
ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಋಷಿ ರಾಜನಿಗೆ ಪಾಪಹಾರಿ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕನಖಲ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಸುಮತಿ ಎಂಬ ರಾಜನು ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ವೇಳೆ ಅರ್ಬುದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲು ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಆ ಚಿನ್ನ ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಎಷ್ಟೇ ಹುಡುಕಿದರೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅಶರೀರಿಣೀ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು—ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ “ನಷ್ಟ”ವಿಲ್ಲ; ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಚಿನ್ನ ಕೋಟಿ-ಗುಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪಿನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವು ಮುಂದಿನ ಶ್ರಾದ್ಧ-ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಂಖ್ಯೆ/ಪ್ರಮಾಣ’ವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹುಡುಕಿದಾಗ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಅಪಾರವಾದ, ಬಹುಗುಣಿತ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ತೀರ್ಥಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಹಾದಾನ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಪಿತೃದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಆ ದಾನದ ಫಲದಿಂದ ಅವನು ಧನದ ಎಂಬ ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮ ವಿಧಿ—ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ವೇಳೆ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಆकल्प ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ನಾನವು ಋಷಿ, ದೇವ ಮತ್ತು ಮಹಾನಾಗರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಪಾಪನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನಂತರ ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಪಾಪನಾಶಕ ‘ಕನಖಲ’ ಎಂಬ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅದು ಇದೆ.
Verse 2
शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते
ಹೇ ಮಹೀಪತೇ! ಕೇಳು—ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದ್ಭುತವನ್ನು. ‘ಸುಮತಿ’ ಎಂಬ ರಾಜನು ಒಮ್ಮೆ ಅರ್ಭುದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
Verse 3
सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि
ಹೇ ಮಹೀಪಾಲಾ! ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕನಖಲ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ವಿಪ್ರರಿಗೆ ದಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಜಾತಿ-ಸುವರ್ಣವನ್ನು ತಂದಿದ್ದನು.
Verse 4
प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च
ಹೇ ಭೂಪಾಲಾ! ಆ ರಾಜನ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಸುವರ್ಣವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः
ನಂತರ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ತುಂಬಿದವನಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಬಳಿಕ ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.
Verse 6
स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम
ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಂದು ಅವನು ಅದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡನು. ಆಗ ಆ ಮೇಧಾವಿ ರಾಜನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ…”
Verse 7
सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन
“ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಚಿನ್ನ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿತು; ನಾನು ಅದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.”
Verse 8
पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ದೇಹವಿಲ್ಲದ ವಾಣಿ ಹೇಳಿತು—“ರಾಜೇಂದ್ರ! ಇಲ್ಲಿ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ.”
Verse 9
अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने
“ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪುರಾತನ ಚಿನ್ನವೇ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯನಾಶದ ಕುರಿತು ನೀನು ಮಾಡಿದ ಅಪಾರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ…”
Verse 10
तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः
“ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿಸದದ್ದೂ ಸಹ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನೃಪಸತ್ತಮನೇ! ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವರು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ದಾನದಿಂದ…”
Verse 11
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡುವ ಆ ದಾನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗದು. ಈ ದೇಶದಲ್ಲೇ ನೀನು ಹುಡುಕು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 12
स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्
ಓ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ವಾಣಿ (ಭಾರತಿ)ಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 13
शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः
ಆ ಚಿನ್ನವು ಶುಭ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟಿಗುಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತೃಪ್ತನಾದನು. ಆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ದಯೆಯಿಂದ, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 14
ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः
ನಂತರ ಆ ತೀರ್ಥದ ಹಾಗೂ ಆ ದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಭೂಪತಿ ‘ಧನದ’ ಎಂಬ ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ನಾನಾವಿಧ ಧನವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಆಗಿದ್ದನು.
Verse 15
तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः
ಹೇ ಭೂಮಿಪ, ಯಾರು ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮಂದಿರ/ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ಸುತರ್ಪಿತರಾಗಿ ಕಲ್ಪಾಂತದವರೆಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 16
स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದರೆ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹೋರಗರು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಓ ಭೂಪತೇ, ಪಾಪನಾಶವು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 17
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 26
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಏಳನೇ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಮೂರನೇ ಅರ್ಬುದಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಕನಖಲತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.