Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन कथं निर्बंधतो मुनिः । विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್, ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯ ಕೌತ್ಸನನ್ನು ಹಾಗೆ ಹಠಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು?

Verse 2

दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಹು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದುರ್ಲಭವಾದ ಧನವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆ ಇದ್ದರೆ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ।

Verse 3

अगस्त्य उवाच । शृणु द्विज कथामेतां सावधानेंद्रियः स्वयम् । विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಇಟ್ಟು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನೀನೇ ಕೇಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನ-ಲೋಚನನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 4

निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती । एकदा तमथो द्रष्टुं दुर्वासा मुनिरागतः

ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಯಮವಂತ ವ್ರತಧಾರಿ ಭಯಂಕರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲು ಮುನಿ ದುರ್ವಾಸರು ಬಂದರು.

Verse 5

आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः । भोजनं दीयतां मह्यं क्षुधापीडितचेतसे । पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज

ಬಂದು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಆ ದ್ವಿಜನು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ನನಗೆ ಭೋಜನ ಕೊಡಿ; ಹಸಿವಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ. ಓ ದ್ವಿಜಾ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವನಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ಶುದ್ಧವಾದ ಬಿಸಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಕೊಡು.”

Verse 6

इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः । स्थाल्यां पायसमादाय तं समर्प्य ततः स्वयम्

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತಕ್ಷಣ ಶ್ರಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ನಂತರ ತಾನೇ (ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ) ತೊಡಗಿದನು.

Verse 7

तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन् । उवाच मधुरं वाक्यं मुनिं लक्षणतत्परः

ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ದುರ್ವಾಸರು ಅವನನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ಆ ಮುನಿಗೆ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 8

क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम् । तिष्ठतिष्ठ क्षणं तिष्ठ आगच्छाम्येष साप्रतम्

“ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರಾ, ನಾನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಸಹಿಸು. ನಿಲ್ಲು—ನಿಲ್ಲು—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲು; ನಾನು ಈಗಲೇ ಬರುತ್ತೇನೆ.”

Verse 9

इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯು ಆಗ ತನ್ನ ಸ್ವಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 10

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

ಆಗ ತಪೋನಿಷ್ಠನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಪರ್ವತಶಿಖರದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು; ಸ್ಥಿರಮತಿಯಿಂದ ದಿವ್ಯ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 11

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ವ್ರತನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾದ ಕೌತ್ಸ ಮುನಿಯು ಪರಮ ಉದಾರಮತಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ಸರರಹಿತನಾಗಿಯೂ ಆದನು.

Verse 12

पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः । भुक्त्वा च पायसं सद्यः स जगाम निजाश्रमम्

ಮತ್ತೆ ಬಂದು, ಕಲ್ಮಷರಹಿತನಾದ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯು ಪಾಯಸವನ್ನು ಭುಜಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 13

तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कौत्सं विद्यावतां श्रेष्ठं विससर्ज गृहान्प्रति

ಆ ಮುನಿವರನು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ತಪೋನಿಧಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕೌತ್ಸನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 14

स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत

ವಿಸರ್ಜಿತನಾದ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿಗೆ—“ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ” ಎಂದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೇಳಿದರು—“ನೀನು ಏನು ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವೆ? ನಿನ್ನ ದಕ್ಷಿಣೆ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆಯೇ; ಹೇ ನಿಯಮವಂತ, ಮನೆಗೆ ಹೋಗು.”

Verse 15

पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा । तदा गुरुर्गुरुक्रुद्धः शिष्यं प्राह च निष्ठुरम्

ಶಿಷ್ಯನು ಮರುಮರು ಹಠದಿಂದ ಗುರುವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ನಿರ್ಬಂಧದಿಂದ ಗುರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದರು।

Verse 16

सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर । कोटीर्मे दक्षिणा विप्र पश्चाद्गच्छ गृहं प्रति

“ಹೇ ವಿಪ್ರ, ನನಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸು; ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು.”

Verse 17

इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत् । काकुत्स्थं दिग्विजेतारं ययाचे गुरुदक्षिणाम्

ಗುರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಕೌತ್ಸನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಶ್ರೀರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು।

Verse 18

इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः । अतोऽन्यच्छृणु ते वच्मि तीर्थकारणमुत्तमम्

“ಹೇ ಮುನಿವರ, ನೀನು ಕೇಳಿದುದಕ್ಕೆ ನಾನು ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು. ಈಗ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಕೇಳು—ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥದ ಪರಮ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”

Verse 19

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः । तिलोदकीसरय्वोश्च संगत्या भुवि संश्रुतः

ಆದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮವಿದೆ. ತಿಲೋದಕೀ ಮತ್ತು ಸರಯೂ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಅದು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 20

तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः । दशानामश्वमेधानां कृतानां यत्फलं भवेत् । तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಜನರು ಮಲಿನರಹಿತರಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲ ಏನೋ, ಅದೇ ನಿಯಮವಂತ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति अग्निवच्चैव दीप्यते

ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣಾದಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

ತಿಲೋದಕೀ–ಸರಯೂಗಳ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 23

उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ (ಭೋಜನ ನೀಡುವ) ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿಯಮವ್ರತದಿಂದಿದ್ದು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರ ಮಾಡುವವನ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪವೆಲ್ಲ ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 25

नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । रामेण निर्मिता पूर्वं नदी सिंधुरिवापरा

ನಭಸ್ಯ (ಭಾದ್ರಪದ) ಕೃಷ್ಣ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಈ ಯಾತ್ರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಈ ನದಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಿಂಧುವಿನಂತೆ ಮಹಾಧಾರೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 26

सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत । तिलवच्छ्याममुदकं यतस्तस्यां सदा बभौ

ಹೇ ಸುವ್ರತ! ಸಿಂಧು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುದುರೆಗಳು ಕುಡಿಯಲು ಆ ನದಿಯ ನೀರು ಸದಾ ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 27

तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी । संगमादन्यतो यस्यां तिलोदक्यां शुचिव्रतः । स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि

‘ತಿಲೋದಕೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ನದಿ ಸದಾ ಪುಣ್ಯಜಲಯುಕ್ತ. ಆ ತಿಲೋದಕಿಯಲ್ಲಿ—ಸಂಗಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆ—ಶುಚಿವ್ರತನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने । कर्त्तव्यं सुप्रयत्नेन प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಮುನೇ! ತಿಲೋದಕಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಸರ್ವಪಾಪಹರ; ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅದನ್ನು ಮಹಾಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ವ್ರತ, ಹೋಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅಕ್ಷಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 29

इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्

ಈ ರೀತಿ ನಾನಾವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದರೆ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಪಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವನು ಹೇಗೋ ಪರಮಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.