Adhyaya 111: The Eulogy of Donating a Tawny (Kapilā) Cow
Kapilādhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti) with Ethical-Discourse on bovine care
ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಕಪಿಲಾ ಧೇನು-ದಾನದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುಸಹಿತವಾಗಿ, ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕಪಿಲಾ ಹಸುವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಸುವಿನ ತಲೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸುವುದು, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವುದು, ಹಾಗೂ ಗೋಮೂತ್ರಸ್ನಾನ—ಇವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಪಿಲಾ ಹಸುವಿನ ದಾನವು ಸಾವಿರ ಹಸುಗಳ ದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು, ಜೊತೆಗೆ ಗೋಸೇವೆ—ಸಂವಾರುವುದು, ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಹಸಿದ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು—ಇವುಗಳೂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಣಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಇಂತಹ ದಾನವು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 111
Verse 1
अथ कपिलाधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ अथातः सम्प्रवक्ष्यामि कपिलां धेनुमुत्तमाम् ॥ यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥
ಇದೀಗ ಕಪಿಲಾ ಧೇನು-ದಾನದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋತಾ ಹೇಳಿದರು— ಈಗ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಪಿಲಾ ಹಸುವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವಳ ದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅನುತ್ತಮ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
पूर्वोक्तेन विधानॆन दद्याद्धेनुं सवत्सकाम् ॥ सर्वालङ्कारसंयुक्तां सर्वरत्नसमन्विताम् ॥
ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಕರು ಸಹಿತ ಧೇನುವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು.
Verse 3
कपिलायाः शिरो ग्रीवा सर्वतीर्थानि भामिनि ॥ पितामहनीयॊगाच्च निवसन्ति हि निश्चयः ॥
ಓ ಭಾಮಿನಿ! ಕಪಿಲಾ ಗೋವಿನ ಶಿರಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗ್ರೀವೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ತೀರ್ಥಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವೇ.
Verse 4
प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलागलमस्तकात् ॥ च्युतं तु भक्त्या पानीयं शिरसा वन्दते शुचिः ॥
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು, ಕಪಿಲಾ ಗೋವಿನ ಗ್ರೀವಾ ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಪಾನಯೋಗ್ಯ ಜಲವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿರಸಾ ವಂದಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಶುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
स तेन पुण्यतोयेन तत्क्षणाद्दग्धकिल्बिषः ॥ त्रिंशद्वर्षकृतं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥
ಆ ಪುಣ್ಯಜಲದಿಂದ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ದಗ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪವನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಇಂಧನವನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ದಹಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 6
कल्यमुत्थाय यो मर्त्यः कुर्यात्तासां प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणी कृता तेन पृथिवी स्याद्वसुन्धरे ॥
ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಎದ್ದು ಆ ಗೋವುಗಳ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವವನು, ಅವನಿಂದ ಭೂಮಿಯೇ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗೊಂಡಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 7
प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन तत्क्षणात् ॥ दशजन्मकृतं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् ॥
ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಹತ್ತು ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಚಿತ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 8
कपिलायास्तु मूत्रेण स्नायाच्चैव शुचिव्रतः । स गङ्गादिषु तीर्थेषु स्नातो भवति मानवः ॥
ಶುಚಿವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ಕಪಿಲಾ (ತಾಮ್ರವರ್ಣ) ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದಿಂದಲೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಿ; ಅವನು ಗಂಗಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನಂತೆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
तेन स्नानेन चैकेन भावयुक्तेन वै नरः ॥ यावज्जीवकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥
ಯೋಗ್ಯ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಒಂದೇ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 10
गवामस्थि ततोऽप्येतन्मृतगन्धेन दूषयेत् ॥ यावज्जिघ्रति तं गन्धं तावत्पुण्यैस्तु पूर्यते ॥
ಹಸುಗಳ ಎಲುಬೂ (ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ) ಮೃತಗಂಧದಿಂದ ದೂಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಆ ಗಂಧವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ವಾಸನೆ ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಅವನು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
गवां कण्डूयनं श्रेष्ठं तथा च परिपालनम् ॥ तुल्यं गोशतदानस्य भयरोगादिपालने ॥
ಹಸುಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ಅವುಗಳ ಕೆರಕಾಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದು; ಭಯ, ರೋಗ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡುವುದು ನೂರು ಹಸುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟೇ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 12
तृणादिकानि यो दद्यात्क्षुधितेन गवाऽह्निकम् ॥ गोमेधस्य फलं दिव्यं लभते मानवोत्तमः ॥
ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಸಿದ ಹಸುವಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ತೃಣಾದಿ ಆಹಾರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಗೋಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ದಿವ್ಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
विमानैर्विविधैर्दिव्यैः कन्याभिरभितोऽर्पितैः ॥ सेव्यमानः सुगन्धैर्वै दीप्यमान इवाग्नयः ॥
ಅವನು ವಿವಿಧ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಗಳಿಂದಲೂ, ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕನ್ಯೆಯರಿಂದಲೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 14
सुवर्णकपिला पूर्वं द्वितीया गौरपिङ्गला ॥ तृतीया चैव रक्ताक्षी चतुर्थी गुडपिङ्गला ॥
ಮೊದಲದು ಸುವರ್ಣ-ಕಪಿಲಾ, ಎರಡದು ಗೌರ-ಪಿಂಗಲಾ; ಮೂರದು ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ, ನಾಲ್ಕದು ಗುಡದ ವರ್ಣದ ಪಿಂಗಲಾ।
Verse 15
पञ्चमी बहुवर्णा स्यात्षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ॥ सप्तमी श्वेतपिङ्गाक्षी त्वष्टमी कृष्णपिङ्गला ॥
ಐದನೆಯದು ಬಹುವರ್ಣವಾಗಿರಲಿ; ಆರನೆಯದು ಶ್ವೇತ-ಪಿಂಗಲಾ; ಏಳನೆಯದು ಶ್ವೇತ-ಪಿಂಗಲ ನೇತ್ರವತಿ; ಎಂಟನೆಯದು ಕೃಷ್ಣ-ಪಿಂಗಲಾ।
Verse 16
नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ॥ एकादशी खुरश्वेता त्वेतासां सर्वलक्षणाः ॥
ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಪಾಟಲಾ (ಗುಲಾಬಿ ವರ್ಣ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹತ್ತನೆಯದು ಪುಚ್ಛ-ಪಿಂಗಲಾ; ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಖುರ-ಶ್ವೇತಾ—ಇವೇ ಇವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಲಕ್ಷಣಗಳು।
Verse 17
सर्वलक्षणसंयुक्ता सर्वालङ्कृतसुन्दरी ॥ ब्राह्मणाय प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ, ಸರ್ವಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ (ಗೋವು) ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಅದು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 18
भुक्तिमुक्तिप्रदा तेषां विष्णुमार्गप्रदायिनी ॥
ಅವರಿಗೆ ಇದು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 19
गोसहस्रं च यो दद्यादेकां वा कपिलां नरः ॥ सममेतत्पुरा प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
ಯಾರು ಸಾವಿರ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದರೂ, ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕಪಿಲಾ (ತಾಮ್ರವರ್ಣ) ಗೋವನ್ನೇ ದಾನಮಾಡಿದರೂ—ಇದು ಸಮಾನವೆಂದು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದನು.
Frequently Asked Questions
The text instructs that merit is generated not only through formal dāna (donation) but also through sustained go-sevā: protecting, grooming, and feeding cattle. This frames moral action as both ritual correctness (vidhāna) and practical care, presenting an ethics of responsibility toward living beings that indirectly supports terrestrial well-being (Pṛthivī-centered stewardship).
No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timing is specified. The practices are presented as daily or situational actions (e.g., prātaḥ—morning rising; kalyam utthāya—rising at an auspicious time; feeding when cattle are hungry), indicating a routine discipline rather than calendar-fixed observance.
While not explicitly ecological in modern terms, the chapter valorizes protection and maintenance of cattle (paripālana, kaṇḍūyana, feeding), which implies a model of terrestrial balance: sustaining domesticated animals as part of agrarian life and resource cycles. In a Varāha–Pṛthivī interpretive frame, these prescriptions function as practical stewardship supporting the stability and productivity of the Earth.
The chapter references Brahmā as lokapitāmaha and invokes Pitāmaha-niyoga (assignment by the Grandfather figure) regarding sacred presences associated with the kapilā cow. No royal dynasties or administrative lineages are named in the provided passage.