Adhyaya 14

Verse 1

लोमश उवाच । ततो युद्धमतीवासीदसुरैर्विष्णुना सह । ततः सिंहाः सपक्षास्ते दंशिताः परमाद्भुताः

ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಅಸುರರು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಸಿಂಹಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು—ಪಕ್ಷಗಳಿರುವವು, ದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತವು.

Verse 2

असुरैरुह्यमानास्ते रहुत्मंतं व्यदारयन् । सिंहास्ते दारितास्तेन खंडशश्च विदारिताः

ಅಸುರರು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸಿಂಹಗಳು ರಹುತ್ಮಂತನನ್ನು ಚೀರಿದವು. ಆದರೆ ಅವನು ಕೂಡ ಆ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಹರಿದು, ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು.

Verse 3

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

ಆಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಚಕ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಅಸುರರು ಹತರಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಕಾಲನೇಮಿ ಗಮನಿಸಿದನು.

Verse 4

त्रिशूलेनाहनद्विष्णुं रोषपर्याकुलेक्षणः । तमायांतं च जगृहे मुकुंदोऽनाथसंश्रयः

ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಧಾವಿಸಿ ಬಂದಾಗ, ಅನಾಥರ ಆಶ್ರಯನಾದ ಮುಕುಂದನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದನು.

Verse 5

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

ಅವನು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಅಸುರ ಕಾಲನೇಮಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅದೇ ತ್ರಿಶೂಲಾಘಾತದಿಂದ ಅವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿದ್ದನು.

Verse 6

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

ಬಿದ್ದವನು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು. ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ, ಎಲ್ಲರ ಅಂತರಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.

Verse 7

लब्धसंज्ञोऽब्रवीद्वाक्यं कालनेमिर्महाबलः । तव युद्धं न दास्यामि नास्ति लोके स्पृहा मम

ಸಂಜ್ಞೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಕಾಲನೇಮಿ ಹೇಳಿದನು— “ನಿನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ.”

Verse 8

ये येऽसुरा हता युद्धे अक्षयं लोकमाप्नुयुः । ब्रह्मणो वचनात्सद्य इंद्रेण सह संगताः

“ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ಯಾವ ಯಾವ ಅಸುರರೂ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನದಿಂದ ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.”

Verse 9

भुंजतो विविधान्भोगान्देववद्विचरंति ते । इंद्रेण सहिताः सर्वे संसारे च पतंत्यथ

ಅವರು ನಾನಾವಿಧ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ದೇವರಂತೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಇದ್ದು, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 10

तस्माद्युद्धेन मरणं न कांक्षे क्षणभंगुरम् । अन्यजन्मनि मे वीर वैरभावान्न संशयः । दातुमर्हसि मे नाथ कैवल्यं केवलं परम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷಣಭಂಗುರವಾದ ಯುದ್ಧಮರಣವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ವೀರ, ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ವೈರವೃತ್ತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಓ ನಾಥ, ನನಗೆ ಪರಮ ಶುದ್ಧ ಕೈವಲ್ಯ (ಮೋಕ್ಷ)ವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.

Verse 11

तथेति दैत्यप्रवरो निपातितः परेण पुंसा परमार्थदेन । दत्त्वाऽभयं देवतानां तदानीं तथा सुधां देवताभ्यः प्रदत्त्वा

“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಪರಮಾರ್ಥದಾತ ಪರಮಪುರುಷನಿಂದ ನಿಪಾತಿತನಾದನು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡಿ, ದೇವರಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದನು.

Verse 12

कालनेमिर्हतो दैत्यो देवा जाता ह्यकटकाः । शल्यरूपो महान्सद्यो विष्णुना प्रभविष्णुना

ಕಾಲನೇಮಿ ದೈತ್ಯನು ಹತನಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟರಹಿತರಾದರು. ಆದರೆ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದಲೇ ತಕ್ಷಣ ಶಲ್ಯರೂಪವಾದ ಮಹಾ ವೇದನೆ ಉದಯಿಸಿತು.

Verse 13

तिरोधानं गतः सद्यो भगवान्कमलेक्षणः । इंद्रोऽपि कदनं कृत्वा दैत्यानां परमाद्भुतम्

ಕಮಲನಯನನಾದ ಭಗವಾನ್ ತಕ್ಷಣವೇ ತಿರೋಧಾನನಾದನು. ನಂತರ ಇಂದ್ರನೂ ದೈತ್ಯರ ಮೇಲೆ ಪರಮ ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 14

पतितानां क्लीबरूपाणां भग्नानां भीतचेतसाम् । मुक्तकच्छशिखानां च चक्रे स कदनक्रियाम्

ಪತಿತರಾದ, ಕ್ಲೀಬರೂಪ ಪಡೆದ, ಭಗ್ನರಾದ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭೀತರಾದ, ಕಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ಶಿಖೆ ಸಡಿಲವಾದವರ ಮೇಲೆ ಅವನು ಸಂಹಾರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 15

अर्थशास्त्रपरो भूत्वा महेंद्रो दुरातिक्रमः । दैत्यानां कालरूपोऽसौ शचीपतिरुदारधीः

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ನೀತಿಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಮಹೇಂದ್ರನು ದುರಾತಿಕ್ರಮ್ಯನಾದನು; ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಅವನು ಕಾಲರೂಪವಾಗಿ ತೋರ್ಪಟ್ಟನು—ಶಚೀಪತಿ, ಉದಾರಧೀ।

Verse 16

एवं निहन्य्मानानामसुराणां शचीपतेः । निवारणार्थं भगवानागतो नारदस्तदा

ಈ ರೀತಿ ಶಚೀಪತಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಅಸುರರು ಹತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ನಾರದನು ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು।

Verse 17

नारद उवाच । युद्धहताश्च ये वीरा ह्यसुरा रणमण्डले । तेषामनु कथं कर्ता भीतानां च विहिंसनम्

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—‘ರಣಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ವೀರ ಅಸುರರ ನಂತರ, ಭೀತರಾದವರ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತ?’

Verse 18

ये भीतांश्च प्रपन्नांश्चघातयंति मदोद्धताः । ब्रह्मघ्नास्तेऽपि विज्ञेया महापातकसंयुताः

ಅಹಂಕಾರಮದದಿಂದ ಉದ್ದತರಾಗಿ ಭೀತರನ್ನೂ ಶರಣಾಗತರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಅವರೂ ‘ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನರು’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಮಹಾಪಾತಕಸಂಯುತರು।

Verse 19

तस्मात्त्वया न कर्त्तव्यं मनसापि विहिंसनम् । एवमुक्तस्तदा शक्रो नारदेन महात्मना

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಾದರೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಆಗ ಮಹಾತ್ಮ ನಾರದರು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.

Verse 20

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

ದೇವಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ)ಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದನು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣರು ಪರಸ್ಪರ ಸುಹೃದರಂತೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು; ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಿತರಾದರು.

Verse 21

तदा इंद्रोऽमरावत्यां हस शच्याऽभिषेचितः

ಆಗ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಶಚೀದೇವಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು.

Verse 22

देवर्षिप्रमुखैश्चैव ब्रह्मर्षिप्रमुखैस्तथा । शक्रोऽपि विजयं प्राप्तः प्रसादाच्छंकरस्य च

ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯವರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯವರೂ ಇದ್ದಾಗ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನೂ ಶಂಕರ (ಶಿವ)ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 23

तदा महोत्सवो विप्रा देवलोके महानभूत् । शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगा मुरजा अपि । तथानकाश्च भेर्यश्च नेदुर्दुंदुभयः समम्

ಆಗ, ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಉಂಟಾಯಿತು. ಶಂಖಗಳು, ಪಟಹಗಳು, ಮೃದಂಗಗಳು, ಮುರಜಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಕಗಳು, ಭೇರಿಗಳು—ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ದುಂದುಭಿಗಳೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ನಾದಿಸಿದವು.

Verse 24

गायकाश्चैव गंधर्वाः किन्नराश्चाप्सपोगणाः । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सिद्धचारणगुह्यकाः

ಗಾಯಕರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗಣಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡಿ, ಹಾಡಿ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗುಹ್ಯಕರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಿದರು.

Verse 25

एवं विजयमापन्नः शक्रो देवेस्वरस्तदा । देवैर्हतास्तदा दैत्याः पतितास्ते महीतले

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಕ್ರನು ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆಗ ದೇವರಿಂದ ಹತರಾದ ದೈತ್ಯರು ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಹೋದರು.

Verse 26

गतासवो महात्मानो बलिप्रमुखतो ह्यमी । तपस्तप्तुं पुरा विप्रो भार्गवो मानसोत्तरम्

ಆ ಮಹಾತ್ಮರು—ಅವರಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಪ್ರಮುಖನು—ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಂದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಾರ್ಗವ (ಶುಕ್ರ) ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಮಾನಸೋತ್ತರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದನು.

Verse 27

गतः शिष्यैः परिवृतस्तस्माद्युद्धं न वेद तत् । अवशेषाश्च ये दैत्यास्ते गता भार्गवं प्रति

ಅವನು ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಯುದ್ಧದ ವಿಷಯ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ದೈತ್ಯರು ಭಾರ್ಗವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.

Verse 28

कथितं वै महद्धृत्तमसुराणां क्षयावहम् । निशम्य मन्युमाविष्टो ह्यागतो भृगुनंदनः

ಅಸುರರ ಕ್ಷಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಆ ಮಹಾ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೃಗು ನಂದನ (ಶುಕ್ರ) ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.

Verse 29

शिष्यैः परिवृतो भूत्वा मृतांस्तानसुरानपि । विद्यया मृतजीविन्या पतितान्समजीवयत्

ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ, ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮೃತ ಅಸುರರನ್ನೂ ‘ಮೃತಸಂಜೀವಿನಿ’ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದನು।

Verse 30

निद्रापायगता यद्वदुत्थितास्ते तदाऽसुराः । उत्थितः स बलिः प्राह भार्गवं ह्यमितद्युतिम्

ನಿದ್ರೆ ತೀರಿದಂತೆ ಆ ಅಸುರರು ಆಗ ಎದ್ದರು. ಎದ್ದು ಬಲಿ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಭಾರ್ಗವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು।

Verse 31

जीवितेन किमद्यैव मम नास्ति प्रयोजनम् । पातितस्त्रिदशेंद्रेण यथा कापुरुषस्तथा

ಈಗ ನನ್ನ ಜೀವಿತದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಗುರಿಯೇ ಇಲ್ಲ—ತ್ರಿದಶೇಂದ್ರನು ನನ್ನನ್ನು ಭೀರುವಿನಂತೆ ಕೆಡವಿಬಿಟ್ಟನು।

Verse 32

बलिनोक्तं वचः श्रुत्वा शुक्रो वचनमब्रवीत् । मनस्विनो हि ये शूराः पतंति समरे बुधा

ಬಲಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಉನ್ನತಮನಸ್ಸಿನ ಶೂರರು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ।”

Verse 33

ये शस्त्रेण हताः सद्यो म्रियमाणा व्रजंति वै । त्रिविष्टपं न संदेह इति वेदानुशासनम्

ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ) ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ಇದು ವೇದಾನುಶಾಸನ.

Verse 34

एवमाश्वासयामास बलिनं भृगुनंदनः । तपस्तताप विविधं दैत्यानां सिद्धिदायकम्

ಹೀಗೆ ಭೃಗುನಂದನ ಶಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ನಾನಾವಿಧ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 35

तथा दैत्य गताः सर्वे भृगुणा च प्रचोदिताः । पातालमवसन्सर्वे बलिमुख्याः सुखेन वै

ಹಾಗೆಯೇ ಭೃಗು ವಂಶೀಯ ಶಕ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬಲಿ ಪ್ರಧಾನರಾದ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ವಾಸಮಾಡಿದರು.