Adhyaya 39

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि कपितीर्थस्य वैभवम् । तत्तीर्थं सकलैः पूर्वं गंधमादनपर्वते

ಶ್ರೀಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಇದೀಗ ಕಪಿತೀರ್ಥದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆ ತೀರ್ಥವು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು।

Verse 2

सर्वेषामुपकाराय कपिभिर्निर्मितं द्विजाः । रावणादिषु रक्षःसु हतेषु तदनंतरम्

ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಎಲ್ಲರ ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ವಾನರರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು—ರಾವಣಾದಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದ ತಕ್ಷಣವೇ।

Verse 3

तीर्थं निर्माय तत्रैव सस्नुस्ते कपयो मुदा । तीर्थाय च वरं प्रादुः कपयः कामरूपिणः

ತೀರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಾನರರು ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಮರೂಪಿಗಳಾದ ವಾನರರು ಆ ತೀರ್ಥಕ್ಕೇ ಒಂದು ವರವನ್ನು ನೀಡಿದರು।

Verse 4

अस्मिंस्तीर्थे निमग्ना ये भक्तिप्रवणचेतसः । ते सर्वे मुक्तिभाजः स्युर्महापातकमोचिताः

ಭಕ್ತಿಗೆ ವಶವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 5

अत्र तीर्थे निमग्नानां न स्यान्नरकजं भयम् । अत्र स्नाता नराः सर्वे दारिद्रयं नाप्नुवंति हि

ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ನರಕಜನ್ಯ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 6

अत्र तीर्थे निमग्नानां यमपीडापि नो भवेत् । कपितीर्थं प्रयास्येऽहमिति यः सततं ब्रुवन्

ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಯಮಪೀಡೆಯೂ ಉಂಟಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರು ಸದಾ ‘ನಾನು ಕಪಿತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೋ…

Verse 7

व्रजेच्छतपदं विप्राः स यायात्परमं पदम् । एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಅವನು ನೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆದರೂ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ತೀರ್ಥ ಹಿಂದೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಇರದು.

Verse 8

एवं वरं तु ते दत्त्वा तीर्थायास्मै कपीश्वराः । रामं दाशरथिं सर्वे प्रणम्याथ ययाचिरे

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ವರವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ, ಕಪೀಶ್ವರರು ಎಲ್ಲರೂ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಂತರ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.

Verse 9

स्वामिंस्त्वयास्मै तीर्थाय दीयतां वरमद्भुतम् । कपिभिः प्रार्थितो विप्रा रामचंद्रोऽतिहर्षितः

‘ಹೇ ಸ್ವಾಮೀ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.’ ಕಪಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ರಾಮಚಂದ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತನಾದನು.

Verse 10

तत्तीर्थाय वरं प्रादात्कपीनां प्रीतिकारणात् । अत्र तीर्थे निमग्नानां गंगास्नानफलं लभेत्

ಕಪಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಗಂಗಾಸ್ನಾನದ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

प्रयागस्नानजं पुण्यं सर्वतीर्थफलं तथा । अग्निष्टोमादियागानां फलं भूयादनुत्तमम्

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗಸ್ನಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯ, ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಾದಿ ಯಾಗಗಳ ಅನುತ್ತಮ ಫಲವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 12

गायत्र्यादिमहामंत्रजपपुण्यं तथा भवेत् । गोसहस्रप्रदनृणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

ಇಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾಮಂತ್ರಗಳ ಜಪಪുണ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾವಿರ ಗೋಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವರ ಫಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवपूजाफलं लभेत्

ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಪಾರಾಯಣಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜಾಫಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 14

कपितीर्थाय रामोयं प्रादादेवं वरं द्विजाः । एवं रामेण दत्ते तु वरे तत्र कुतूहलात्

ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಕಪಿತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಅಂಥ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ರಾಮನು ಆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ (ಸಮವేతರೊಳಗೆ) ಕೌತೂಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 15

षडर्धनयनो ब्रह्मा सहस्राक्षो यमस्तथा । वरुणोग्निस्तथा वायुः कुबेरश्चंद्रमा अपि

ಅನೇಕ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಯಮನು, ಹಾಗೆಯೇ ವರುಣ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು।

Verse 16

आदित्यो निरृतिश्चैव साध्याश्च वसवस्तथा । अन्येऽपि त्रिदशाः सर्वे विश्वेदेवादयस्तथा

ಆದಿತ್ಯ, ನಿರೃತಿ, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಎಲ್ಲ ತ್ರಿದಶರು—ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಮೊದಲಾದವರೂ—ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು।

Verse 17

अत्रिर्भृगुस्तथा कुत्सो गौतमश्च पराशरः । कण्वोऽगस्त्यः सुतीक्ष्णश्च विश्वामित्रादयोऽपरे

ಅತ್ರಿ, ಭೃಗು, ಕುತ್ಸ, ಗೌತಮ ಮತ್ತು ಪರಾಶರ; ಕಣ್ವ, ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಇತರರು—ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾದಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು।

Verse 18

योगिनः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः । रामदत्तवरं तीर्थं श्लाघंते बहुधा तदा

ಆ ವೇಳೆ ಸನಕಾದಿ ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾರದಾದಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ರಾಮನಿಂದ ವರಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 19

सस्नुश्च तत्र तीर्थे ते सर्वाभीष्टप्रदायिनि । कपिभिर्निर्मितं यस्मादेतत्तीर्थमनुत्तमम्

ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟಪ್ರದವಾದ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು. ಕಪಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದರಿಂದ ಈ ಅನುತ್ತಮ ತೀರ್ಥವು ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 20

कपितीर्थमिति ख्यातिमतो लोके प्रयास्यति । इत्यप्यवोचंस्ते सर्वे देवाश्च मुनयस्तथा

“ಇದು ‘ಕಪಿತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುವುದು”—ಎಂದು ದೇವರೂ ಮುನಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಸ್ವರದಿಂದ ಹೇಳಿದರು.

Verse 21

तस्मादवश्यं गंतव्यं कपितीर्थं मुमुक्षुभिः । रंभा कौशिकशापेन शिलाभूता पुरा द्विजाः

ಆದುದರಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕಪಿತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕನ ಶಾಪದಿಂದ ರಂಭೆ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 22

तत्र स्नात्वा निजं रूपं प्रपेदे च दिवं ययौ । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸೂತನಂದನ, ಕೌಶಿಕನು ರಂಭೆಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಪಿಸಿದನು? ಮತ್ತು ಆ ಸುರಾಂಗನೆ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ ಮೇಲೆ ಕಪಿತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋದಳು? ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಮಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 24

श्रीसूत उवाच । विश्वामित्राभिधो राजा प्रागभूत्कुशिकान्वये

ಶ್ರೀಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಶಿಕ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೆಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು.

Verse 25

स कदाचिन्महाराजः सेनापरिवृतो बली । मेदिनीं परिचक्राम राज्यवीक्षणकौतुकी

ಒಮ್ಮೆ ಆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಸೇನೆಯಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪರ್ಯಟಿಸಿದನು।

Verse 26

अटित्वा स बहून्देशान्वसिष्ठस्याश्रमं ययौ । आतिथ्याय वृतः सोऽयं वसिष्ठेन महात्मना

ಅನೇಕ ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ಅವನು ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ಅವನನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು।

Verse 27

तथास्त्वित्यब्रवीत्सोयं दंडवत्प्रणतो नृपः । कामधेनुप्रभावेन विश्वामित्राय भूभुजे

‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ನೃಪನು ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭೂಪತಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿತು।

Verse 28

आतिथ्यमकरोद्विप्रा वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । कामधेनुप्रभावं वै ज्ञात्वा कुशिकनंदनः

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ! ಬ್ರಹ್ಮನಂದನ ವಸಿಷ್ಠರು ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಕುಶಿಕನಂದನ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ) ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು…

Verse 29

वसिष्ठं प्रार्थयामास कामधेनुमभीष्टदाम् । प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन प्रचकर्ष च तां बलात्

ಅವನು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಅಭೀಷ್ಟದಾಯಿನಿ ಕಾಮಧೇನುವಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ವಸಿಷ್ಠರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು।

Verse 30

कामधेनुविसृष्टैस्तु म्लेच्छाद्यैः स पराजितः । महादेवं समाराध्य तस्मादस्त्राण्यवाप्य च

ಕಾಮಧೇನುವಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾದಿ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಅವನು ಪರಾಜಿತನಾದನು. ನಂತರ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದನು.

Verse 31

वसिष्ठस्याश्रमं गत्वा व्यसृजच्छरसंचयान् । सर्वाण्यस्त्राणि मुमुचे ब्रह्मास्त्रं च नृपोत्तमः

ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ ಸಹಿತ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು.

Verse 32

तानि सर्वाणि चास्त्राणि वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । एकेन ब्रह्मदंडेन निजघ्न स्वतपोबलात्

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧರ್ಮದ ಆನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ತನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

Verse 33

ततः पराजितो विप्रा विश्वामित्रोऽतिलज्जितः । ब्राह्मण्यावाप्तये स्वस्य तपः कर्तुं वनं ययौ

ಆಮೇಲೆ, ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಲಜ್ಜಿತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತನ್ನಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 34

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

ಕೌಶಿಕನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಪಶ್ಚಿಮಾಂತದವರೆಗೂ—ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಪ್ರತಿದಿಕ್ಕಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾವಿಘ್ನಗಳು ಅವನ ಮುಂದೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 35

उत्तरां दिशमासाद्य हिमवत्पर्वतेऽमले । कौशिक्यास्सरितस्तीरे पुण्ये पापविनाशिनि

ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೇರಿ, ನಿರ್ಮಲ ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ಯದಾಯಕಿ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅವನು ವಾಸವಿದ್ದನು.

Verse 36

दिव्यं वर्षसहस्रं तु निराहारो जितेंद्रियः । निरालोको जितश्वासो जितक्रोधः सुनिश्चलः

ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅವನು ನಿರಾಹಾರನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯಾಗಿ; ವಿಚಲನವಿಲ್ಲದೆ, ಶ್ವಾಸನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 37

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थः शिशिरे वारिषु स्थितः । वर्षास्वाकाशगो नित्यमूर्ध्वबाहुर्निराश्रयः

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಪಂಚಾಗ್ನಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು; ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು; ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ—ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದನು.

Verse 39

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾದ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅವನಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ವಿಗ್ನರಾದ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿ ದೇವತೆಗಳು, ಜಂಭಾರಿ (ಇಂದ್ರ) ಸಹಿತವಾಗಿ, ರಂಭೆಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 40

विश्वामित्रं तपस्यंतं विलोभय विचेष्टितैः । यथा तत्तपसो विघ्नो भविष्यति तथा कुरु

‘ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ನಿನ್ನ ಹಾವಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಳಿಸು; ಅವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನವಾಗುವಂತೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡು.’

Verse 41

एवमुक्ता तदा रंभा देवैरिंद्रपुरोगमैः । प्रत्युवाच सुरान्सर्वान्प्रांजलिः प्रणता तदा

ಇಂದ್ರನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ದೇವರುಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ರಂಭೆ ಕರಜೋಡಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದಳು।

Verse 42

रंभोवाच । अतिक्रूरो महाक्रोधो विश्वामित्रो महामुनिः । स शप्स्यते मां क्रोधेन बिभेम्यस्मादहं सुराः

ರಂಭೆ ಹೇಳಿದಳು—ಓ ದೇವತೆಗಳೇ! ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಅತಿಕ್ರೂರನು, ಮಹಾಕ್ರೋಧಿ. ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಭಯಪಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 43

त्रायध्वं कृपया यूयं मां युष्मत्परिचारिकाम् । इत्युक्तो रंभया तत्र जंभारिस्ताम भाषत

“ದಯಮಾಡಿ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ—ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಚಾರಿಕೆ,” ಎಂದು ರಂಭೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಜಂಭಾರಿ (ಇಂದ್ರ) ಅವಳಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 44

इन्द्र उवाच । रंभे त्वया न भीः कार्या विश्वामित्रात्तपोधनात् । अहमप्यागमिष्यामि त्वत्सहायः समन्मथः

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ರಂಭೆ! ತಪೋಧನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಭಯಪಡಬೇಡ. ನಾನು ಕೂಡ ಮನ್ಮಥನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತೇನೆ।

Verse 45

कोकिलालापमधुरो वसन्तोऽप्यागमिष्यति । अतिसुंदररूपा त्वं प्रलोभय महामुनिम्

ಕೋಗಿಲೆಯ ಮಧುರ ಆಲಾಪದಿಂದ ವಸಂತವೂ ಬರುವುದು. ನೀನು ಅತಿಸುಂದರ ರೂಪವತಿ—ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸು।

Verse 46

इतींद्रकथिता रंभा विश्वामित्राश्रमं ययौ । तद्दृष्टिगोचरा स्थित्वा ललितं रूपमास्थिता

ಇಂದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಂಭಾ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಪಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಲಲಿತವಾದ ಮನೋಹರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.

Verse 47

सा मुनिं लोभयामास मनोहरविचेष्टितः । पिकोपि तस्मिन्समये चुकूजानंदयन्मनः

ಅವಳು ಮನೋಹರ ಚಲನವಲನಗಳಿಂದ ಮುನಿಯನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಗಿಲೆಯೂ ಕೂಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡಿತು.

Verse 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

ಕೋಗಿಲೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಂಭೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಮುನಿಪುಂಗವನು ಸಂಶಯದಿಂದ ಹೃದಯಾವಿಷ್ಟನಾದನು. ಇದು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ತಪೋಧನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ರಂಭೆಯನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು.

Verse 49

विश्वामित्र उवाच । यस्मात्कोपयसे रंभे मां त्वं कोपजयैषिणम्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ರಂಭೆ! ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಕೋಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವೆ.

Verse 50

शिला भवात्र तस्मात्त्वं रंभे वर्षशतायुतम् । तदंतरे ब्राह्मणेन रक्षिता मोक्षमाप्स्यसि

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಂಭೆ! ನೀ ಇಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಿಲೆಯಾಗಿರು. ಆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನೀ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 51

विश्वामित्रस्य शापेन तदंते सा शिलाऽभवत् । बहुकालं शिलाभूता तस्थौ तस्याश्रमे द्विजाः

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಶಾಪದಿಂದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಶಿಲೆಯಾದಳು. ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಬಹುಕಾಲ ಶಿಲಾರೂಪವಾಗಿ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು.

Verse 52

विश्वामित्रोपि धर्मात्मा पुनस्तप्त्वा महत्तपः । लेभे वसिष्ठवाक्येन ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृपैः

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮತ್ತೆ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ವಸಿಷ್ಠರ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ರಾಜರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 53

बहुकालं शिलाभूता रंभाप्यासीत्तदाश्रमे । तस्मिन्नेवाश्रमे पुण्ये शिष्योऽगस्त्यस्य संमतः

ಬಹುಕಾಲ ರಂಭೆಯೂ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾರೂಪವಾಗಿ ಇದ್ದಳು. ಅದೇ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರಿಗೆ ಮಾನ್ಯನಾದ, ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯನೂ ಇದ್ದನು.

Verse 54

श्वेतोनाम मुनिश्चक्रे मुमुक्षुः परमं तपः । चिरकालं तपस्तस्मिन्प्रकुर्वति महामुनौ

ಶ್ವೇತನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಮುನಿ, ಮೋಕ್ಷಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ, ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು. ಆ ಮಹಾಮುನಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅದೇ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 55

अंगारकेति विख्याता राक्षसी काचिदागता । तस्याश्रममतिक्रूरा मेघस्वनमहास्वना

ಅಂಗಾರಕೀ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಳಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಳು—ಅತಿಕ್ರೂರಳಾಗಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತ ಮಹಾನಾದ ಮಾಡುತ್ತ—ಆ ಆಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ.

Verse 56

मूत्ररक्तपुरीषाद्यैर्दूषयामास भीषणा । उपद्रवैस्तथा चान्यैर्बाधयामास तं मुनिम्

ಆ ಭೀಕರ ರಾಕ್ಷಸಿಯು ಮೂತ್ರ, ರಕ್ತ, ಮಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಇಂತಹ ಉಪದ್ರವಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಿರುಕುಳಗಳಿಂದ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದಳು।

Verse 57

अथ क्रुद्धो मुनिः श्वेतो वायव्यास्त्रेण योजयन् । शप्तां कुशिकपुत्रेण राक्षस्यै प्राक्षिपच्छिलाम्

ಆಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಶ್ವೇತ ಮುನಿಯು ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಕುಶಿಕಪುತ್ರ (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ) ಶಪಿಸಿದ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು।

Verse 58

राक्षसी सा प्रदुद्राव वायव्यास्त्रेण योजिता । वायव्यास्त्रप्रयुक्तेन दृषदानुद्रुता च सा

ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆತಗೊಂಡ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿಯು ಓಡಿ ಹೋದಳು; ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಶಿಲಾ-ಅಸ್ತ್ರವೂ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಓಡಿತು।

Verse 59

दक्षिणांबुनिधेस्तीरं धावति स्म भयार्दिता । धावन्तीमनुधावन्ती सा शिलास्त्रप्रयोजिता

ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಅವಳು ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದತ್ತ ಓಡಿದಳು; ಅವಳು ಓಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಿಲಾ-ಅಸ್ತ್ರವೂ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಓಡಿತು।

Verse 60

पपातोपरि राक्षस्या मज्जंत्याः कपितीर्थके । मृता सा राक्षसी तत्र शिलापातात्स्वमूर्द्धनि

ಕಪಿತೀರ್ಥಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸಿಯ ಮೇಲೆ ಆ ಶಿಲೆ ಬಿದ್ದಿತು; ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿಲಾಪಾತದಿಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಹತನಾಗಿ ಸತ್ತಳು।

Verse 61

विश्वामित्रेण शप्ता सा कपितीर्थे निमज्जनात् । शिलारूपं परित्यज्य रंभारूपमुपेयुषी

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಆಕೆ ಕಪಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಶಿಲಾರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪುನಃ ರಂಭಾರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಳು।

Verse 62

देवैः कुसुमधाराभिरभिवृष्टा मनोरमा । दिव्यं विमानमारूढा दिव्यांबरविराजिता

ದೇವರುಗಳು ಪುಷ್ಪಧಾರೆಗಳಿಂದ ಅವಳ ಮೇಲೆ ವೃಷ್ಟಿಸಿದರು; ಅವಳು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಳು।

Verse 63

हारकेयूरकटकनासाभरणभूषिता । उर्वश्याद्यप्सरोभिश्च सखिभिः परिवारिता

ಹಾರ, ಕೇಯೂರ, ಕಟಕ ಹಾಗೂ ನಾಸಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾದ ಅವಳು ಉರ್ವಶೀ ಮೊದಲಾದ ಸಖಿ ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಳು।

Verse 64

कपितीर्थस्य माहात्म्यं प्रशंसन्ती पुनःपुनः । निषेव्य रामनाथं च शंकरं शशिभूषणम्

ಕಪಿತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಚಂದ್ರಭೂಷಣನಾದ ಶಂಕರ—ರಾಮನಾಥನನ್ನು—ಆರಾಧಿಸಿದಳು।

Verse 65

आखण्डलपुरीं रम्यां प्रययावमरावतीम् । राक्षसी सापि शापेन कुम्भजस्य महौजसः

ಅವಳು ಆಖಂಡಲನ रम್ಯಪುರಿ ಅಮರಾವತಿಗೆ ಹೊರಟಳು; ಆದರೆ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಕುಂಭಜನ (ಅಗಸ್ತ್ಯ) ಶಾಪದಿಂದ ಅವಳೂ ರಾಕ್ಷಸಿಯಾಗಿದ್ದಳು।

Verse 66

घृताची देववेश्या हि राक्षसीरूपमागता । साप्यत्र कपितीर्थाप्सु स्नानात्स्वं रूपमाययौ

ಘೃತಾಚೀ ಎಂಬ ದೇವವೇಶ್ಯೆ ರಾಕ್ಷಸೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಅವಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಪಿತೀರ್ಥದ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದಳು.

Verse 67

एवं रंभाघृताच्यौ ते कपितीर्थे निमज्जनात् । अगस्त्यशिष्यश्वेतस्य प्रसादाद्द्विजसत्तमाः

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಂಭಾ ಮತ್ತು ಘೃತಾಚೀ ಕಪಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದುದರಿಂದ, ಅಗಸ್ತ್ಯಶಿಷ್ಯ ಶ್ವೇತನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ (ವಿಮುಕ್ತರಾದರು).

Verse 68

राक्षसीत्वं शिलात्वं च हित्वा स्वं रूपमागते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नातव्यं कपितीर्थके

ರಾಕ್ಷಸೀತ್ವವೂ ಶಿಲಾತ್ವವೂ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಪಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 69

यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः । प्राप्नोति कपितीर्थस्य स्नानजं फलमुत्तमम्

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವ ಮಾನವನು, ಕಪಿತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.