವಾದಶೀ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನನ್ನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 11
मन्त्रः— ब्रह्मणा च रुद्रेण यः स्तूयमानो भवानृषिवन्दितो वन्दनीयश्च प्राप्ता द्वादशीयं ते प्रबुध्यस्व जागृष्व मेघा गताः पूर्णश्चन्द्रः शारदानि पुष्पाणि लोकनाथ तुभ्यमहं ददानीति धर्महेतोस्तव प्रीतये प्रबुद्धं जाग्रतं लोकनाथ त्वां भजमाना यज्ञेन यजन्ते सत्रेण सत्रिणो वेदैः पठन्ति भगवन्तः शुद्धाः प्रबुद्धा जाग्रतो लोकनाथ।
ಮಂತ್ರ: “ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ರುದ್ರರು ಸ್ತುತಿಸುವ, ಋಷಿಗಳು ವಂದಿಸುವ, ವಂದನೀಯನಾದ ನೀನು—ನಿನ್ನ ದ್ವಾದಶೀ ಬಂದಿದೆ; ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು, ಏಳು. ಮೋಡಗಳು ಸರಿದಿವೆ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಶರದೃತುವಿನ ಪುಷ್ಪಗಳು ಅರಳಿವೆ. ಹೇ ಲೋಕನಾಥ, ಇವುಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧರ್ಮಹೇತುವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ—ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಲೋಕನಾಥ—ನಿನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುವವರು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ರಕರ್ತರು ಸತ್ರಯಾಗದಿಂದ; ಶುದ್ಧರು ವೇದಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಲೋಕನಾಥ, ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು.”
Verse 12
एवं कर्माणि कुर्वन्ति द्वादश्यां वै यशस्विनि॥ मम भक्ताः व्रतं श्रेष्ठं ते यान्ति परमां गतिम्॥
ಹೇ ಯಶಸ್ವಿನಿ! ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ನನ್ನ ಭಕ್ತರು ಹೀಗೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅವರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 13
एवं वै शारदं कर्म निखिलं कथितं मया॥ देवि संसारमोक्षार्थं मम भक्तसुखावहम्॥
ಹೇ ದೇವಿ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶರದೃತುವಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಸಂಸಾರಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖಕರವಾಗಿದೆ।
Verse 14
इति प्रबोधिनी कर्म॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शैशिरं कर्म शोभनम्॥ यानि कर्माणि कुर्वन्ति पुंसो यान्ति परां गतिम्॥
ಇಂತೆ ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ಕರ್ಮ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನ ಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಜನರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 15
शीतवाताभिसन्तप्ता मम भक्त्या व्यवस्थिताः॥ अनन्यमनसो भूत्वा योगाय कृतनिश्चयाः॥
ಚಳಿಗಾಳಿಯಿಂದ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ ಅವರು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 16
शिशिरे यानि कर्माणि पुष्पिताश्च वनस्पतिः॥ तैरेव चार्चनं कृत्वा जानुभ्यां पतितः क्षितौ॥
ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪುಷ್ಪಿತ ವನಸ್ಪತಿಗಳಿಂದ ಅದೇ ವಿಧವಾಗಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 17
कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत्॥
ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 18
मन्त्रः— शिशिरो भवान् धातरिमं लोकनाथ हिमं दुस्तरं दुष्प्रवेशं कालं संसारान्मां तारयेमं धर्ता त्रिलोकनाथ।
ಮಂತ್ರ— “ಹೇ ಧಾತಾ! ನೀವೇ ಶಿಶಿರ ಋತು. ಹೇ ಲೋಕನಾಥ! ಈ ಹಿಮಮಯ, ದಾಟಲು ದುಸ್ತರ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡು; ಹೇ ಧರ್ತಾ, ಹೇ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥ!”
Verse 19
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ मासं मार्गशिरं चैव वैशाखं च मम प्रियम्॥
ಹೇ ವಸುಂಧರೇ! ಇನ್ನೂ ಒಂದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು; ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸವೂ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ವೈಶಾಖ ಮಾಸವೂ.
Verse 20
अहं तत्र प्रवक्ष्यामि पुष्पादीनां च यत्फलम् ॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಪುಷ್ಪಾದಿ ಅರ್ಪಣೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದ (ಭಕ್ತನು) ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷಗಳೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
तिष्ठते विष्णुलोकेऽस्मिन् यो ददाति स्म निश्चलम् ॥ एकैकं गन्धपत्रं च दानमेतन्महत्फलम्
ಈ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದೇ ಸುಗಂಧಪತ್ರದ ದಾನವೂ ಮಹಾಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 22
मतिमान्धृतिमान्भूत्वा गन्धपुष्पाणि दापयेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि गन्धपत्रस्य यत्फलम्
ವಿವೇಕಿಯೂ ಧೈರ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿ ಸುಗಂಧಪುಷ್ಪಗಳ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಸುಗಂಧಪತ್ರ ಅರ್ಪಣೆಯ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು.
Verse 23
द्वादश्यां चैव यो दद्यात्त्रीन्मासांश्च समाहितः ॥ कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वै तथा
ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ದಾನ ಮಾಡುವವನು—ಕೌಮುದ ಮಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದಲ್ಲಿಯೂ—
Verse 24
वैशाखस्य तु मासस्य वनमालां सुपुष्पिताम् ॥ एकचित्तं समाधाय गन्धपुष्पाणि यो न्यसेत्
ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಪುಷ್ಪಿತ ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಏಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಸುಗಂಧಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವವನು—
Verse 25
वर्षाणि द्वादशैवेह तेन पूजा कृता भवेत् ॥ शालपुष्पेण मिश्रेण कौमुद्यां गन्धकेन च
ಅವನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌಮುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಪುಷ್ಪಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ ಸಹಿತವಾಗಿ—
Verse 26
मासि मार्गशिरे भद्रे दद्यादुत्पलमिश्रितम् ॥ एवं महत्फलं भद्रे गन्धपत्रस्य च स्मृतम्
ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಉತ್ಪಲ (ನೀಲಕಮಲ) ಮಿಶ್ರಿತ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಗಂಧಪತ್ರದ ಮಹತ್ ಫಲವು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 27
श्रुत्वेति वचनं तस्य प्रश्रयेण तु माधवि ॥ प्रहस्य प्रणयाद्वाक्यमित्युवाच वसुन्धरा
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹೇ ಮಾಧವಿ, ವಿನಯದಿಂದ ವಸುಂಧರಾ ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರಣಯಭರಿತ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 28
द्वादशीं चापि देवेश प्रशंससि सदा मम ॥ इति पृष्टस्तदा देव्याः धरिण्या स तु माधवः
“ಹೇ ದೇವೇಶ, ನೀನು ನನಗೆ ಸದಾ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೀಯೆ.” ಎಂದು ದೇವಿ ಧರಿಣಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆಗ ಮಾಧವನು (ಉತ್ತರಿಸಲು ಮುಂದಾದನು).
Verse 29
प्रहस्य तामुवाचेदं वचनं धर्मसंश्रितम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि येनेमौ मम च प्रियौ
ನಗುತ್ತಾ ಅವಳಿಗೆ ಧರ್ಮಸಂಶ್ರಿತವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ದೇವಿ, ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು; ಇದರಿಂದ ಈ ಎರಡೂ ನನಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.”
Verse 30
तिथीनां द्वादशी चापि सर्वयज्ञफलाधिका ॥ त्वया द्विजसहस्रेभ्यो यत्फलं प्राप्नुयान्नरः
ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಫಲಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾವಿರಾರು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 31
तदेकं संप्रदायैव द्वादश्यामभिविन्दति ॥ कौमुद्यां च प्रबुद्धोऽस्मि वैशाख्यां च समुद्घृतः
ಆ ಒಂದೇ ದಾನ/ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರ ನೀಡಿದವನು ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. “ಕೌಮುದೀ (ಕಾರ್ತಿಕ)ಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಜಾಗೃತನಾಗುತ್ತೇನೆ, ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಉದ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 32
महानाधिहरॊ योगस्तेनैतत्प्रभवो धरे ॥ अतः कौमुदिकायां तु वैशाख्यां यतमानसः
ಈ ಸಾಧನೆ ಮಹಾ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಯೋಗ; ಇದರಿಂದಲೇ ಈ ಫಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಓ ಧರೆಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೌಮುದೀ (ಕಾರ್ತಿಕ)ಯಲ್ಲಿಯೂ ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
Verse 33
गन्धपत्रं करे गृहीय इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय इमं बहुतरं नित्यं वैशाखं चैव कार्तिकम्
ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಿತ ಎಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು—“ಭಗವನ್, ಈ ಬಹುಪ್ರಚುರ ಅರ್ಪಣೆ/ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು/ಆಜ್ಞಾಪಿಸು—ನಿತ್ಯ ವೈಶಾಖವನ್ನೂ ಕಾರ್ತಿಕವನ್ನೂ ಸಹ।”
Verse 34
गृहीाण गन्धपत्राणि धर्ममेव प्रवर्धय ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा गन्धपत्रं प्रदापयेत्
“ಈ ಸುಗಂಧಿತ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಧರ್ಮವನ್ನೇ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸು।” ‘ನಮೋ ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸುಗಂಧಿತ ಎಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 35
पुष्पाणां च प्रवक्ष्यामि यो गुणो यच्च वै फलम् ॥ दत्त्वा वै गन्धपत्राणि पुष्पहस्तः शुचिर्नरः ॥ ॐ नमो वासुदेवायेत्युक्त्वा मन्त्र मुदीरयेत्
ನಾನು ಹೂಗಳ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅವು ನೀಡುವ ಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸುಗಂಧಿತ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹೂಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಶುದ್ಧನಾದವನು ‘ಓಂ ನಮೋ ವಾಸುದೇವಾಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 36
मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय सुमनांसीमानि अर्चयितुं मां सुमनसङ्कुरु गृहीष्व सुमनस्कं देव सुगन्धेन ते नमः
ಮಂತ್ರ— ಹೇ ಭಗವನ್, ಈ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ನಾನು ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಅನುಮತಿಸು; ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿಸು. ಹೇ ದೇವ, ಸಂತೋಷಮನದಿಂದ ಈ ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಸುಗಂಧಸಹಿತ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 37
दिव्यं वर्षसहस्रं वै मम लोकेषु तिष्ठति ॥ एकैकस्य तु पुष्पस्य पुण्यमेतन्महाफलम्
ಅರ್ಪಣ ಮಾಡುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಷ್ಪಕ್ಕೂ ದೊರಕುವ ಈ ಪುಣ್ಯ ಮಹಾಫಲಪ್ರದವಾಗಿದೆ।
Verse 38
सुमनो गन्धसम्भूतं यत्त्वया पूर्वपृच्छितम्
ಸುಗಂಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ‘ಸುಮನಸ್’ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೀನು ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ—ಇದೀಗ ಅದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 39
यावल्लोकाश्च धार्यन्ते तावत्कालं वसुन्धरे ॥ मद्भक्तो जायते धन्यो नान्यभक्तः कदाचन
ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಲೋಕಗಳು ಧಾರಣವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ಧನ್ಯನಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು ಎಂದಿಗೂ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 40
यस्त्वथैतेन मन्त्रेण शिशिरे कर्म कारयेत् ॥ स गच्छेत्परमां सिद्धिं मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥
ಯಾರು ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 41
प्रभो द्वादश मासाश्च षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ तत्र द्वावेव किं मह्यं भगवन् किं प्रशंससि ॥
ಪ್ರಭೋ! ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತು ದಿನಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾವ ಎರಡು? ಹೇ ಭಗವನ್, ನೀವು ಯಾವುದನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೀರಿ?
Verse 42
प्राप्नोति ददमानस्तु मम कर्मपरायणः ॥ न जन्ममरणं चैव न ग्लानिं न च वै क्षुधाम् ॥
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾನಮಾಡಿ ನನ್ನ ನಿಯತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿರುವವನು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಜನ್ಮಮರಣವಿಲ್ಲ, ಗ್ಲಾನಿಯಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷುಧೆಯೂ ಇಲ್ಲ.
Inside Adhyaya 123
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī, reflecting on the previously narrated merit of Kokā (an animal-born being attaining a supreme end), expresses astonishment and asks Varāha to disclose the dharma by which humans can truly perceive, please, and approach Mādhava.
- Central event
Varāha teaches a ‘secret’ saṃsāra-mokṣaṇa-oriented discipline organized by ṛtu (season) and māsa/tithi (month and lunar day), centering on Dvādaśī observance: a śārada rite in the month called Kaumuda with a long prabodhinī (awakening) mantra, followed by a śaiśira regimen emphasizing blossoming plants, prostration, and a concise rescue-mantra for crossing the harsh ‘winter’ of saṃsāra.
- Climax resolution
The instruction culminates in the doctrinal claim that Dvādaśī is uniquely efficacious and that steady, single-minded devotion (ekacitta/samāhita) expressed through season-attuned, non-violent vegetal offerings (flowers and fragrant leaves) yields durable merit and a liberative trajectory; Pṛthivī’s welfare is implicitly secured through humans aligning worship with Earth’s calendrical-ecological order.
- Closing phalashruti
Not explicitly preserved in the provided summary; the chapter nonetheless repeatedly implies phala as ‘enduring merit’ and ‘supreme goal’ (mokṣa-like outcome) accruing from consistent Dvādaśī/prabodhinī observance and plant-based worship.
Geographical context
No explicit toponyms are stated in this adhyāya excerpt. Ecological/seasonal settings are emphasized instead: śarad (clear autumn sky, full moon imagery), haṃsa calls, kumuda/utpala/kahlāra/padma water-flowers, and śaiśira cold/wind conditions; months referenced include Kaumuda, Mārgaśīrṣa, Vaiśākha, and Kārttika.
Ritual instructions
- Primary RitualDvādaśī-vrata with prabodhinī (awakening) observance, executed through season-specific worship using fragrant leaves (gandha-patra) and flowers (puṣpa-arcana).
- BenefitEnduring merit (dīrgha-puṇya) and a ‘supreme’ post-mortem trajectory; devotion functions as a practical means of saṃsāra-mokṣaṇa, with Dvādaśī singled out as especially efficacious.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī (Vasundharā/Dharaṇī) · Didactic and confidential (‘secret’ instruction), with a devotional-ritual manual tone grounded in calendrical and seasonal order.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (tranquil, contemplative devotion) with a supportive undertone of Bhakti
- Emotional ProgressionWonder and moral astonishment (Pṛthivī) → reassurance through structured dharma (Varāha’s seasonal regimen) → intensified devotion via prabodhinī mantra → sober humility and ‘rescue’ appeal in winter imagery → settled confidence in steady, repeatable observance.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific in the provided chapter; the observance is portable and can be performed at home, in a local Viṣṇu temple, or near a clean waterbody where seasonal flowers/leaves are naturally available.
- Best SeasonŚarad (autumn) for the Kaumuda Dvādaśī prabodhinī focus; śaiśira (winter) is also explicitly prescribed as a complementary discipline.
- Related FestivalPrabodhinī Ekādaśī/Dvādaśī season in Kārttika–Mārgaśīrṣa devotional cycle (regional observance varies); broadly aligned with the ‘awakening’ of Viṣṇu after Cāturmāsya.
Frequently Asked Questions
The chapter frames liberation-oriented conduct (saṃsāra-mokṣaṇa) through disciplined, calendrically timed devotion: Varāha teaches that sustained bhakti expressed via Dvādaśī observance, mantra-recitation, and regulated offerings yields enduring merit and a ‘supreme’ post-mortem trajectory. The internal logic emphasizes intentionality (ekacitta, samāhita), bodily humility (prostration), and season-attuned restraint as the ethical core.
Key markers include Dvādaśī tithi (explicitly praised as preeminent), the month Kaumuda with śārada conditions (clear sky, full moon imagery), and additional months Mārgaśīrṣa and Vaiśākha (also Kārttika is referenced in a mantra-context). The text also distinguishes śārada (autumn) and śaiśira (winter) as separate ritual-ethical regimes.
Through Pṛthivī as interlocutor and the repeated use of seasonal ecology (flowers, fragrant leaves, winter hardship), the chapter models a terrestrial ethic in which humans align practice with natural cycles and employ renewable vegetal materials (puṣpa, gandha-patra) rather than extractive or violent offerings. The narrative positions Earth’s order—months, seasons, blooms—as the pedagogical framework for disciplined conduct.
No royal dynasties or administrative lineages are named in the provided passage. Cultural-religious figures invoked within mantras include Brahmā and Rudra as paradigmatic praisers, and epithets of Viṣṇu/Varāha (e.g., Nārāyaṇa, Vāsudeva, Lokanātha), functioning as theological identifiers rather than historical personages.
Ask anything about Adhyaya 123 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
