
ಏಕಾಕ್ಷರ ಉಪನಿಷತ್ (ಅಥರ್ವವೇದ) ಶೈವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಧ್ಯಾನಗ್ರಂಥ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಏಕಾಕ್ಷರ’—ಓಂ—ಅನ್ನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಶಬ್ದರೂಪವಾಗಿ, ಶೈವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಆತ್ಮಬೋಧೆಗೆ ನೇರ ಧ್ಯಾನ-ಆಲಂಬನ. ಈ ಉಪನಿಷತ್ ಓಂ ಅನ್ನು ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ತುರೀಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಚೈತನ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಜಪ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಅಂತರಮುಖೀಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಹಂಕಾರ ಲಯವಾಗಿ ಆತ್ಮ-ಶಿವ ಅಭೇದಾನುಭವವೇ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
Start Reading- Ekākṣara (the single imperishable syllable
Oṁ) as the sonic form of the Supreme (Śiva/Brahman)
- Mantra as both symbol and direct contemplative support (ālambana) for realizing ātman
- Identity of ātman with the supreme reality; liberation as recognition (jñāna)
not production
- Mapping of Oṁ to states of consciousness (jāgrat
svapna
suṣupti) and transcendence (turīya)
- Interiorization of ritual: sacrifice becomes meditation; offering becomes attention and breath
- One-pointedness (ekāgratā)
japa
and dhyāna as practical means to dissolve egoic limitation
- Śiva as inner witness (sākṣin) and immanent-transcendent ground of the cosmos
13 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
एकाक्षरं त्वक्षरेऽत्रास्ति सोमे सुषुम्नायां चेह दृढी स एकः । त्वं विश्वभूर्भूतपतिः पुराणः पर्जन्य एको भुवनस्य गोप्ता ॥१॥
ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಏಕಾಕ್ಷರ ತತ್ತ್ವವಿದೆ; ಸೋಮದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಏಕನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಭೂತಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಪುರಾತನ; ಪರ್ಜನ್ಯನಾಗಿ ಏಕನೇ—ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನು.
Brahman as Ekākṣara (Oṃ) and as the imperishable Ātman; inner channel (suṣumnā) as locus of realizationVerse 2
विश्वे निमग्नपदवीः कवीनां त्वं जातवेदो भुवनस्य नाथः । अजातमग्रे स हिरण्यरेता यज्ञैस्त्वमेवैकविभुः पुराणः ॥२॥
ವಿಶ್ವದ ಕವಿಗಳು (ಋಷಿಗಳು) ಲೀನರಾಗುವ ಪದವಿಗಳು ನೀನೇ; ಹೇ ಜಾತವೇದಸ್, ನೀನು ಭುವನದ ನಾಥನು. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಜಾತನಾದ ಆ ಏಕನು ಹಿರಣ್ಯರೇತಸ್ಸು; ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ನೀನೇ ಏಕ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪುರಾತನ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಆರಾಧ್ಯನು.
Ajāta (unborn) Brahman/Īśvara; Brahman as the goal of yajña and the inner ‘path’ of the ṛṣisVerse 3
प्राणः प्रसूतिर्भुवनस्य योनिर्व्याप्तं त्वया एकपदेन विश्वम् । त्वं विश्वभूर्योनिपारः स्वगर्भे कुमार एको विशिखः सुधन्वा ॥३॥
ನೀನು ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಸೂತಿ, ಭುವನದ ಯೋನಿಯು; ನಿನ್ನ ಏಕಪದದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ನೀನು ವಿಶ್ವಭೂ, ಯೋನಿಪಾರ; ನಿನ್ನದೇ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀನು ಏಕ ಕುಮಾರ, ವಿಶಿಖ (ಬಾಣವಿಲ್ಲದವನು), ಸುಧನ್ವಾ (ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸಿನವನು).
Brahman as prāṇa (life-principle) and as transcendent cause; immanence and transcendence; self-contained (svagarbha) realityVerse 4
वितत्य बाणं तरुणार्कवर्णं व्योमान्तरे भासि हिरण्यगर्भः । भासा त्वया व्योम्नि कृतः सुतार्क्ष्य-स्तवं वै कुमारस्त्वमरिष्टनेमिः ॥४॥
ಯುವ ಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ಬಾಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ನೀನು ವ್ಯೋಮಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ. ನಿನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಆಕಾಶವು ದೀಪ್ತಿಮಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಕುಮಾರನು, ನೀನು ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿಯು.
Brahman (as Hiraṇyagarbha/Īśvara) and inner luminosity (cit-prakāśa)Verse 5
त्वं वज्रभृद्भूतपतिस्त्वमेव । कामः प्रजानां निहितोऽसि सोमे । स्वाहा स्वधा यच्च वषट् करोति रुद्रः पशूनां गुहया निमग्नः ॥५॥
ನೀನು ವಜ್ರಧಾರಿ; ನೀನೇ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಪತಿ. ಹೇ ಸೋಮ, ಪ್ರಜಗಳಲ್ಲಿ ನಿಹಿತವಾದ ಕಾಮ ನೀನೇ. ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ ಮತ್ತು ವಷಟ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದೂ ನೀನೇ; ಪಶುಗಳ ರುದ್ರನಾಗಿ ನೀನು ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿರುವೆ.
Īśvara as antaryāmin (inner controller) and the unity behind many deities/ritual functionsVerse 6
धाता विधाता पवनः सुपर्णो विष्णुर्वराहो रजनी रहश्च । भूतं भविष्यत्प्रभवः क्रियाश्च । कालः क्रमस्त्वं परमाक्षरं च ॥६॥
ನೀನು ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾ; ಪವನ; ಸುಪರ್ಣ; ವಿಷ್ಣು; ವರಾಹ; ರಾತ್ರಿಯೂ ರಹಸ್ಯವೂ ನೀನೇ. ಭೂತವೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಭವವೂ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ನೀನೇ; ಕಾಲವೂ ಕ್ರಮವೂ ನೀನೇ—ಪರಮ ಅಕ್ಷರವೂ ನೀನೇ.
Akṣara Brahman (the imperishable) as the ground of time, causality, and divine functionsVerse 7
ऋचो यजूंषि प्रसवन्ति वक्त्रात् सामानि सम्राड् वसुवन्तरिक्षम् । त्वं यज्ञनेता हुतभुग् विभुश्च रुद्रास्तथा दैत्यगणा वसुश्च ॥७॥
ನಿನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಋಕ್ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಸಾಮಗಾನವೂ ಸಹ. ಹೇ ಸಮ್ರಾಟ್, ನೀನೇ ವಸು, ನೀನೇ ಅಂತರಿಕ್ಷ. ನೀನೇ ಯಜ್ಞನಾಯಕ, ಹವಿರ್ಭುಕ್ (ಆಹುತಿಭೋಕ್ತ), ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ; ನೀನೇ ರುದ್ರರು, ಹಾಗೆಯೇ ದೈತ್ಯಗಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸು ದೇವತೆಗಳೂ ನೀನೇ.
Brahman as the source and immanent support of Vedic speech (śabda) and cosmic functions; non-dual all-inclusivenessVerse 8
स एष देवोऽम्बरगश्च चक्रे अन्येऽभ्यधिष्ठेत तमो निरुन्ध्यः । हिरण्मयं यस्य विभाति सर्वं व्योमान्तरे रश्मिमिवांशुनाभिः ॥८॥
ಈ ದೇವನೇ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು; ಅವನೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿಟ್ಟು ತಮಸ್ಸನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯದ್ವಶಾತ್ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಹಿರಣ್ಮಯ; ವ್ಯೋಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಕಿರಣವು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶ-ನಾಭಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಕ್ರಸ್ಪೋಕ್ಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ.
Brahman/Īśvara as luminous consciousness (jyotis) that dispels avidyā (tamas)Verse 9
स सर्ववेत्ता भुवनस्य गोप्ता ताभिः प्रजानां निहिता जनानाम् । प्रोता त्वमोता विचितिः क्रमाणां प्रजापतिश्छन्दमयो विगर्भः ॥९॥
ಅವನು ಸರ್ವವೇತ್ತ, ಭುವನದ ಗೋಪ್ತ (ರಕ್ಷಕ); ಆ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು—ಜನಸಮೂಹ—ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೋತವೂ ಓತವೂ, ನೆಯ್ದಂತೆಯೂ ಅಂತರ್ನೆಯ್ದಂತೆಯೂ ಇದ್ದಾನೆ; ಕ್ರಮಗಳ ವಿವೇಕಮಯ ವಿನ್ಯಾಸ. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಛಂದೋಮಯ, ಮತ್ತು ವಿಗರ್ಭ—ಅದ್ಭುತ ಗರ್ಭಧಾರಕನು.
Brahman as omniscient inner controller (antaryāmin), cosmic order (ṛta/krama), and the substratum ‘woven’ through allVerse 10
सामैश्चिदन्तो विरजश्च बाहूं हिरण्मयं वेदविदां वरिष्ठम् । यमध्वरे ब्रह्मविदः स्तुवन्ति सामैर्यजुर्भिः क्रतुभिस्त्वमेव ॥१०॥
ಸಾಮಗಾನಗಳಿಂದ ಅವರು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ನಿರ್ಮಲ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ಭುಜಗಳು ಚಿನ್ನಮಯವಾದಂತೆ, ಅವನು ವೇದವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದರು ಸಾಮ, ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರತುಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾರನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅದು ನೀನೇ; ನೀನೇ ಆ ಪರತತ್ತ್ವ.
Brahman as the inner, stainless reality (antarātman) and the unity of all Vedic worship in the OneVerse 11
त्वं स्त्री पुमांस्त्वं च कुमार एकस्त्वं वै कुमारी ह्यथ भूस्त्वमेव । त्वमेव धाता वरुणश्च राजा त्वं वत्सरोऽग्न्यर्यम एव सर्वम् ॥११॥
ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಹೌದು, ನೀನು ಪುರುಷನೂ ಹೌದು, ಮತ್ತು ನೀನು ಏಕಮಾತ್ರ ಯುವಕನು; ನೀನೇ ಕನ್ಯೆಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನೇ ಭೂಮಿಯೂ—ನೀನೇ. ನೀನೇ ಧಾತಾ (ಪೋಷಕ), ನೀನೇ ವರుణರಾಜ; ನೀನೇ ವತ್ಸರ (ವರ್ಷಚಕ್ರ); ನೀನೇ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಮನ್—ನಿಜವಾಗಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನೀನೇ.
Sarvātmatva (Brahman/Ātman as all), nondual immanence beyond gender, role, and cosmic functionVerse 12
मित्रः सुपर्णश्चन्द्र इन्द्रो रुद्रस्त्वष्टा विष्णुः सविता गोपतिस्त्वम् । त्वं विष्णुर्भूतानि तु त्रासि दैत्यांस्त्वयावृतं जगदुद्भवगर्भः ॥१२॥
ನೀನು ಮಿತ್ರ, ನೀನು ಸುಪರ್ಣ; ನೀನು ಚಂದ್ರ; ನೀನು ಇಂದ್ರ, ರುದ್ರ, ತ್ವಷ್ಟೃ, ವಿಷ್ಣು, ಸವಿತೃ; ನೀನು ಗೋಪತಿ—ಪಶುಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ನೀನೇ ವಿಷ್ಣು; ನೀನು ಭೂತಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀ; ದೈತ್ಯರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತೀ; ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಆವರಿತ—ನೀನು ಉದ್ಭವದ ಗರ್ಭ, ಜಗದುತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲ.
Īśvara/Brahman as the source, pervader, and protector of the cosmos; vibhūti doctrine; jagat-kāraṇatva (causality) and vyāpti (pervasion)Verse 13
त्वं भूर्भुवः स्वस्त्वं हि स्वयंभूरथ विश्वतोमुखः । य एवं नित्यं वेदयते गुहाशयं प्रभुं पुराणं सर्वभूतं हिरण्मयम् । हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठतीत्युपनिषत् ॥१३॥
ನೀನು ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ; ನಿಜವಾಗಿ ನೀನು ಸ್ವಯಂಭೂ ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಮುಖ (ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ)ನು. ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭುವನ್ನು—ಪುರಾತನ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಹಿರಣ್ಮಯ ಪ್ರಕಾಶಮಯ—ಎಂದು ಯಾರು ನಿತ್ಯವೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಆ ಪ್ರಭುವೇ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಪರಮ ಗತಿ; ಅವನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲಸುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಉಪನಿಷತ್.
Brahman/Ātman as the inner ruler (antaryāmin) and mokṣa as abiding in the supreme goalRead Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.