Vamana Purana — Sukesha's Boon & Twelve Dharmas, Shloka 53
Sukesha’s Boon, the Twelve Dharmas of Beings, and the Cosmography of the Seven Dvipas with the Twenty-One Hells
Devanagari script
ततो ऽपि द्विःस्थितश्चान्यस्तमिस्रो नरकः स्मृतः अन्धतामिस्रको नाम चतुर्थो द्विगुमः परः
Transliteration
tato 'pi dviḥsthitaścānyastamisro narakaḥ smṛtaḥ andhatāmisrako nāma caturtho dvigumaḥ paraḥ
Translation
ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂದೆ ದ್ವಿಗುಣ ಕಠೋರವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ನರಕ ‘ತಮಿಸ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ದ್ವಿಗುಣತರೆ ತೀವ್ರವಾದುದು, ‘ಅಂಧತಮಿಸ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (discourse sequencing)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (ततः) = ‘then/from there’; क्रियाविशेषण
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
द्विः-स्थितःstanding twice / in twofold state
द्विः-स्थितः:
विशेषण (of नरकः/तमिस्रः)
TypeAdjective
Rootद्विः (अव्यय) + स्थित (कृदन्त, √स्था धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अव्ययीभाव-समास; ‘standing twice/being in two positions’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अन्यःanother
अन्यः:
विशेषण (of नरकः)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
तमिस्रःTamisra (a hell)
तमिस्रः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतमिस्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरकनाम
नरकःhell
नरकः:
सम्बन्ध/अप्पोजिशन (apposition to तमिस्रः)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सामान्यनाम
स्मृतःis said/remembered as
स्मृतः:
क्रिया-सम्बन्ध (predicative)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘is remembered/considered’ (predicate participle)
अन्ध-तमिस्रकःAndhatāmisraka (blinding darkness)
अन्ध-तमिस्रकः:
कर्ता (new subject in next clause)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक) + तमिस्रक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरकनाम
नामby name
नाम:
सम्बन्ध (naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘by name’)
चतुर्थःfourth
चतुर्थः:
विशेषण (of द्विगुमः/नरकः implied)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक
द्विगुमःDvigu (named as such)
द्विगुमः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विगुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरकनाम (variant form)
परःfurther/next/supreme
परः:
विशेषण (of द्विगुमः)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
Speakers
Narrative frame not explicit in the provided excerpt (commonly Pulastya → Nārada in Vāmana Purāṇa); speaker uncertain from input
Key Themes
DharmaKarma and retributionAfterlife cosmologyGradation of suffering
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }