Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 99

Devanagari script

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

Transliteration

gotradevī mayā proktā śrīśeṣadurbaleti ca | kutsavaṃśe ca ye jātāḥ sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ

Translation

ಗೋತ್ರದೇವಿಯನ್ನು ನಾನು ‘ಶ್ರೀ-ಶೇಷ-ದುರ್ಬಲಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಕುತ್ಸವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಸದ್ವೃತ್ತರು, ಸತ್ಯಭಾಷಿಗಳು.

Word by Word

• गोत्रदेवी: Gotradevī (name)
• गोत्रदेवी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्रदेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘गोत्र-देवी’

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• प्रोक्ता: was declared/said
• प्रोक्ता: Kriyā (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘(मया) प्रोक्ता’ = passive predication

• श्रीशेषदुर्बला: Śrīśeṣadurbalā (name)
• श्रीशेषदुर्बला: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक) + दुर्बला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (कर्मधारयः) ‘श्री-शेष-दुर्बला’ (नाम)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• कुत्सवंशे: in the Kutsa lineage
• कुत्सवंशे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुत्सवंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘कुत्स-वंश’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• जाताः: born
• जाताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP) पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• सद्वृत्ताः: of good conduct
• सद्वृत्ताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (कर्मधारयः) ‘सद्-वृत्त’

• सत्यभाषिणः: truth-speaking
• सत्यभाषिणः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + भाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘सत्य-भाषिन्’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic teacher addressing a king; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A brief invocation-like moment: the teacher names the gotra-devī Śrī-Śeṣa-Durbalā, while depicting Kutsa-lineage householders known for truthful speech and disciplined conduct.

Characters & Entities

• Gotra-devī
• Śrī-Śeṣa-Durbalā
• Kutsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage identity is not merely a name: it is upheld by devotion to the clan deity and by truthfulness and ethical conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya remains the contextual sacred region; this verse centers on gotra-devī and virtues.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it implies reverence to the gotra-devī and cultivation of satya (truth).