Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 48

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

नैवेद्यं सघृतं दद्यात् ताम्रपात्रे गुडोदनम् दक्षिणां च द्विजातिभ्यो नैवेद्यसहितां मुने वासोयुगं प्रीणयेच्च रुद्रमुच्चार्य नामतः

Transliteration

naivedyaṃ saghṛtaṃ dadyāt tāmrapātre guḍodanam dakṣiṇāṃ ca dvijātibhyo naivedyasahitāṃ mune vāsoyugaṃ prīṇayecca rudramuccārya nāmataḥ

Translation

ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು—ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ-ಅನ್ನ (ಗುಡೋದನ). ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯಸಹಿತ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ರುದ್ರನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವಸ್ತ್ರಯುಗವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Word by Word

• नैवेद्यम्: food offering (naivedya)
• नैवेद्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: naivedya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• स-घृतम्: with ghee
• स-घृतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa (उपसर्ग/अव्यय) + ghṛta (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (सहित-भाव: घृतेन सहितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नैवेद्यस्य विशेषण

• दद्यात्: should give/offer
• दद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• ताम्र-पात्रे: in a copper vessel
• ताम्र-पात्रे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tāmra + pātra (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (ताम्रं पात्रम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• गुड-ओदनम्: rice with jaggery
• गुड-ओदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: guḍa + odana (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (गुडयुक्त ओदनः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• दक्षिणाम्: fee/gift (dakṣiṇā)
• दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• द्वि-जातिभ्यः: to the twice-born (Brahmins)
• द्वि-जातिभ्यः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: dvi + jāti (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (द्विजातिः = द्विजः); पुल्लिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), बहुवचन

• नैवेद्य-सहिताम्: together with the naivedya
• नैवेद्य-सहिताम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: naivedya + sahita (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: तत्पुरुष (नैवेद्येन सहिता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; दक्षिणायाः विशेषण

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वासः-युगम्: a pair of garments
• वासः-युगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsaḥ (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (वाससां युगम्/द्वयं); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• प्रीणयेत्: should please/satisfy (offer to please)
• प्रीणयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prī (धातु) + ṇic (णिच्)
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोजक (to please/satisfy)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• रुद्रम्: Rudra (Śiva)
• रुद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rudra (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• उच्चार्य: having uttered
• उच्चार्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ud-car (धातु) + ल्यप्
• Form: कृदन्त (ल्यप्/क्त्वान्त अव्ययभाव); पूर्वकाले (having uttered/recited)

• नामतः: by name
• नामतः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: nāmatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb); ‘नाम्ना/नामतः’ (by name)

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical Vamana Purana dialogue framework; not explicit in the given excerpt)

Primary Deities

• Rudra (Shiva)

Key Themes

• Shaivism
• Vrata/Rituals
• Dāna (gifting/dakṣiṇā)
• Nāma-japa (name-recitation)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Worship is completed by generosity and social obligation: offerings to the deity are paired with giving (dakṣiṇā) to learned recipients, integrating devotion with dāna-dharma.

How does this fit the Pancalakshana?

This is dharma/ācāra instruction (vrata-vidhi and dāna), not cosmology or genealogy; it functions as practical religious law embedded in the Purāṇic narrative frame.

What is the symbolic significance?

Copper vessels are ritually valued for purity; ghee and sweet rice symbolize nourishment and auspicious offering. Rudra’s satisfaction through nāma-utterance and cloth-gift emphasizes both mantra (sound) and dāna (substance) as complementary modes of propitiation.